# وميض — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%B6/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%B6/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وميض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%B6.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: وميض

ض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو مضَيْتُ عليه .
وقال ابن شُميل : يقال : مَضَيْتُ ببيعي ، أي : أجَزْتُه . وقد ماضَيْتُه ، أي : أجَزْتُه . ويقال أيضاً : أمضَيْتُ بَيْعي ، ومَضَيْتُ على بَيْعي ، أي : أجزْتُه .
ابن السكّيت عن أبي عُبَيدة عن يونس : مَضَيتُ على الأمر مُضُوّاً ؛ وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه ، جاء به في باب فَعُول بفتح الفاء .
أبو عُبَيد : المُضَوَاءُ : التقدُّم .
وقال القُطاميّ :
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
ويقال : مضى الشيءُ يَمضي مُضُوّاً وَمضاءً .
قال الليث : الفَرَس يُكنى أبا المضَاء .
ويقال للرجل إذا مات : قد مَضَى .
أمض : قال الليث : أَمِضَ الرجلُ يأمَض فهو أمِضٌ : إذا لم يُبالِ المعاتَبة ، وعَزِيمتُه ماضيةٌ في قَلْبه ، وكذلك إذا أبْدَى بِلسانِه غيرَ ما يُريد . قلت : لم أسمعْ أمِضَ لغير الليث ولا أعرفه .
ومض : قال الليث : الوَمْضُ والوَمِيضُ : مِنْ لمعَان البَرْق وكلِّ شيء صافي اللّون .
ويقال : أومضَتْه فلانة بعَيْنها : إذا برّقَتْ له .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوَمِيضُ : أن يومِضَ البَرقُ إيماضةً ضعيفةً ثم يَخفَى ثم يُومِض ، وليس في هذا يأسٌ من مَطر قد يكون وقد لا يكون . [
وقال شَمِر وغيره : يقال : ومَض البرقُ يَمِضُ ، وأَوْمَض يُومِضُ ، وأنشد :
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
يريد : لمَّا أنْ وَمَضَ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : في البَرْق الإيماض وهو اللَّمْع الخَفِيّ .
أضم : أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عمرو :
الأضَمُ : الغَضَبُ . وقد أَضِمَ يأضَم أضماً فهو أضِم .
وإضَمٌ : اسمُ جبل بعينه .
وأنشد ابن السكيت :
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
وضم : رُوِي عن عمر بنِ الخطَّاب أنه قال : إنما النّساءُ لحمٌ على وَضَم إلاّ ما زُبَّ عنه .
قال أبو عبَيد عن الأصمعي : الوَضَمُ : الخشبَة أو البارِيَة التي يوضع عليها اللّحم يقول : فهنّ في الضَّعف مِثلُ ذلك اللَّحم الّذي على الوَضَم ، وشَبَّه النساءَ به لأنّ من عادة العرب في بادِيَتها إذا نُحِر بعيرٌ لجماعته يَقْتسمون لحمه أن يَقْلعوا شجراً كثيراً ويُوضَم بعضُه على بعض ، ويُعَضَّى اللحمُ ويوضَع عليه ، ثم يُلقَى لحمهُ عن عُراقِه ويُقطَّع على الوَضَم هَبْراً للقَسْم ، وتُؤجَّج نار ، فإذا سقَط جَمْرُها اشتَوى مَن حضَر شِوايةً بعد شِوايةٍ على ذلك الجَمْرِ ، لا يُمنَع أحدٌ منه ، فإذا وقَعتْ فيه المقاسم وأحرَز الشركاءُ مقاسِمَهم حَوَّل كلُّ شريك قَسَمه عن الوَضَم إلى بيته ، ولم يَعرِض أحد لما حازَه . فشبه عمرُ النساءَ وقلَّةَ امتناعِهنّ على طُلاّبهنّ من الرجال باللَّحم ما دام على الوَضم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الوَضَمُ : كلُّ ما وَقَيْتَ به اللَّحمَ من الأرض ، يقال : أوصَمْتُ اللحم ، وأوْضَمْتُ له .
قال : وقال الكسائيّ : إذا عملتَ له وَضَماً .
قلتَ : وَضَمْتُه أضِمُه ، فإذا وضَعت اللّحم عليه قلت : أوضَمْتُه .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الوَضِيمَةُ : القوْم ينزِلون على القَوْم وهم قليل فيُحسِنون إليهم ويُكرِمونهم .

