# ومض (و-م-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%85%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - م - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والميم و و ا ي ء معهما
م ض ي، و م ض، أ م ض، ض ي م، أ ض م، و ض م، ض أ م مستعملات
مضي:
مَضَى في أمره مَضاءَ.
وَمضَى الشيءُ يَمْضي مُضِيّاً.
ويُكْنَى الفَرَسُ أبا المَضاء.
ومض:
الوَمْضُ والوَميضُ من لمَعَان البَرْق وكُلِّ شيءٍ صافي اللّون، ووَمَضَ البَرْقُ وأوْمَضَ، وأومَضَتْ فلانةُ بعينها إذا بَرَقَت له، تُومِض إيماضاً فهي مُومِضة.
أمض:
أمِضَ الرجُلُ يأمَضُ فهو أَمِضٌ اذا لم يُبال المُعاتَبهَ وعَزيمتُه ماضيِةٌ في قلبه، وكذلك اذا أَبدَى بلسانه غيرَ ما يُريدُه فهو آمِضٌ.
ضيم:
الضَّيْمُ: الانتقِاص، ويقال: ما ضِمْتُ أَحَداً، ولا ضُمْتُ أي ما ضامَني أَحَد، يُقال ذلك بمعنى فَعَلَ بي، بالضم، والكلامُ في هذا بالكسر.
وضامَه في الأمر، وضامَه حقَّه. يضيمه ضيماً.
أضم:
الأَضَمُ: الحَسَدُ والحِقْدُ في القلب، لا يَقدِرُ على أن يُمضِيَه.
ورجلٌ أَضِمٌ، وقد أَضِمَ يأضَمُ أَضَماً.
وضم:
وَضَمْتُ اللَّحْمَ: وَقَيْتُه من التُّراب، وأوضَمْتُ له: اتَّخَذْتْ له وَضَماً.
والوَضَم: كلُّ شيءٍ يُوضَع عليه للجَزْر.
والوَضيمةُ: جمع، وهُم القومُ يَنْزِلون على قَومٍ، وهم قليلٌ، فيُحْسِنونَ اليهم ويُكرِمُونهم.
ضأم:
الضَّأمُ والضَّأْبُ: السِّلْفُ، يقال: هُما ضَأْبان وضَأْمانِ اذا كانا سِلْفَيْنِ.

##### Türkçe

باب **الضاد** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile birlikte

**م ض ي**، ve **م ض**، **أ م ض**، **ض ي م**، **أ ض م**، **و ض م**، **ض أ م** kullanımdadırlar.

**مضي**:
Bir işinde **مَضَى**; **مَضاءَ** (geçip gitme/ilerleme) ile.
Şey **وَمضَى**; **يَمْضي**; **مُضِيّاً** (geçip gitme) ile.
At, **أبا المَضاء** diye kinayelenir.

**ومض**:
**الوَمْضُ** ve **الوَميضُ**, şimşeğin parıltısındandır ve saf renkli her şeydendir; şimşek **وَمَضَ** ve **أوْمَضَ**. Falan kadın, ona parladığı vakit gözüyle **أومَضَتْ**; **تُومِض**; **إيماضاً** (gözle işaret etme) ile; o hâlde o **مُومِضة**’dir.

**أمض**:
Adam **أمِضَ**; **يأمَضُ**; o hâlde o **أَمِضٌ**’dir: azarlamaya aldırmadığı ve azmi kalbinde geçip giden (kesin) olduğu zaman; yine, diliyle istediğinin dışında bir şeyi açığa vurduğu zaman da o **آمِضٌ**’dir.

**ضيم**:
**الضَّيْمُ**: eksiltme/noksanlaştırma. Denilir: “Ben kimseyi **ضِمْتُ** etmedim, ne de **ضُمْتُ**”; yani “Bana kimse zulmetmedi”; bu, “bana yaptı” mânâsında söylenir; (bu fiil) damme ile; bu hususta söz kesre iledir.
İşte, işte ona **وضامَه** etti; ve hakkını ona **وضامَه** etti; onu **يضيمه**; **ضيماً** (zulmetme) ile.

**أضم**:
**الأَضَمُ**: kalpteki haset ve kin; onu yürütmeye/uygulamaya güç yetiremez.
Ve **أَضِمٌ** bir adam; ve gerçekten **أَضِمَ**; **يأضَمُ**; **أَضَماً** (kalpte haset/kin) ile.

**وضم**:
Eti **وَضَمْتُ**: onu topraktan korudum; ve onun için **أوضَمْتُ**: onun için bir **وَضَماً** edindim.
Ve **الوَضَم**: kesim için üzerine konulan her şey.
Ve **الوَضيمةُ**: bir topluluk (cem‘); onlar, bir kavmin üzerine inerler; ve onlar azdırlar; böylece onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.

**ضأم**:
**الضَّأمُ** ve **الضَّأْبُ**: kayın hısımlığı; denilir: “İkisi **ضَأْبان** ve **ضَأْمانِ**” — iki kayın hısım oldukları zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وَمَضَ البرقُ يَمِضُ وَمْضاً ووَميضاً ووَمَضاناً، أي لمع لَمْعاً خفيفاً ولم يعترض في نواحي الغيم. قال امرؤ القيس:
أصاحِ تَرى بَرْقاً أُريكَ وَميضَهُكَلَمْعِ اليدينِ في حِبيٍّ مُكَلَّـلِ
وكذلك أَوْمَضَ البرقُ إيماضاً. ويقال: أَوْمَضَتِ المرأةُ، إذا سارقت النظر.

