# ومض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%85%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ومض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ومض

ومض البرق يمض ومضا، ووميضا، وومضانا، محركة: لمع لمعا خفيفا، كما في الصحاح، وفي بعض الأصول خفيا، وجمع بينهما في الأساس، فقال: خفيا خفيفا ولم يعترض في نواحي الغيم، كأومض إيماضا، فأما إذا لمع واعترض في نواحي الغيم فهو الخفو، فإن استطال وسط السماء وشق الغيم من غير أن يعترض يمينا وشمالا فهو العقيقة. قاله الجوهري، وأنشد لامرئ القيس:
  أصاح ترى برقا أريك وميضه                      كلمع اليدين في حبي مكلـل وبرق وميض: وامض. قال أبو محمد الفقعسي:
  يا جمل أسقاك البريق الوامض وقال مالك الأشتر النخعي:
  حمي الحديد عليهم فـكـأنـه                      ومضان برق أو شعاع شموس وقال غيره:
  تضحك عن غر الثنـايا نـاصـع                      مثل وميض البرق لما عن ومض أراد: لما أن ومض. وفي الحديث: ثم سأل عن البرق فقال:  أخفوا أم وميضا أم يشق شقا? قالوا: يشق شقا، فقال صلى الله عليه وسلم: جاءكم الحيا  . وقال ابن الأعرابي: الوميض: أن يومض البرق إيماضة ضعيفة، ثم يخفى، ثم يومض، وليس في هذا يأس من مطر، قد يكون وقد لا يكون، وشاهد الإيماض قول رؤبة:
  أرق عينيك عن الغماض
  برق سرى في عارض نهاض
  غر الذرى ضواحك الإيماض ثم قوله: ومض البرق ليس بتخصيص له، بل يستعمل الومض في غيره أيضا، ففي العين: الومض، والوميض: من لمعان البرق، وكل شيء صافي اللون، قال: وقد يكون الوميض للنار. ومن المجاز: أومضت المرأة: سارقت النظر بعينها، ويقال: أومضت فلانة بعينها، إذا برقت. وأومض فلان: أشار إشارة خفية، وهو مجاز أيضا، ومنه حديث الحسن:  هلا أومضت إلي يا رسول الله  أي أشرت إلي إشارة خفية، فقال:  النبي لا يومض  ، وفي رواية إبراهيم الحربي: الإيماض خيانة. ومما يستدرك عليه: التوماض: اللمع الضعيف من البرق، وشاهده قول ساعدة بن جؤية، يصف سحابا:
  أخيل برقا متى حاب له زجل                      إذا يفتر من توماضه حلجـا أي تخال برقا. ومتى في معنى من في لغة هذيل: والحابي من السحاب: المرتفع، كذا في شرح الديوان. وأومض، إذا رأى وميض برق أو نار، وأنشد ابن الأعرابي:
  ومستنبح يعوي الصـدى لـعـوائه                      رأى ضوء ناري فاستناها وأومضا استناها، نظر إلى سناها. ويقال: شمت ومضة برق، كنبضة عرق. وأومضت المرأة: تبسمت، وهو مجاز. شبه لمع ثناياها بإيماض البرق.
  و ه ض
 الوهضة، أهمله الجوهري، وقال الأزهري عن الأصمعي: هي المطمئن من الأرض، أو هي وهضة، إذا كانت مدورة، كالوهطة، قاله أبو السميدع. وقال ابن عباد: وهضة من عرفط ووهضات، لغة في الطاء، والطاء أعرف.

### Türkçe

**ومض**: Şimşeğin **ومض** etmesi; **يمض** (muzâri‘) olarak **ومضا** ve **وميضا** ve **ومضانا** (harekeli) (masdarlarıyla): hafif bir parıltıyla parladı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bazı nüshalarda “gizli” (parladı) (vardır). **الأساس**’ta ikisini birleştirdi; şöyle dedi: “gizli, hafif (parladı) ve bulutun kenarlarında enlemesine uzanmadı”; **أومض**’un **إيماضا** (masdarı) gibi. Ama bulutun kenarlarında parlayıp enlemesine uzanırsa o **الخفو**’dur. Eğer göğün ortasında uzayıp, sağa sola enlemesine uzanmaksızın bulutu yararsa o **العقيقة**’dır. Bunu **الجوهري** söyledi. Ve **امرؤ القيس**’ten şu beyti rivayet etti:
  “Ey arkadaş, görür müsün; sana bir şimşek gösteriyorum, onun **وميض**’ini;
  iki elin parıltısı gibi, süslü bir elbise içinde.”

