# ومق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%85%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ومق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ومق

القاف والميم و"وأيء" معهما
ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ مستعملات قوم: القَوْمُ: الرجال دون النساء، قال الله جل وعز: "لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"، وقال زهير:
وما أدري، وسوف أخال أدري		أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!
وقومُ كل رجل: شيعته وعشيرته.
والقَوْمَةُ: ما بين الركعتين من القيام. قال أبو الدقيش: أصلي الغداة قومتين، والمغرب ثلاث قَومات.
والقامةُ: مِقْدارُ قيامِ الرجل، أقصر من الباع بشبر، وثلاث قِيَمٍ وقامات.
والقامة: مقدار قيامِ الرجل، كهيئة الرجل يُبنى على شفير بئر لوضع عود البكرة عليه، والجميع: القام، وكل شيء كذلك بني على سطح ونحوه فهو قامة.
وفلان ذو قومية على ماله وأمره. وهذا الأمر لا قومية له، أي: لا قوام له، قال:
ألم تر للحق قُومـيّةً		وأمراً جلياً به يهتدى
وتقول: قُمْتُ قياماً ومَقاماً، وأَقَمْتُ بالمكان إقامةً ومُقاماً. والمَقامُ: موضع القَدَمَيْنِ، والمُقامُ والمُقامةُ: الموضع الذي تقيم فيه.
ورجال قيامٌ، ونساء قُيَّم، وقائمات أعرف.
ودنانير قُوَّم وقُيَّم، ودينار قائم، أي: مثقال سواء لا يرجح. وهو عند الصيارفة ناقص حتى يرجح فيسمى ميالاً.
وعين قائمةٌ: ذهب بصرها، والحدقة صحيحة.
وإذا أصاب البرد شجراً أو نبتاً، فأهلك بعضاً وبقي بعض قيل: مكنها هامد، ومنها قائم، ونحوه كذلك.
وقائمُ السيف: مقبضه، وما سواه: قائمة بالهاء نحو قائمة السرير، والخوان والدابة.
وقام قائِمُ الظهيرة، إذا قامت الشمس وكاد الظل يعقل.
وإذا لم يطق الإنسان شيئاً قيل: ما قام به وَقَيِّمُ القَوْم: من يسوس أمرهم ويُقَوِّمُهُمْ. ورمح قَوِيمٌ، ورجل قويمٌ.
وفي الحديث: ولا أخر إلا قائماً، أي: لا أموت إلا ثابتاً على الإسلام.
والقائمُ في الملك ونحوه: الحافظ. وكل من كان على الحق فهو القائمُ الممسك به.
والقيِّمة: الملة المستقيمة. وقوله: وذلك دين القَيِّمة، أي: المستقيمة.
والقِيِّامةُ: يوم البعث، يقوم الخلق بين يدي القَيُّوم، والقيام لغة، اللهم قيام السماوات والأرض، فهمنا أمر دينك.
والقِوامُ من العيش: ما يُقِيمُك، ويغنيك.
والقيامُ: العماد في قوله سبحانه: "جعل الله لكم قِياماً".
وقِوامُ الجسم: تمامه وطوله. وقِوامُ كل شيء: ما استقام به.
وقاومته في كذا، أي: نازلته.
والقِيمةُ: ثمن الشيء بالتَّقْويم. تقول: تقاوَموا فيما بينهم.
وإذا انقاد، واستمرت طريقته، فقد استقام لوجهه.
وقم: الوَقْمُ: جذبك العنان إليك، لتكف منه. قال:
تراه، والفارس منه واقِمُ
ومق:
ومِقْتُ فلاناً: أحببته وأنا أَمِقُهُ مِقَةً، وأنا وامِقٌ، وهو مَوْمُوق. وإنه لك ذو مِقةٍ، وبك ذو ثقةٍ.
موق: المُوقان: ضرب من الخفاف، ويجمع على أمْواق.
والمُؤُوق: حمق في غباوة، والنعت: مائق، ومائقة، وقدماق يمُوقُ مَوْقاً، واستماق.
والمُوقُ: مؤخر العين في قول أبي الدقيش والماق: مقدمها.
ومؤخر العين مما يلي الصدغ، ومقدم العين: ما يلي الأنف. وآماق العين: مآخيرها، ومآقيها: مقاديمها.
قال أبو خيرة: كل مدمع موقٌ من مؤخر العين ومقدمها.
قد وافق الحديث قول أبي الدقيش جاء في الحديث: "أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكتحل من قبل مُوقِهِ مرة، ومن قبل ماقِهِ مرة"، أي: مقدمه مرة، ومن مؤخرها مرة.
مأق: المَأْقُ، مهموز: هو ما يعتري الصبي بعد البكاء.
وامتأَقَ إليه: وهو شبه التباكي إليه لطول غيبته.
وقالت أم تأبط شراً تؤبنه: ما أنمته على مَأْقةٍ.
وفي المثل: أنا تئق، وأخي مَئِق فكيف نتفق!? والمُؤْقُ من الأرض، والجميع الأَمْاق: النواحي الغامضة من أطرافها، قال:
تقضي إلى نازحة الأَمْاق
قمأ: رجل قميء، وامرأة بالهاء، أي: قصير ذليل. قَمُؤَ الرجل قَماءةً. والصاغر: القميء، يصغر بذلك، وإن لم يكن قصيراً.
وقَمَأَت الماشيةُ تَقْمَأُ قُمُوءاً، فهي قامئِة، أي: امتلأت سمناً.
وأَقْمَأْته: أذللته.