##### Türkçe

**وَمَضَ** şimşek **يَمِضُ** **وَمْضاً** ve **وَميضاً** ve **وَمَضاناً**; yani hafif bir parıltı ile parladı ve bulutun taraflarında yayılıp belirmedi. İmru’ul-Kays dedi ki:
أصاحِ تَرى بَرْقاً أُريكَ وَميضَهُكَلَمْعِ اليدينِ في حِبيٍّ مُكَلَّـلِ

Aynı şekilde şimşek **أَوْمَضَ** **إيماضاً**. Ve denilir: kadın **أَوْمَضَتِ**; bakışı gizlice çaldığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو مضَيْتُ عليه .
وقال ابن شُميل : يقال : مَضَيْتُ ببيعي ، أي : أجَزْتُه . وقد ماضَيْتُه ، أي : أجَزْتُه . ويقال أيضاً : أمضَيْتُ بَيْعي ، ومَضَيْتُ على بَيْعي ، أي : أجزْتُه .
ابن السكّيت عن أبي عُبَيدة عن يونس : مَضَيتُ على الأمر مُضُوّاً ؛ وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه ، جاء به في باب فَعُول بفتح الفاء .
أبو عُبَيد : المُضَوَاءُ : التقدُّم .
وقال القُطاميّ :
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
ويقال : مضى الشيءُ يَمضي مُضُوّاً وَمضاءً .
قال الليث : الفَرَس يُكنى أبا المضَاء .
ويقال للرجل إذا مات : قد مَضَى .
أمض : قال الليث : أَمِضَ الرجلُ يأمَض فهو أمِضٌ : إذا لم يُبالِ المعاتَبة ، وعَزِيمتُه ماضيةٌ في قَلْبه ، وكذلك إذا أبْدَى بِلسانِه غيرَ ما يُريد . قلت : لم أسمعْ أمِضَ لغير الليث ولا أعرفه .
ومض : قال الليث : الوَمْضُ والوَمِيضُ : مِنْ لمعَان البَرْق وكلِّ شيء صافي اللّون .
ويقال : أومضَتْه فلانة بعَيْنها : إذا برّقَتْ له .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوَمِيضُ : أن يومِضَ البَرقُ إيماضةً ضعيفةً ثم يَخفَى ثم يُومِض ، وليس في هذا يأسٌ من مَطر قد يكون وقد لا يكون . [
وقال شَمِر وغيره : يقال : ومَض البرقُ يَمِضُ ، وأَوْمَض يُومِضُ ، وأنشد :
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
يريد : لمَّا أنْ وَمَضَ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : في البَرْق الإيماض وهو اللَّمْع الخَفِيّ .
أضم : أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عمرو :
الأضَمُ : الغَضَبُ . وقد أَضِمَ يأضَم أضماً فهو أضِم .
وإضَمٌ : اسمُ جبل بعينه .
وأنشد ابن السكيت :
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
وضم : رُوِي عن عمر بنِ الخطَّاب أنه قال : إنما النّساءُ لحمٌ على وَضَم إلاّ ما زُبَّ عنه .
قال أبو عبَيد عن الأصمعي : الوَضَمُ : الخشبَة أو البارِيَة التي يوضع عليها اللّحم يقول : فهنّ في الضَّعف مِثلُ ذلك اللَّحم الّذي على الوَضَم ، وشَبَّه النساءَ به لأنّ من عادة العرب في بادِيَتها إذا نُحِر بعيرٌ لجماعته يَقْتسمون لحمه أن يَقْلعوا شجراً كثيراً ويُوضَم بعضُه على بعض ، ويُعَضَّى اللحمُ ويوضَع عليه ، ثم يُلقَى لحمهُ عن عُراقِه ويُقطَّع على الوَضَم هَبْراً للقَسْم ، وتُؤجَّج نار ، فإذا سقَط جَمْرُها اشتَوى مَن حضَر شِوايةً بعد شِوايةٍ على ذلك الجَمْرِ ، لا يُمنَع أحدٌ منه ، فإذا وقَعتْ فيه المقاسم وأحرَز الشركاءُ مقاسِمَهم حَوَّل كلُّ شريك قَسَمه عن الوَضَم إلى بيته ، ولم يَعرِض أحد لما حازَه . فشبه عمرُ النساءَ وقلَّةَ امتناعِهنّ على طُلاّبهنّ من الرجال باللَّحم ما دام على الوَضم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الوَضَمُ : كلُّ ما وَقَيْتَ به اللَّحمَ من الأرض ، يقال : أوصَمْتُ اللحم ، وأوْضَمْتُ له .
قال : وقال الكسائيّ : إذا عملتَ له وَضَماً .
قلتَ : وَضَمْتُه أضِمُه ، فإذا وضَعت اللّحم عليه قلت : أوضَمْتُه .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الوَضِيمَةُ : القوْم ينزِلون على القَوْم وهم قليل فيُحسِنون إليهم ويُكرِمونهم .