### Türkçe

ض م ( و ا ى ء )
**ضيم** , **ضمى** , **مضى** , **وضم** , **ومض** , **أمض** , **وميض** , **أضم** .
**ضيم** : **اللّيث** dedi: İşte ona zulmetti; ve onun hakkını eksiltti; onu eksiltir, **ضَيْما** (diye): ve o, eksiltmedir. Ve denilir: Ben kimseyi eksiltmedim, ve eksiltmedim; yani: bana kimse zulmetmedi. Ve **المَضِيمُ** : mazlumdur.
**ضمي** : **أبو العبَّاس** , **ابن الأعرابي**’den: dedi: **ضَمَى** : zulmettiği zaman.
Dedim: Sanki o, **ضامَ**’dan çevrilmiş (harfleri yer değiştirilmiş) gibidir; ve yine **بَضَى** : ikamet ettiği zaman; **باضَ**’dan çevrilmiştir.
**مضى** : denilir: Mekân ile geçtim; yahut onun üzerine geçtim.
Ve **ابن شُميل** dedi: denilir: Satışım ile geçtim; yani: onu geçerli kıldım. Ve gerçekten onu geçerli kıldım; yani: onu geçerli kıldım. Ve ayrıca denilir: Satışımı geçerli kıldım; ve satışım üzerine geçtim; yani: onu geçerli kıldım.
**ابن السكّيت** , **أبي عُبَيدة**’den, **يونس**’tan: İş üzerine geçtim, **مُضُوّاً** (diye); ve bu, üzerine geçilmiş bir iştir; onu **فَعُول** babında, **الفاء**’nın fethasıyla getirdi.
**أبو عُبَيد** : **المُضَوَاءُ** : ilerlemedir.
Ve **القُطاميّ** dedi:
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
Ve denilir: Şey geçer; geçer, **مُضُوّاً** ve **مَضاءً** (diye).
**الليث** dedi: At, **أبا المضَاء** künyesiyle künyelenir.
Ve adam için, öldüğü zaman, denilir: Gerçekten geçti.
**أمض** : **الليث** dedi: Adam **أَمِضَ** olur; **يأمَض**; o da **أمِضٌ**’dur: azarlamayı umursamadığı zaman; ve onun azmi kalbinde geçicidir; ve yine, diliyle istediğinden başkasını ortaya koyduğu zaman. Dedim: **الليث**’ten başkası için **أمِضَ** işitmedim ve onu bilmem.
**ومض** : **الليث** dedi: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ** : şimşeğin parıltısından ve rengi duru olan her şeydendir.
Ve denilir: Falan kadın onu gözüyle parıldattı: ona şimşek çaktırdığı zaman.
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: **الوَمِيضُ** : şimşeğin zayıf bir parıltı ile parıldaması, sonra gizlenmesi, sonra parıldamasıdır; ve bunda, yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir de olmayabilir de. [
Ve **شَمِر** ve başkaları dedi: denilir: Şimşek parıldadı; parıldar; ve parıldattı; parıldatır. Ve inşad etti:
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
İster: **لمَّا** ki parıldadı.
**أبو عُبَيد** , **الأصمعيّ**’den: Şimşekte **الإيماض** vardır; ve o, gizli parıltıdır.
**أضم** : **أبو عُبَيد** , **الأصمعي** ve **أبي عمرو**’dan:
**الأضَمُ** : öfkedir. Ve gerçekten **أَضِمَ** olur; **يأضَم**; **أضماً** (diye); o da **أضِم**’dir.
Ve **إضَمٌ** : bizzat bir dağın adıdır.
Ve **ابن السكيت** inşad etti:
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
**وضم** : **عمر بنِ الخطَّاب**’dan rivayet olundu ki o dedi: Kadınlar ancak **وَضَم** üzerinde ettir; ancak ondan uzaklaştırılan müstesna.
**أبو عبَيد** , **الأصمعي**’den dedi: **الوَضَمُ** : etin üzerine konulduğu tahta yahut hasırdır; der ki: onlar zayıflıkta, **الوَضَم** üzerindeki o et gibidir; ve kadınları ona benzetti; çünkü Arapların çölünde âdetlerindendir: bir topluluğa bir deve boğazlandığı zaman, etini paylaşmaları; çok ağaç söküp, bir kısmını bir kısmı üzerine **يُوضَم** etmeleri; etin parçalara ayrılması ve onun üzerine konulması; sonra etinin kemiklerinden atılması ve **الوَضَم** üzerinde pay için parça parça kesilmesi; ve bir ateş tutuşturulması; onun koru düştüğü zaman, hazır bulunanın o kor üzerinde bir kızartmadan sonra bir kızartma kızartması; ondan kimsenin men edilmemesi; taksimler içine düştüğü ve ortaklar paylarını güvenceye aldığı zaman, her ortak payını **الوَضَم**’dan evine nakleder; ve kimse onun elde ettiğine ilişmez. Böylece **عمر** kadınları ve onların erkeklerden taliplerine karşı az engellenebilirliğini, **الوَضَم** üzerinde kaldığı müddetçe et ile benzetti.
**أبو عُبَيد** , **أبي زيد**’den: **الوَضَمُ** : et ile yeri koruduğun her şeydir. Denilir: Eti korudum; ve onun için korudum.
Dedi: Ve **الكسائيّ** dedi: Onun için bir **وَضَماً** yaptığın zaman.
Dedim: Onu korudum; onu korurum; eti onun üzerine koyduğun zaman: Onu korudum, dersin.
**أبو عُبَيد** , **أبي عمرو**’dan: **الوَضِيمَةُ** : bir kavmin bir kavmin üzerine inmeleri; ve onlar azdır; böylece onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.
