# ومأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%85%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ومأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ومأ

ومَأَ إليه يَمَأُ وَمْأً: أَشارَ مِثل أَوْمَأَ. أَنشد القَنانيُّ: فقُلْت السَّلامُ، فاتَّقَتْ مِنْ أَمِيرها، *  فَما كان إِلاّ وَمْؤُها بالحَواجِبِ وَأَوْمَأَ كَوَمَأَ، ولا تقل أَوْمَيْتُ. الليث: الإِيماءُ أَن تُومئَ برَأْسِكَ أَوْ بيَدِك كما يُومِئُ الـمَرِيضُ برأْسه للرُّكُوعِ والسُّجُودِ، وقد تَقُولُ العرب: أَوْمَأَ برأْسِه أَي قال لا. قال ذوالرمة: قِياماً تَذُبُّ البَقَّ، عن نُخَراتِها، *  بِنَهْزٍ، كإِيماءِ الرُّؤُوسِ الـمَوانِع وقوله، أَنشده الأخفش في كِتابه الـمَوْسُوم بالقوافي:
إِذا قَلَّ مالُ الـمَرْءِ قَلَّ صَديقُه، *  وأَوْمَتْ إِليه بالعُيُوبِ الأَصابِعُ إِنما أَراد أَوْمَأَتْ، فاحْتاجَ، فخَفَّف تَخْفِيف إِبْدالٍ، ولم يَجْعَلْها بَيْنَ بَيْنَ، إِذْ لَوْ فَعَل ذلك لانكسر البيتُ، لأَنَّ الـمُخفَّفةَ تَخْفيفاً بَيْنَ بَيْنَ في حكم الـمُحقَّقةِ. ووقع في وامِئةٍ أي داهية وأُغْوِيَّة. قال ابن سيده: أُراه اسماً لأَني لم أَسْمَعْ له فِعْلاً. وذهَبَ ثَوْبي فما أَدْري ما كانَتْ وامِئَتُه أَي لا أَدْري مَنْ أَخَذَه، كذا حكاه يعقوب في الجَحْدِ ولم يفسره. قال ابن سيده: وعِنْدِي أَنَّ معناه ما كانت داهِيَتُه التي ذَهَبَتْ به. \<ص:202>
وقال أَيضاً: ما أَدْرِي مَنْ أَلْـمَأَ عليه. قال: وهذا قد يُتَكَلَّمُ به بغير حَرْف جَحْدٍ. وفلانٌ يُوامِئُ فلاناً كيُوائِمُه، إِما لغة فيه، أَو مقلوب عنه، من تذكرة أَبي علي. وأَنشد ابن شميل:
قد أَحْذَرُ ما أَرَى، *  فأَنـَا، الغَداةَ، مُوامِئُهْ(1) (1 قوله «قد احذر إلخ» كذا بالنسخ ولا ريب أنه مكسور ولعله: قد كنت أحذر ما أرى.) قال النَّضْرُ: زَعم أَبو الخَطَّابِ مُوامِئُه مُعايِنُه. وقال الفرَّاءُ(2)
(2 قوله «وقال الفراء إلخ» ليس هو من هذا الباب وقد أعاد المؤلف ذكره في المعتل.): اسْتَوْلَى على الأَمْرِ واسْتَوْمَى إِذا غَلَب عليه. ويقال: وَمَى بالشيء إِذا ذَهَب به. ويقال: ذَهَب الشيءُ فلا أَدْرِي ما كانَتْ وامِئَتُه، وما أَلْـمَأَ عليه. واللّه تعالى أَعلم.

### Türkçe

**ومَأَ** ona doğru **يَمَأُ** **وَمْأً**: **أَشارَ**; **أَوْمَأَ** gibi. القَنانيُّ inşad etti:
فقُلْت السَّلامُ، فاتَّقَتْ مِنْ أَمِيرها، *  فَما كان إِلاّ **وَمْؤُها** بالحَواجِبِ
Ve **أَوْمَأَ** **كَوَمَأَ**; ve **أَوْمَيْتُ** deme. الليث: **الإِيماءُ** başınla yahut elinle işaret etmendir; hasta, rükû ve secde için başıyla işaret ettiği gibi; ve Araplar söyleyebilir: **أَوْمَأَ** başıyla, yani “hayır” dedi. ذوالرمة dedi:
قِياماً تَذُبُّ البَقَّ، عن نُخَراتِها، *  بِنَهْزٍ، كإِيماءِ الرُّؤُوسِ الـمَوانِع
Ve onun sözü; الأخفش, **القوافي** ile damgalı kitabında onu inşad etti:
إِذا قَلَّ مالُ الـمَرْءِ قَلَّ صَديقُه، *  وأَوْمَتْ إِليه بالعُيُوبِ الأَصابِعُ
Ancak **أَوْمَأَتْ**’i kastetti; böylece ihtiyaç duydu; sonra bir ibdâl hafifletmesi olarak hafifletti; onu “beyne beyne” yapmadı; çünkü bunu yapsaydı beyit kırılırdı; zira “beyne beyne” hafifletmesiyle hafifletilmiş olan, tahkik edilmişin hükmündedir.
Ve **وامِئةٍ** içinde vuku buldu; yani bir musibet ve bir azdırma. İbn Sîde dedi: Onu isim görüyorum; çünkü onun için bir fiil işitmedim. Ve elbisem gitti; onun **وامِئَتُه**’sinin ne olduğunu bilmiyorum; yani onu kimin aldığını bilmiyorum; Yakub bunu **الجَحْدِ** içinde böyle hikâye etti ve onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: Ve benim yanımda, manası: onu götüren musibeti ne idi.
\<ص:202>
Ve yine dedi: Üzerine kimin **أَلْـمَأَ** ettiğini bilmiyorum. Dedi: Ve bu, bir nefy harfi olmaksızın da söylenebilir.
Ve falan, falana **يُوامِئُ** eder; onu **يُوائِمُه** gibi; ya onda bir lehçedir, yahut ondan çevrilmiştir; Ebû Ali’nin **تذكرة**’sinden. Ve İbn Şümeyl inşad etti:
قد أَحْذَرُ ما أَرَى، *  فأَنـَا، الغَداةَ، مُوامِئُهْ(1)
(1 Onun sözü: “قد احذر إلخ” nüshalarda böyledir; şüphe yok ki kırık vezinlidir; belki: “قد كنت أحذر ما أرى”.)
النَّضْرُ dedi: Ebû’l-Hattâb’ın **مُوامِئُه**’yi **مُعايِنُه** (onu gözleyen/gören) diye iddia etti. Ve
الفرَّاءُ(2)
(2 Onun sözü: “وقال الفراء إلخ” bu babdan değildir; müellif onu **المعتل**’de tekrar zikretmiştir.): **اسْتَوْلَى** işe ve **اسْتَوْمَى**; ona galip geldiği zaman. Ve denir: **وَمَى** şey ile; onu götürdüğü zaman. Ve denir: Şey gitti; onun **وامِئَتُه**’sinin ne olduğunu bilmiyorum; ve üzerine kimin **أَلْـمَأَ** ettiğini (bilmiyorum). Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.