##### Türkçe

ض م ( و ا ى ء )
**ضيم** , **ضمى** , **مضى** , **وضم** , **ومض** , **أمض** , **وميض** , **أضم** .
**ضيم** : el-Leys dedi: İşte ona zulmetti; ve onun hakkını eksiltti, onu eksiltir, eksiltme olarak: ve o, eksiltmedir. Ve denilir: Ben kimseye zulmetmedim, ve zulmetmedim; yani: bana kimse zulmetmedi. Ve **المَضِيمُ**: mazlumdur.
**ضمي** : Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **ضَمَى** dedi: zulmettiği zaman.
Dedim: sanki **ضامَ**’dan kalb edilmiştir; ve yine **بَضَى**: ikamet ettiği zaman, **باضَ**’dan kalb edilmiştir.
**مضى** : denilir: Mekân ile geçtim, yahut onun üzerine geçtim.
İbn Şümeyl dedi: denilir: Satışım ile geçtim; yani: onu geçerli kıldım. Ve gerçekten onunla geçtim; yani: onu geçerli kıldım. Ve ayrıca denilir: Satışımı geçerli kıldım, ve satışım üzerine geçtim; yani: onu geçerli kıldım.
İbnü’s-Sikkît, Ebû Ubeyde’den, Yûnus’tan: İş üzerine geçtim, geçiş olarak; ve bu, üzerine geçilmiş bir iştir; onu **فَعُول** babında, **الفاء**’nın fethiyle getirdi.
Ebû Ubeyd: **المُضَوَاءُ**: ilerlemedir.
El-Kutâmî dedi:
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
Ve denilir: Şey geçer, geçer geçiş olarak ve geçiş olarak.
El-Leys dedi: At, **أبا المضَاء** künyesiyle künyelenir.
Ve adam için öldüğü zaman denilir: Gerçekten geçti.
**أمض** : el-Leys dedi: Adam **أَمِضَ** olur, **يأمَض**; o da **أمِضٌ**’dur: azarlamayı umursamadığı zaman; ve onun azmi kalbinde geçicidir; ve yine, diliyle istediğinden başka bir şeyi açığa vurduğu zaman. Dedim: el-Leys’ten başkası için **أمِضَ** işitmedim ve onu bilmem.
**ومض** : el-Leys dedi: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ**: şimşeğin parıltısından ve rengi saf olan her şeydendir.
Ve denilir: Falan kadın onu gözüyle parıldattı: ona göz kırptığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَمِيضُ**: şimşeğin zayıf bir parıldama ile parıldaması, sonra gizlenmesi, sonra parıldamasıdır; ve bunda, yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir ve olmayabilir. [
Şemir ve başkaları dedi: denilir: Şimşek parıldadı, parıldar; ve parıldattı, parıldatır. Ve inşad etti:
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
İster: **لمَّا أنْ وَمَضَ**.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Şimşekte **الإيماض** vardır; ve o, gizli parıltıdır.
**أضم** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû Amr’dan:
**الأضَمُ**: öfkedir. Ve gerçekten **أَضِمَ** olur, **يأضَم**; **أضماً**; o da **أضِم**’dir.
Ve **إضَمٌ**: bizzat bir dağın adıdır.
İbnü’s-Sikkît inşad etti:
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
**وضم** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu ki dedi: Kadınlar ancak **وَضَم** üzerinde ettir; ancak ondan uzaklaştırılan hariç.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **الوَضَمُ**: etin üzerine konulduğu tahta yahut hasırdır; der ki: onlar zayıflıkta, **الوَضَم** üzerindeki o et gibidir; ve Ömer kadınları ona benzetti; çünkü Arapların bedevîlerinde âdetlerindendir: topluluğu için bir deve boğazlandığı zaman etini paylaşırlar; çok ağaç sökerler ve onun bir kısmını bir kısmı üzerine **يُوضَم** ederler; et parçalanır ve onun üzerine konulur; sonra eti kemiklerinden atılır ve paylaşım için **الوَضَم** üzerinde parça parça kesilir; ateş yakılır; onun koru düştüğü zaman, hazır bulunan kimse o kor üzerinde kızartma üstüne kızartma kızartır; ondan kimse men edilmez; taksimler içine düştüğü ve ortaklar paylarını güvenceye aldığı zaman, her ortak payını **الوَضَم**’dan evine taşır; ve kimse elde ettiğine ilişmez. Ömer kadınları ve onların erkeklerden taliplerine karşı az engel oluşlarını, **الوَضَم** üzerinde kaldığı müddetçe et ile benzetti.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَضَمُ**: et ile yeri birbirinden koruduğun her şeydir; denilir: Eti korudum, ve onun için korudum.
Dedi: ve el-Kisâî dedi: Onun için bir **وَضَم** yaptığın zaman.
Dedim: Onu korudum, onu korurum; eti onun üzerine koyduğun zaman: onu korudum dersin.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الوَضِيمَةُ**: bir kavmin bir kavmin üzerine inmeleri; ve onlar azdır; onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والميم وما يثلثهما)
(ومأ) الواو والميم والهمزة: كلمةٌ واحدة. يقال: ومَأت إليه وَمْئاً، وأومَأت إيماءً أُومئ، إذا أشرتَ. وإذا تركت الهمزة فالوامِيَة(1)، وهي الداهية.‏
(ومد) الواو والميم والدال: كلمتان. والوَمَد: شِدّة الحَرّ. ويقال: وَمِدَ: غَضِبَ.‏
(ومض) الواو والميم والضاد: كلمةٌ تدلُّ على لَمَعانِ شيء. يقال: وَمَض البَرقُ وَمِيضاً، وأوْمَضَ إيماضاً. وأوْمَضَ بعينِه من هذا.‏
(ومق) الواو والميم والقاف: كلمةٌ واحدة، وهي الوَمَق: الحُبُّ. وَمِقَ يَمِق. والمِقَةُ الاسم أيضاً.‏
--------------ــ
(1) لم ترد مادتها في القاموس. وأما في اللسان فقد أورد مادة (ومى) ولم يذكر فيها هذا اللفظ. وأورداها جميعاً في مادة (ومأ) المهموزة.‏