### Türkçe

**القاف** ve **الميم** ve onlarla birlikte **"وأيء"**.

ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ kullanılmıştır.

**قوم**: **القَوْمُ**: kadınlar olmaksızın erkekler. Allah جل وعز dedi ki: **"لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"**. Ve Züheyr dedi ki:
وما أدري، وسوف أخال أدري		أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!

Ve her erkeğin **قومُ**’u: onun taraftarı ve aşireti.

Ve **القَوْمَةُ**: iki rekât arasındaki kıyamdan olan şey. Ebû’d-Dukayş dedi: sabahı iki **قومتين** olarak, akşamı üç **قَومات** olarak kılarım.

Ve **القامةُ**: erkeğin kıyamının miktarı; bir karışla **الباع**’dan daha kısadır; ve üç **قِيَمٍ** ve **قامات**.

Ve **القامة**: erkeğin kıyamının miktarı; bir kuyunun kenarı üzerine, makaraya ait çubuğu onun üzerine koymak için inşa edilen adamın heyeti gibi; hepsi: **القام**. Ve bunun gibi, bir yüzey ve benzeri üzerine inşa edilmiş her şey, o bir **قامة**’dır.

Ve falan, malı ve işi üzerinde **ذو قومية**’dir. Ve bu işin **قومية**’si yoktur; yani: onun **قوام**’ı yoktur. Dedi ki:
ألم تر للحق قُومـيّةً		وأمراً جلياً به يهتدى

Ve dersin: **قُمْتُ** bir **قياماً** ve bir **مَقاماً** olarak; ve mekânda **أَقَمْتُ** bir **إقامةً** ve bir **مُقاماً** olarak. Ve **المَقامُ**: iki ayağın yeri. Ve **المُقامُ** ve **المُقامةُ**: içinde ikamet ettiğin yer.

Ve erkekler **قيامٌ**, ve kadınlar **قُيَّم**, ve **قائمات** daha bilinir.

Ve dinarlar **قُوَّم** ve **قُيَّم**; ve bir dinar **قائم**; yani: eşit miskal, ağır basmaz. Ve o, sarraflar yanında, ağır basıncaya kadar eksiktir; ağır basınca **ميالاً** diye adlandırılır.

Ve **عين قائمةٌ**: görmesi gitti, gözbebeği sağlam.

Ve soğuk bir ağaca veya bitkiye isabet ederse, bir kısmını helâk edip bir kısmı kalırsa denir ki: ondan **هامد** olan var, ondan **قائم** olan var; ve benzeri de böyledir.

Ve **قائمُ السيف**: onun kabzası; ondan başkası: **قائمة** (ه ile) gibi: **قائمة السرير** ve **الخِوان** ve binek hayvanı.

Ve **قام قائِمُ الظهيرة**: güneş dikildiğinde ve gölge tutulur gibi olduğunda.

Ve insan bir şeye güç yetiremezse denir: onunla **ما قام به**. Ve **وَقَيِّمُ القَوْم**: işlerini idare eden ve onları doğrultan kimsedir. Ve **رمح قَوِيمٌ**, ve **رجل قويمٌ**.