Ve **برق وميض**: **وامض** (yani parlayan). **أبو محمد الفقعسي** dedi:
  “Ey deve, seni parlayan şimşek sulasın.”

Ve **مالك الأشتر النخعي** dedi:
  “Demir onlara karşı kızıştı; sanki o,
  şimşeğin **ومضان**’ı yahut güneşlerin ışını.”

Ve başkası dedi:
  “Parlak ön dişlerden, bembeyaz (bir gülüşle) güler;
  şimşeğin **وميض**’i gibi; **لما عن ومض**.”

Şunu kastetti: **لما أن ومض** (yani: “şu vakit ki parladı”). Hadiste: Sonra şimşek hakkında sordu da şöyle dedi: “**أخفوا** mu, yoksa **وميضا** mı, yoksa yarıp geçer mi?” Dediler: “Yarıp geçer.” Bunun üzerine (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Size **الحيا** geldi.”

**ابن الأعرابي** dedi: **الوميض**: Şimşeğin zayıf bir **إيماضة** ile parlaması, sonra gizlenmesi, sonra parlamasıdır. Bunda yağmurdan ümit kesme yoktur; olabilir de olmayabilir de. **الإيماض**’a şahit, **رؤبة**’nin sözü:
  “Gözünü **الغماض**’dan (uykudan) uykusuz bırakır;
  yükselen bir bulutta yürüyen bir şimşek;
  yüksek tepeleri, **الإيماض**’ı gülen (parıltılı).”

Sonra onun sözü: “Şimşek **ومض** etti” bu, ona tahsis değildir; bilakis **الومض** başkasında da kullanılır. **العين**’de: **الومض** ve **الوميض**: şimşeğin parıltısındandır; ve her saf renkli şey (de böyledir). Dedi ki: **الوميض** ateş için de olabilir.

Mecazdan: Kadın **أومضت**: gözüyle bakışı çaldı. “Falan kadın gözüyle **أومضت**” denir; şayet gözünü şimşek gibi parlatırsa. Ve falan kimse **أومض** etti: gizli bir işaretle işaret etti; bu da mecazdır. Ondan, **الحسن** hadisi: “Ya Resûlallah, bana doğru **أومضت** etseydin ya!” yani bana gizli bir işaretle işaret etseydin. Bunun üzerine dedi ki: “Peygamber **يومض** etmez.” **إبراهيم الحربي** rivayetinde: **الإيماض** ihanettir.

Ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **التوماض**: şimşekten zayıf parıltıdır. Şahidi, **ساعدة بن جؤية**’nin sözü; bir bulutu vasfederken:
  “Bir şimşek hayal edersin; ne vakit ona bir gürültü eşlik etse,
  **توماض**’ından bir **حلجا** (parıltı) ile (bulut) aralanır.”

Yani: bir şimşek sanırsın. **متى** (kelimesi) **هذيل** dilinde **من** mânasındadır. Ve buluttan **الحابي**: yükselmiş olandır; **شرح الديوان**’da böyle (geçer).

Ve **أومض**: şimşeğin yahut ateşin **وميض**’ini gördüğü zaman (denir). **ابن الأعرابي** şu beyti rivayet etti:
  “Havlamasına yankının karşılık verdiği bir uluyan köpek;
  ateşimin ışığını gördü de onun **سنا**’sına baktı ve **أومضا** etti.”

**استناها**: onun **سنا**’sına baktı. Ve denir: “Şimşeğin bir **ومضة**’sini gördüm”; damar atımı gibi. Ve kadın **أومضت**: tebessüm etti; bu mecazdır. Ön dişlerinin parıltısını şimşeğin **إيماض**’ına benzetti.

  **و ه ض**
**الوهضة**: **الجوهري** onu ihmal etti. **الأزهري** **الأصمعي**’den naklen dedi ki: O, yerin çukur (alçak) kısmıdır; yahut yuvarlak olursa o **وهضة**’dır; **الوهطة** gibi. Bunu **أبو السميدع** söyledi. **ابن عباد** dedi: **وهضة** (tekil) **عرفط**’tandır ve **وهضات** (çoğul); **الطاء**’da (yani **وهطة**’da) bir dildir; **الطاء** daha bilinenidir.