ـ

##### Türkçe

(وav ve **ميم** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ومأ**) **الواو** ve **الميم** ve **الهمزة**: tek bir kelimedir. Denir ki: ona **ومَأت** **وَمْئاً**; ve işaret ettiğin zaman, **أومَأت** **إيماءً** **أُومئ**. Ve eğer hemzeyi terk edersen, **الوامِيَة**(1); ve o, musibettir.

(**ومد**) **الواو** ve **الميم** ve **الدال**: iki kelimedir. Ve **الوَمَد**: sıcağın şiddetidir. Ve denir ki: **وَمِدَ**: öfkelendi.

(**ومض**) **الواو** ve **الميم** ve **الضاد**: bir şeyin parlamasına delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: **وَمَض** şimşek **وَمِيضاً**; ve **أوْمَضَ** **إيماضاً**. Ve bundan dolayı gözüyle **أوْمَضَ**.

(**ومق**) **الواو** ve **الميم** ve **القاف**: tek bir kelimedir; ve o, **الوَمَق**: sevgidir. **وَمِقَ** **يَمِق**. Ve **المِقَةُ** da isimdir.

--------------ــ
(1) Maddesi **القاموس**’ta vârid olmamıştır. **اللسان**’da ise (**ومى**) maddesini zikretmiş, onda bu lafzı zikretmemiştir. İkisi de onu, hemzeli (**ومأ**) maddesinde birlikte zikretmişlerdir.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و م ض
ومض البرق ومضاً ووميضاً وومضاناً‏.‏
قال الأشتر‏:‏ حمى الحديد عليهم فكأنه ومضان برقٍ أو شعاع شموس وبرق وامض وأومض إيماضاً وهو لمع خفيّ وشمت ومضة برق كنبضة عرق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أومضت المرأة‏:‏ تبسّمت شبّه لمع ثناياها بإيماض البرق‏.‏
وفي أمثلة سيبويه‏:‏ تبسّمت قل للهمام وخير القول أصدقه والدهر يومض بعد الحال بالحال

##### Türkçe

و م ض
**ومض** şimşek, **ومضاً** ve **وميضاً** ve **ومضاناً** olarak parladı.‏
**الأشتر** dedi ki: “Demir onlara karşı kızıştı; sanki o, bir şimşeğin **ومضان**’ı yahut güneşlerin bir ışınıdır: ve **برق وامض**; ve **أومض** **إيماضاً** olarak; ve o, gizli bir parıltıdır; ve ben bir şimşeğin **ومضة**’sini, bir damarın atışı gibi gördüm.”‏
Mecazdan: **أومضت المرأة**: gülümsedi; dişlerinin parıltısını şimşeğin **إيماض**’ına benzetti.‏
**سيبويه**’nin örneklerinde: “Gülümsedin; yiğide de ki: sözün hayırlısı en doğru olanıdır; ve zaman, hâlden sonra hâl ile **يومض** eder.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ومَضَ البرْقُ وغيره يَمِضُ ومْضاً ووَمِيضاً ووَمَضاناً وتوْماضاً أَي لَمَعَ لمْعاً خفسًّا ولم يَعْتَرِضْ في نَواحي الغَيم؛ قال امرؤ القيس:
أَصاحِ تَرَى بَرْقاً أُرِيكَ ومِيضَه،
كلَمْعِ اليَدَيْنِ في حَبِيٍّ مُكَلَّلِ
وقال ساعدة بن جؤية الهذلي ووصف سحاباً:
أُخِيلُ بَرْقاً مَتَى حابٍ له زَجَلٌ،
إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه خَلَجا
وأَنشد في ومض:
تَضْحَكُ عن غُرِّ الثَّنايا ناصِعٍ،
مِثْلِ ومِيضِ البَرْقِ لَمّا عَنْ وَمَضْ
يريد لما أن ومَضَ. الليث: الوَمْضُ والوَمِيضُ والوَمِيضُ من لَمَعانِ البرْقِ وكلِّ شيء صافي اللوْنِ، قال: وقد يكون الوَمِيضُ للنار. وأَوْمَضَ البرقُ إِيماضاً كوَمَضَ، فأَما إِذا لَمع واعْتَرَضَ في نواحِي الغيم فهو الخَفْوُ، فإِن اسْتَطارَ في وسَط السماء وشقّ الغيم من غير أَن يَعْتَرِضَ يميناً وشمالاً فهو العَقِيقةُ. وفي الحديث: أَنه سأَل عن البرْقِ فقال: أَخَفْواً أَمْ وَمِيضاً؟ وأَوْمَضَ: رأَى ومِيضَ بَرْق أَو نار؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
ومُسْتَنْبِحٍ يَعْوِي الصَّدَى لعُوائِه،
رأَى ضَوْءَ ناري فاسْتَناها وأَوْمَضا
اسْتَناها: نظَر إِلى سَناها. ابن الأَعرابي: الوَمِيضُ أَن يُومِضَ البرقُ إِماضةً ضعيفة ثم يَخفى ثم يُومِض، وليس في هذا يأْسٌ من مطر قد يكون وقد لا يكون. وأَوْمَضَ: لمع. وأَوْمَضَ له بعينه: أَوْمأَ. وفي الحديث: هَلاَّ أَومَضْتَ إِليَّ يا رسول اللّه أَي هلاَّ أَشَرْتَ إِليَّ إِشارة خفيَّة من أَوْمَض البرقُ ووَمَض. وأَوْمَضَت المرأَةُ: سارقَتِ النظَر. ويقال: أَوْمَضَتْه فلانة بعينها إِذا برَقت.

