# ولي — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%84%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ولى

الوَليُ: القربُ والدنوُّ. يقال: تباعَدَ بعد وليٍ. وكلْ مما يَليكَ، أي مما يقاربك. وقال:
وعَدَتْ عَوادٍ دون وَلْيِكَ تَشْعَبُ
يقال منه: وَلِيَهُ يَلِيَهُ بالكسر فيهما، وهو شاذّ. وأوْلَيْتُهُ الشيء فوَلِيَهُ. وكذلك وَلِيَ الوالي البلد، ووَلِيَ الرجلُ البَيْعَ، وِلايَةً فيهما. وأوْلَيْتُهُ معروفاً. ويقال في التعجب: ما أوْلاهُ للمعروف. وتقول: فلان وَلِيَ ووُلِيَ عليه، كما يقال: ساسَ وسيسَ عليه. ووَلاّهُ الأمير عملَ كذا، ووَلاّهُ بيع الشيء. وتَوَلَّى العملَ، أي تقلّد. وتَوَلَّى عنه، أي أعرض. ووَلَّى هارباُ، أي أدبَرَ. وقوله تعالى: "ولكلِّ وِجْهَةٌ هو مُوَلِّيها". أي مستقبلها بوجهه. والوَليُّ: المطرُ بعد الوَسْميِّ، سمِّيَ وَلِيًّا لأنَّه يَلي الوَسْمِيَّ. وكذلك الوَلْيُ، والجمع أوْلِيَةٌ. يقال منه: وُلِيَتِ الأرضُ وَلْيًا. والوَليُّ: ضدُّ العدوّ. يقال منه: تَوَلاّهُ. والمَوْلى: المُعْتِقُ، والمُعْتَقُ، وابنُ العمّ، والناصرُ، والجارُ. والوَليُّ: الصِهْرُ، وكلُّ من وَلِيَ أمرَ واحدٍ فهو وَليُّهُ. والمَوْلى: الحليفُ. والنسبةُ إلى المَوْلى: مَوْلَويٌّ؛ وإلى الوَلِيّ من المطر: وَلَوِيٌّ، كما قالوا عَلَوِيٌّ. ويقال: بينهما وَلاءٌ بالفتح، أي قرابةٌ. والوَلاءُ: وَلاءُ المُعْتِقِ. وفي الحديث: "نَهى عن بيع الوَلاءِ وعن هِبَتِهِ". والوَلاءُ: المُوالونَ. يقال: هم وَلاءُ فلان. والمُوالاةُ: ضد المعاداة. ويقال: والى بينهما وِلاءً، أي تابَعَ. وافْعَلْ هذه الأشياء على الوِلاءِ، أي متتابعةً. وتَوالى عليه شهران، أي تتابع. واسْتَوْلى على الأمد، أي بلغ الغاية. والوِلايَةُ بالكسر: السلطانُ. والوَلايَة والوِلايَةُ: النُصْرةُ. أبو عبيد: الوَلِيَّةُ: البِرْذَعةُ، ويقال: هي التي تكون تحت البِرذعة. والجمع الوَلايا. وقولهم: أوْلَى لك! تَهَدُّدٌ ووَعيدٌ. وفلان أوْلى بكذا، أي أحرى به وأجدر.

### Türkçe

**الوَليُ**: yakınlık ve yaklaşma. Denilir: bir **وليٍ**’den sonra uzaklaştı. Ve “sana bitişik olan şeylerden ye”, yani sana yakın olan şeylerden. Ve dedi ki:
Ve vaat etti, senin **وَلْيِكَ**’inden aşağıda ayrılan ayrılıklar

Ondan denilir: **وَلِيَهُ يَلِيَهُ**; ikisinde de kesre ile; ve o şâzdır. Ve **أوْلَيْتُهُ** ona şeyi verdim de o onu **فوَلِيَهُ** (üstlendi/sahip oldu). Ve yine: **وَلِيَ الوالي البلد**; ve **وَلِيَ الرجلُ البَيْعَ**; ikisinde de **وِلايَةً** (bir **وِلايَة** olarak). Ve **أوْلَيْتُهُ** ona bir iyilik verdim. Ve taaccübde denilir: **ما أوْلاهُ للمعروف**: iyilik için onu ne kadar da **أوْلَى** kılmıştır. Ve dersin: falan **وَلِيَ** ve üzerine **وُلِيَ** olundu; nasıl ki denilir: **ساسَ** ve üzerine **سيسَ** olundu. Ve emir, onu şu işi **ووَلاّهُ** (ona tevdi etti); ve onu şeyin satışına **ووَلاّهُ** (memur etti). Ve **تَوَلَّى** işi, yani üstlendi. Ve ondan **تَوَلَّى عنه**, yani yüz çevirdi. Ve **وَلَّى** kaçarken, yani arkasını döndü. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**ولكلِّ وِجْهَةٌ هو مُوَلِّيها**”. Yani yüzüyle ona yönelendir.

**والوَليُّ**: **الوَسْميِّ**’den sonra olan yağmur; ona **وَلِيًّا** adı verildi, çünkü o **الوَسْمِيَّ**’yi izler. Ve yine **الوَلْيُ**; çoğulu **أوْلِيَةٌ**. Ondan denilir: yer **وُلِيَتِ** **وَلْيًا** (yağmurla ıslandı).

**والوَليُّ**: düşmanın zıddı. Ondan denilir: onu **تَوَلاّهُ** (veli edindi).

**والمَوْلى**: azat eden, azat edilen, amcaoğlu, yardımcı, komşu.

**والوَليُّ**: dünür; ve bir işin işini üstlenen herkes onun **وَليُّهُ**’dur.

**والمَوْلى**: müttefik.

**والنسبةُ إلى المَوْلى**: **مَوْلَويٌّ**; ve yağmurdan olan **الوَلِيّ**’ye nisbet: **وَلَوِيٌّ**; nasıl ki **عَلَوِيٌّ** dediler.

Ve denilir: aralarında fetha ile **وَلاءٌ** vardır; yani akrabalık.

**والوَلاءُ**: azat edenin **وَلاءُ**’sı. Ve hadiste: “**نَهى عن بيع الوَلاءِ وعن هِبَتِهِ**”.

**والوَلاءُ**: **المُوالونَ** (dost olanlar). Denilir: onlar falanın **وَلاءُ**’sıdır.

**والمُوالاةُ**: düşmanlığın zıddı. Ve denilir: ikisi arasında **والى** **وِلاءً**; yani peş peşe getirdi. Ve bu şeyleri **على الوِلاءِ** yap; yani ardışık olarak. Ve üzerine iki ay **تَوالى**; yani ardı ardına geldi. Ve müddete **اسْتَوْلى**; yani nihayete ulaştı.

**والوِلايَةُ** kesre ile: saltanat.

**والوَلايَة** ve **الوِلايَةُ**: yardım.

Ebû Ubeyd: **الوَلِيَّةُ**: **البِرْذَعةُ**; ve denilir: o, **البِرذعة**’nın altında olan şeydir. Çoğulu **الوَلايا**.

Ve onların sözü: **أوْلَى لك!**: tehdit ve vaîddir. Ve falan şu şeye **أوْلى**’dır; yani ona daha layık ve daha ehildir.