Ve hadiste: **ولا أخر إلا قائماً**; yani: İslâm üzere sabit olmaksızın ölmem.

Ve mülk ve benzerinde **القائمُ**: koruyucu. Ve hak üzere olan herkes, ona tutunan **القائمُ**’dır.

Ve **القيِّمة**: dosdoğru millet. Ve onun sözü: **وذلك دين القَيِّمة**; yani: dosdoğru olan.

Ve **القِيِّامةُ**: diriliş günü; mahlûkat **القَيُّوم**’un huzurunda ayağa kalkar. Ve **القيام** bir dildir (lugattır): “Allah’ım, göklerin ve yerin **قيام**’ı (kaimi)”; dininin işini bize anlayışlı kıl.

Ve geçimden **القِوامُ**: seni ayakta tutan ve seni zengin kılan şey.

Ve **القيامُ**: O’nun sözü olan “**جعل الله لكم قِياماً**”da direk.

Ve bedenin **قِوامُ**’ı: onun tamamı ve boyudur. Ve her şeyin **قِوامُ**’ı: onunla doğrulduğu şey.

Ve onu şu hususta **قاومته**; yani: onunla çarpıştım.

Ve **القِيمةُ**: takdir etme ile şeyin bedeli. Dersin: kendi aralarında **تقاوَموا**.

Ve boyun eğdiğinde ve yolu sürdüğünde, yüzü için doğrulmuş olur.

Ve **قم**: **الوَقْمُ**: dizgini kendine çekmendir; ondan (hayvandan) alıkoymak için. Dedi ki:
تراه، والفارس منه واقِمُ

**مق**:
**ومِقْتُ** falanı: onu sevdim; ben onu **أَمِقُهُ** bir **مِقَةً** olarak; ve ben **وامِقٌ**’um; o **مَوْمُوق**’tur. Ve o, elbette bir **ذو مِقةٍ**’dir; ve sen de bir **ذو ثقةٍ**’sın.

**موق**: **المُوقان**: mestlerden bir tür; **أمْواق** üzerine cem edilir.

Ve **المُؤُوق**: bir budalalık içinde ahmaklıktır; sıfat: **مائق** ve **مائقة**. Ve **قدماق** **يمُوقُ** bir **مَوْقاً** olarak; ve **استماق**.

Ve **المُوقُ**: Ebû’d-Dukayş’in sözüne göre gözün arkasıdır; ve **الماق**: onun önüdür.

Ve gözün arkası, şakak tarafına bitişik olandır; ve gözün önü: burun tarafına bitişik olandır. Ve gözün **آماق**’ı: onun arkalarıdır; ve onun **مآقيها**’sı: onun önleridir.

Ebû Hayra dedi: her gözyaşı yeri, gözün arkasından ve önünden bir **موقٌ**’tur.

Hadis, Ebû’d-Dukayş’in sözünü uygun düşürdü; hadiste geldi: **"أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكتحل من قبل مُوقِهِ مرة، ومن قبل ماقِهِ مرة"**; yani: bir defa onun önünden, bir defa onun arkasından.

**مأق**: **المَأْقُ** (hemzeli): çocuğa ağlamadan sonra arız olan şeydir.

Ve ona doğru **امتأَقَ**: onun uzun yokluğundan dolayı ona karşı ağlar gibi yapmaya benzer bir şeydir.

Ve Ümmü Teebbete Şerran, onu mersiyeleyerek dedi: onu bir **مَأْقةٍ** üzerine uyutmadı.

Ve meselde: Ben **تئق**’im, kardeşim **مَئِق**; nasıl uyuşuruz!? Ve yerden **المُؤْقُ**; ve hepsi **الأَمْاق**: onun uçlarının kapalı (belirsiz) taraflarıdır. Dedi ki:
تقضي إلى نازحة الأَمْاق

**قمأ**: **رجل قميء** ve (ه ile) bir kadın; yani: kısa, zelil. Erkek **قَمُؤَ** bir **قَماءةً** olarak. Ve küçük düşmüş: **القميء**’dir; bununla küçülür, kısa olmasa bile.

Ve davar **قَمَأَت**; **تَقْمَأُ** bir **قُمُوءاً** olarak; o hâlde o **قامئِة**’dir; yani: yağ ile doldu.

Ve onu **أَقْمَأْته**: onu zelil kıldım.