##### Türkçe

**وَمَضَ** şimşek ve başkası **يَمِضُ**; **وَمْضاً** ve **وَمِيضاً** ve **وَمَضاناً** ve **توْماضاً** (olarak);

yani: bulutun çevre taraflarında yayılıp uzanmaksızın, gizli bir parıltıyla parladı; İmru’ul-Kays dedi:

Ey arkadaş, sana onun parıltısını göstereyim diye bir şimşek görüyor musun,
sanki iki elin parıltısı gibi, taçlandırılmış bir **حَبِيّ** içinde.

Ve Sa‘ide b. Cüveyye el-Hüzelî dedi ve bir bulutu vasfetti:

Bir şimşek hayal ederim; ne vakit ki ona bir **حابٍ** (vardır), onun için bir **زَجَلٌ** (vardır),
**تَوْماضِه**’sinden bir **خَلَجا** gevşetip durduğu zaman.

Ve **ومض** hakkında inşad etti:

Bembeyaz, parlak ön dişlerden gülümser,
şimşeğin parıltısı gibi, **وَمَضْ**’dan sonra.

“**وَمَضَ**” olduğu zaman demek ister; yani “**وَمَضَ**” olduğundan sonra. el-Leys: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ** ve **الوَمِيضُ**, şimşeğin parlamasındandır ve rengi saf olan her şeydendir. Dedi ki: **الوَمِيضُ** ateş için de olabilir.

Ve şimşek **أَوْمَضَ** eder, **إِيماضاً**; **وَمَضَ** gibi. Ama bulutun çevre taraflarında parlayıp yayılıp uzanırsa, o **الخَفْوُ**dur. Şayet göğün ortasında saçılıp yayılır ve sağa sola yayılıp uzanmaksızın bulutu yararsa, o **العَقِيقةُ**dur. Hadiste: şimşek hakkında sorduğu, şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “**أَخَفْواً** mı yoksa **وَمِيضاً** mı?” Ve **أَوْمَضَ**: bir şimşeğin yahut ateşin parıltısını gördü; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

Ve bir uluyan köpek havlayıcısı ki, onun ulumasına yankı ulur,
ateşimin ışığını gördü de onu hedefledi ve **أَوْمَضا** etti.

**اسْتَناها**: onun parıltısına baktı. İbnü’l-A‘râbî: **الوَمِيضُ**, şimşeğin zayıf bir parlayışla **يُومِضَ** etmesi, sonra gizlenmesi, sonra **يُومِضَ** etmesidir; bunda yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir de olmayabilir de. Ve **أَوْمَضَ**: parladı. Ve **أَوْمَضَ** ona gözüyle: işaret etti. Hadiste: “Ya Resûlallah, bana **أَومَضْتَ** etseydin ya”; yani: “Bana, **أَوْمَضَ** şimşek ve **وَمَضَ**’dan (olan) gizli bir işaretle işaret etseydin ya.” Ve kadın **أَوْمَضَت**: bakışı çaldı. Ve denir: falanca onu gözüyle **أَوْمَضَتْه** etti; şayet parladıysa.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و م ض * * وَمَضَ * البرق لمع لمعا خفيا ولم يعترض في نواحي الغيم وبابه وعد و * وَميضا * أيضا و * وَمَضاناً * بفتح الميم وكذا * أَوْمَضَ

