# ومس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%85%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ومس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ومس

الومس،- كالوعد-: احتكاك الشيء بالشيء حتى ينجرد، قاله ابن دريد، وأنشد:
  يكاد المراح الغرب يمسى غروضهاوقد جرد الأكتاف ومس الحوارك يمسي، أي يسيل، قال الصاغاني: وهو لذي الرمة، وقد أنشد عجز البيت، والرواية مور الموارك، وهكذا قاله الأزهري، وزاد: ولم أسمع الومس لغيره. وفي الصحاح: المومسة: الفاجرة، أي الزانية التي تلين لمريدها، كالمومس، سميت بها كما تسمى خريعا، من التخرع، وهو اللين والضعف، والجمع المومسات، ومنه حديث جريج حتى ينظر في وجوه المومسات أي الفواجر مجاهرة، ويجمع أيضا على ميامس، والمواميس، بإشباع الكسرة لتصير ياء، كمطفل ومطافل ومطافيل، وفي حديث أبي وائل أكثر أتباع الدجال أولاد الميامس وفي رواية أولاد الموامس قال ابن الأثير: وقد اختلف في أصل هذه اللفظة، فبعضهم يجعله من الهمزة، وبعضهم يجعله من الواو، وكل منهما تكلف له اشتقاقا فيه بعد، وذكرها هو في حرف الميم؛ لظاهر لفظها، ولاختلافهم في لفظها. قلت: وذكره ابن سيده في م ي س، وقال وإنما اخترت وضعه في ميس- بالياء- وخالفت ترتيب اللغويين في ذلك؛ لأنها صفة فاعل، قال: ولم أجد لها فعلا البتة يجوز أن يكون هذا الاسم عليه، إلا أن يكون من قولهم: أماست جلدها، كما قالوا فيها: خريع، من التخرع، وهو التثني، قال: فكان يجب على هذا مميس ومميسة، لكنهم قلبوا العين إلى الفاء، فكان أيمست، ثم صيغ اسم الفاعل على هذا، وقد يكون مفعلا من أومس العنب، إذا لان. انتهى. وأومست المرأة: أمكنت نفسها، من الومس، وهو الاحتكاك، هكذا نقله الزمخشري في الأساس. والمومس، كمعظم: الذي لم يرض من الإبل، نقله الصاغاني عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: أومس العنب، إذا لان للنضج، قيل: ومنه المومس، كما تقدم عن ابن سيده. قال ابن جنى: المومسات: الإماء اللاتي للخدمة.

### Türkçe

**الومس**، - **كالوعد** -: şeyin şeyle sürtünmesi; ta ki soyulup sıyrılıncaya kadar; bunu İbn Düreyd söylemiştir. Ve şu beyti şahit getirmiştir:
  يكاد المراح الغرب يمسى غروضهاوقد جرد الأكتاف ومس الحوارك
**يمسي**: yani akar. Sâğânî dedi ki: Bu, Zî’r-Rumme’nindir. Ve beytin ikinci yarısını şahit getirmiştir. Rivayet ise: مور الموارك. Ezherî de bunu böyle söylemiştir ve şunu eklemiştir: “**الومس**’i ondan başkası için işitmedim.”

Sıhâh’ta: **المومسة**: fâcire; yani kendisini isteyen kimseye yumuşak davranan zâniye; **كالمومس**. Ona bu ad verilmiştir; tıpkı **خريعا** diye adlandırıldığı gibi; **من التخرع**’dan: o da yumuşaklık ve zayıflıktır. Çoğulu **المومسات**’tır. Ondan, Cüreyc hadisi: “حتى ينظر في وجوه **المومسات**” yani açıkça fâcireler. Ayrıca **ميامس** ve **المواميس** üzerine de cem‘ olunur; kesrenin uzatılmasıyla, yâ olması için; tıpkı **كمطفل** ve **مطافل** ve **مطافيل** gibi. Ebû Vâil hadîsinde: “Deccâl’in tâbilerinin çoğu **أولاد الميامس**”tır; bir rivayette: **أولاد الموامس**. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu lafzın aslında ihtilâf edilmiştir; bazısı onu hemzeden kılar, bazısı onu vâvdan kılar; ikisinin her birine de, içinde uzaklık bulunan bir iştikak külfetle yapılır. O ise onu **حرف الميم**’de zikretti; lafzının zâhirinden dolayı ve onların lafzında ihtilâf etmelerinden dolayı.

Ben dedim ki: İbn Sîde onu **م ي س**’te zikretti ve dedi ki: “Onu **ميس**’te - yâ ile - koymayı seçtim ve bu hususta lugatçıların tertibine muhalefet ettim; çünkü o, ism-i fâil sıfatıdır.” Dedi ki: “Bu ismin üzerinde olabileceği bir fiil asla bulmadım; ancak onların: **أماست جلدها** sözünden olması müstesna; tıpkı onda: **خريع** dedikleri gibi; **من التخرع**’dan; o da bükülüp kıvrılmadır.” Dedi ki: “Buna göre **مميس** ve **مميسة** gerekirdi; fakat onlar ayn’ı fâ’ya çevirdiler; böylece **أيمست** oldu; sonra ism-i fâil bunun üzerine kalıplandı. Ve **أومس العنب**’dan da **مفعلا** olabilir; üzüm yumuşayınca.” Bitti.

**وأومست المرأة**: kendisini mümkün kıldı; **من الومس**’tan; o da sürtünmedir. Bunu Zemahşerî, **في الأساس**’ta böyle nakletmiştir.

**والمومس**، **كمعظم**: develerden razı olmayan kimse; bunu Sâğânî, İbn Abbâd’dan nakletmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أومس العنب**: olgunlaşma için yumuşayınca. Denildi ki: Ondan **المومس**; İbn Sîde’den geçtiği üzere.

İbn Cinnî dedi ki: **المومسات**: hizmet için olan câriyeler.