##### Türkçe

* و م ض * * **وَمَضَ** * şimşek, gizli bir parıltıyla parladı; bulutun taraflarında yayılıp uzanmadı; babı **وَعَدَ**’dır; ve **وَميضا** ile de (gelir); ayrıca mîm’in fethiyle **وَمَضاناً** (ile de); bunun gibi **أَوْمَضَ** da (gelir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ومض البرق يمض ومضا، ووميضا، وومضانا، محركة: لمع لمعا خفيفا، كما في الصحاح، وفي بعض الأصول خفيا، وجمع بينهما في الأساس، فقال: خفيا خفيفا ولم يعترض في نواحي الغيم، كأومض إيماضا، فأما إذا لمع واعترض في نواحي الغيم فهو الخفو، فإن استطال وسط السماء وشق الغيم من غير أن يعترض يمينا وشمالا فهو العقيقة. قاله الجوهري، وأنشد لامرئ القيس:
  أصاح ترى برقا أريك وميضه                      كلمع اليدين في حبي مكلـل وبرق وميض: وامض. قال أبو محمد الفقعسي:
  يا جمل أسقاك البريق الوامض وقال مالك الأشتر النخعي:
  حمي الحديد عليهم فـكـأنـه                      ومضان برق أو شعاع شموس وقال غيره:
  تضحك عن غر الثنـايا نـاصـع                      مثل وميض البرق لما عن ومض أراد: لما أن ومض. وفي الحديث: ثم سأل عن البرق فقال:  أخفوا أم وميضا أم يشق شقا? قالوا: يشق شقا، فقال صلى الله عليه وسلم: جاءكم الحيا  . وقال ابن الأعرابي: الوميض: أن يومض البرق إيماضة ضعيفة، ثم يخفى، ثم يومض، وليس في هذا يأس من مطر، قد يكون وقد لا يكون، وشاهد الإيماض قول رؤبة:
  أرق عينيك عن الغماض
  برق سرى في عارض نهاض
  غر الذرى ضواحك الإيماض ثم قوله: ومض البرق ليس بتخصيص له، بل يستعمل الومض في غيره أيضا، ففي العين: الومض، والوميض: من لمعان البرق، وكل شيء صافي اللون، قال: وقد يكون الوميض للنار. ومن المجاز: أومضت المرأة: سارقت النظر بعينها، ويقال: أومضت فلانة بعينها، إذا برقت. وأومض فلان: أشار إشارة خفية، وهو مجاز أيضا، ومنه حديث الحسن:  هلا أومضت إلي يا رسول الله  أي أشرت إلي إشارة خفية، فقال:  النبي لا يومض  ، وفي رواية إبراهيم الحربي: الإيماض خيانة. ومما يستدرك عليه: التوماض: اللمع الضعيف من البرق، وشاهده قول ساعدة بن جؤية، يصف سحابا:
  أخيل برقا متى حاب له زجل                      إذا يفتر من توماضه حلجـا أي تخال برقا. ومتى في معنى من في لغة هذيل: والحابي من السحاب: المرتفع، كذا في شرح الديوان. وأومض، إذا رأى وميض برق أو نار، وأنشد ابن الأعرابي:
  ومستنبح يعوي الصـدى لـعـوائه                      رأى ضوء ناري فاستناها وأومضا استناها، نظر إلى سناها. ويقال: شمت ومضة برق، كنبضة عرق. وأومضت المرأة: تبسمت، وهو مجاز. شبه لمع ثناياها بإيماض البرق.
  و ه ض
 الوهضة، أهمله الجوهري، وقال الأزهري عن الأصمعي: هي المطمئن من الأرض، أو هي وهضة، إذا كانت مدورة، كالوهطة، قاله أبو السميدع. وقال ابن عباد: وهضة من عرفط ووهضات، لغة في الطاء، والطاء أعرف.

##### Türkçe

**ومض**: Şimşeğin **ومض** etmesi; **يمض** (muzâri‘) olarak **ومضا** ve **وميضا** ve **ومضانا** (harekeli) (masdarlarıyla): hafif bir parıltıyla parladı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bazı nüshalarda “gizli” (parladı) (vardır). **الأساس**’ta ikisini birleştirdi; şöyle dedi: “gizli, hafif (parladı) ve bulutun kenarlarında enlemesine uzanmadı”; **أومض**’un **إيماضا** (masdarı) gibi. Ama bulutun kenarlarında parlayıp enlemesine uzanırsa o **الخفو**’dur. Eğer göğün ortasında uzayıp, sağa sola enlemesine uzanmaksızın bulutu yararsa o **العقيقة**’dır. Bunu **الجوهري** söyledi. Ve **امرؤ القيس**’ten şu beyti rivayet etti:
  “Ey arkadaş, görür müsün; sana bir şimşek gösteriyorum, onun **وميض**’ini;
  iki elin parıltısı gibi, süslü bir elbise içinde.”

Ve **برق وميض**: **وامض** (yani parlayan). **أبو محمد الفقعسي** dedi:
  “Ey deve, seni parlayan şimşek sulasın.”

Ve **مالك الأشتر النخعي** dedi:
  “Demir onlara karşı kızıştı; sanki o,
  şimşeğin **ومضان**’ı yahut güneşlerin ışını.”

Ve başkası dedi:
  “Parlak ön dişlerden, bembeyaz (bir gülüşle) güler;
  şimşeğin **وميض**’i gibi; **لما عن ومض**.”

Şunu kastetti: **لما أن ومض** (yani: “şu vakit ki parladı”). Hadiste: Sonra şimşek hakkında sordu da şöyle dedi: “**أخفوا** mu, yoksa **وميضا** mı, yoksa yarıp geçer mi?” Dediler: “Yarıp geçer.” Bunun üzerine (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Size **الحيا** geldi.”

**ابن الأعرابي** dedi: **الوميض**: Şimşeğin zayıf bir **إيماضة** ile parlaması, sonra gizlenmesi, sonra parlamasıdır. Bunda yağmurdan ümit kesme yoktur; olabilir de olmayabilir de. **الإيماض**’a şahit, **رؤبة**’nin sözü:
  “Gözünü **الغماض**’dan (uykudan) uykusuz bırakır;
  yükselen bir bulutta yürüyen bir şimşek;
  yüksek tepeleri, **الإيماض**’ı gülen (parıltılı).”

Sonra onun sözü: “Şimşek **ومض** etti” bu, ona tahsis değildir; bilakis **الومض** başkasında da kullanılır. **العين**’de: **الومض** ve **الوميض**: şimşeğin parıltısındandır; ve her saf renkli şey (de böyledir). Dedi ki: **الوميض** ateş için de olabilir.

Mecazdan: Kadın **أومضت**: gözüyle bakışı çaldı. “Falan kadın gözüyle **أومضت**” denir; şayet gözünü şimşek gibi parlatırsa. Ve falan kimse **أومض** etti: gizli bir işaretle işaret etti; bu da mecazdır. Ondan, **الحسن** hadisi: “Ya Resûlallah, bana doğru **أومضت** etseydin ya!” yani bana gizli bir işaretle işaret etseydin. Bunun üzerine dedi ki: “Peygamber **يومض** etmez.” **إبراهيم الحربي** rivayetinde: **الإيماض** ihanettir.

Ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **التوماض**: şimşekten zayıf parıltıdır. Şahidi, **ساعدة بن جؤية**’nin sözü; bir bulutu vasfederken:
  “Bir şimşek hayal edersin; ne vakit ona bir gürültü eşlik etse,
  **توماض**’ından bir **حلجا** (parıltı) ile (bulut) aralanır.”

Yani: bir şimşek sanırsın. **متى** (kelimesi) **هذيل** dilinde **من** mânasındadır. Ve buluttan **الحابي**: yükselmiş olandır; **شرح الديوان**’da böyle (geçer).

Ve **أومض**: şimşeğin yahut ateşin **وميض**’ini gördüğü zaman (denir). **ابن الأعرابي** şu beyti rivayet etti:
  “Havlamasına yankının karşılık verdiği bir uluyan köpek;
  ateşimin ışığını gördü de onun **سنا**’sına baktı ve **أومضا** etti.”

**استناها**: onun **سنا**’sına baktı. Ve denir: “Şimşeğin bir **ومضة**’sini gördüm”; damar atımı gibi. Ve kadın **أومضت**: tebessüm etti; bu mecazdır. Ön dişlerinin parıltısını şimşeğin **إيماض**’ına benzetti.

  **و ه ض**
**الوهضة**: **الجوهري** onu ihmal etti. **الأزهري** **الأصمعي**’den naklen dedi ki: O, yerin çukur (alçak) kısmıdır; yahut yuvarlak olursa o **وهضة**’dır; **الوهطة** gibi. Bunu **أبو السميدع** söyledi. **ابن عباد** dedi: **وهضة** (tekil) **عرفط**’tandır ve **وهضات** (çoğul); **الطاء**’da (yani **وهطة**’da) bir dildir; **الطاء** daha bilinenidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 وَمڤضَ see 4.

اومض
4 اومض ذ It (lightning) flashed, gleamed, or shone, slightly, (S, A, Msb, K,) not extending sideways in the adjacent tracts of cloud; (S, K;) for when it does thus, it is termed خَفْوٌ; and when it extends high in the sky, without extending sideways to the right and left, it is termed عَقِيقَةٌ: (S:) it is also said of other things, beside lightning: (M:) and ↓ وَمَضَ, (S, M, A, Msb, K,) aor. يَمِضُ, (S, Msb, K,) inf. n. وَمِيضٌ and وَمْضٌ (S, M, A, K) and وَمَضَانٌ (S, A, K) and تَوْمَاضٌ, (M,) signifies the same; (S, M, A, Msb, K;) or it (lightning) flashed faintly or weakly, and then disappeared, and then flashed again; (IAar;) and is also, sometimes, said of fire, (M, TA,) and of anything of a clear [or bright] colour: (El-' Eyn:) or both verbs signify it (lightning) gleamed, or shone. (Ham, p. 785.) ― -b2- Hence, أَوْمَضَتِ المَرْأَةُ (tropical:) The woman smiled, so as to display her teeth: the glistening of her front teeth being likened to the flashing of lightning. (A, TA.) ― -b3- And (tropical:) The woman stole a glance, or glances; (S, M, K;) as also اومضت بِعَيْنِهَا: (A:) or this last,(assumed tropical:) the woman looked, or gazed with widely opened eyes. (L.) ― -b4- And اومض لَهُ بِعَيْنِهِ (assumed tropical:) He made a sign to him with his eye: (M:) or اومض فُلَانٌ (tropical:) such a one made a private, or secret, sign, (K, TA,) اِلَيَّ to me. (TA.) -A2- Also, He saw the slight flashing, or gleaming, or shining, of lightning, or of fire. (M, TA.)

وَمْضَةٌ
وَمْضَةٌ ذ [A slight flash of lightning, &c.] You say, شِمْتُ وَمْضَةَ بَرْقٍ كَنَبْضَةِ عِرْقٍ [I looked at a slight flash of lightning, like a single pulsation of an artery, to see whither it tended, and where it might rain]. (A, TA.)

بَرْقٌ وَمِيضٌ
بَرْقٌ وَمِيضٌ ذ i. q. ↓ وَامِضٌ [Lightning flashing, gleaming, or shining, slightly; &c.: وميض in this case being app. an inf. n. used as an epithet.] (TA.)

وَامِضٌ
وَامِضٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

1 **وَمڤضَ**: 4’e bak.

**اومض**
4 **اومض** ذ: O (şimşek) hafifçe çaktı, parladı yahut ışıldadı; (S, A, Msb, K,) bulutun bitişik parçalarında yanlamasına yayılmaksızın; (S, K;) çünkü böyle yaptığında ona **خَفْوٌ** denir; ve gökte yükseğe doğru uzandığında, sağa ve sola yanlamasına uzanmaksızın, ona **عَقِيقَةٌ** denir: (S:) şimşekten başka şeyler hakkında da söylenir: (M:) ve ↓ **وَمَضَ**, (S, M, A, Msb, K,) muzâri‘i **يَمِضُ**, (S, Msb, K,) mastarı **وَمِيضٌ** ve **وَمْضٌ** (S, M, A, K) ve **وَمَضَانٌ** (S, A, K) ve **تَوْمَاضٌ**, (M,) aynı mânaya gelir; (S, M, A, Msb, K;) yahut o (şimşek) zayıfça veya güçsüzce çaktı, sonra kayboldu, sonra yine çaktı; (IAar;) ve bazen ateş hakkında da söylenir, (M, TA,) ve açık [yahut parlak] renkli olan her şey hakkında: (El-’ Eyn:) yahut her iki fiil de o (şimşek) parladı yahut ışıldadı mânasına gelir. (Ham, s. 785.) ― -b2- Bundan dolayı, **أَوْمَضَتِ المَرْأَةُ** (mecaz:) Kadın gülümsedi, dişlerini gösterecek şekilde: ön dişlerinin parıltısı şimşeğin çakmasına benzetilmiştir. (A, TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) Kadın bir bakış, yahut bakışlar çaldı; (S, M, K;) **اومضت بِعَيْنِهَا** da böyledir: (A:) yahut bu sonuncusu, (farzedilen mecaz:) kadın gözlerini iyice açarak baktı yahut dik dik baktı. (L.) ― -b4- Ve **اومض لَهُ بِعَيْنِهِ** (farzedilen mecaz:) Ona gözüyle işaret etti: (M:) yahut **اومض فُلَانٌ** (mecaz:) falan kimse gizli yahut saklı bir işaret yaptı, (K, TA,) **اِلَيَّ** bana. (TA.) -A2- Ayrıca, şimşeğin yahut ateşin hafif çakışını, yahut parlayışını, yahut ışıldayışını gördü. (M, TA.)

**وَمْضَةٌ**
**وَمْضَةٌ** ذ: [şimşeğin vb. hafif bir çakışı.] Şöyle dersin: **شِمْتُ وَمْضَةَ بَرْقٍ كَنَبْضَةِ عِرْقٍ** [Bir damarın tek atımı gibi bir şimşek çakışına baktım, nereye yöneldiğini ve nerede yağmur yağabileceğini görmek için]. (A, TA.)

**بَرْقٌ وَمِيضٌ**
**بَرْقٌ وَمِيضٌ** ذ: ↓ **وَامِضٌ** ile aynı mânadadır [hafifçe çakan, parlayan yahut ışıldayan şimşek; vb.: bu durumda **وميض**’in, görünüşe göre, sıfat olarak kullanılan bir mastar olması]. (TA.)

**وَامِضٌ**
**وَامِضٌ** ذ: bir önce gelenin ne olduğuna bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَمَضَ
وَمَضَ
a.  [ يَمِضُ ] ( n. ac. وَمْض 1 ,  وَمِيْض 25 ,  وَمَضَاْن 36 ), Flashed, shimmered.

أَوْمَضَ
أَوْمَضَ IV ,
a.  see I .

b.  Glanced at.

c.  Signed, signaled to.

d.  [ Ila ], Laughed at.

وَمِيْض
وَمِيْض 25 ,
a.  Flash, gleam; sheetlightning.

b.  Gleaming.

c.  Breaking ( day ).

أَوْمَضَ
N. Ag. أَوْمَضَ IV ,
a.  Appearing.

وَمْطَة
وَمْطَة
a.  Exhaustion.

وَمْعَة
وَمْعَة
a.  Wave, billow.

وَمْغَة
وَمْغَة
a.  A long hair.

##### Türkçe

**وَمَضَ**
**وَمَضَ**
a. [ **يَمِضُ** ] ( n. ac. **وَمْض** 1, **وَمِيْض** 25, **وَمَضَاْن** 36 ), Parladı, ışıldadı.

**أَوْمَضَ**
**أَوْمَضَ** IV,
a. I’e bakınız.

b. Göz ucuyla baktı.

c. İşaret etti, işaret verdi.

d. [ Ila ], Ona güldü.

**وَمِيْض**
**وَمِيْض** 25,
a. Parıltı, ışıltı; şimşek çakması.

b. Işıldayan.

c. (Günün) ağarması.

**أَوْمَضَ**
N. Ag. **أَوْمَضَ** IV,
a. Görünen.

**وَمْطَة**
**وَمْطَة**
a. Bitkinlik.

**وَمْعَة**
**وَمْعَة**
a. Dalga, kabarma.

**وَمْغَة**
**وَمْغَة**
a. Uzun bir kıl.
