# وهج (و-ه-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Parıldayan ateş demektir

- Harfler: و - ه - ج
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَهَّاجًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D9%87%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AC%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَّالًا | Isıtan | 1 | 1 | [78:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/ayet/78:13.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Kandil demektir
2. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وهج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (vav ile başlayan) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md), [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md), [ضوء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin veya güneşin uzaktan hissedilen kavurucu harareti ve eşzamanlı göz alıcı parlaklığı |
| Çekirdek Özet 2 | Işığı ve hayat verici/olgunlaştırıcı yüksek ısıyı kendi özünden kesintisiz neşreden merkezi göksel kaynak |
| Çekirdek Özet 3 | Sistemin canlılığını ve döngüsünü ayakta tutan birincil, tükenmez dinamik enerji ve aydınlatma odağı |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca soğuk bir "ışık/parıltı" veya salt "sıcaklık" sayıp iki fiziksel etkinin tek kaynaktan eşzamanlı fışkırmasını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وه | Nefesle dışa açılma, açığa çıkma, yayılma ve boşalma hissi veren ilksel ses tabanı; nitekim [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) kökünde karşılıksız neşredilen bağış, [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) kökünde dışa vuran gevşeme ve [وهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%8A.md) kökünde bağların çözülüp dağılması görülür | ج | Sürükleyici, toplayıcı ve şiddetli hareket niteliği taşıyan ج harfi eklenerek gevşek yayılma; dalgalanan, yakıcı bir hararet ve göz kamaştırıcı bir parlama enerjisine dönüştürülmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İçte depolanmış ve birbirine kenetlenmiş yoğun enerji potansiyeli |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İç potansiyelin dışa doğru soluk alırcasına kuvvetle fışkırması, kendini açıkça belli etmesi |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Açığa çıkan enerjinin çevreye dalga dalga yayılması, menzile doğru taşınması ve alanı kaplaması |
| وهج | Derindeki yoğun enerjinin dışarıya doğru nefes gibi patlayarak yüksek ısı ve parlak ışık dalgaları halinde çevreye yayılması ve etkisini uzaktan hissettirmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ortamında ateşin ya da güneşin uzaktan çarpan yakıcı sıcağı (el-vehec) ve kor alevlerin dalgalanarak yaydığı titreşimli parlaklık; cevherin göz alıcı ışıltısı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye dönemi kullanımında kök, özellikle öğle sıcağının serap ve kavurucu rüzgarla birleştiği anları ve alevlerin dalgalanmasını anlatır; nitekim Lisânü'l-Arab'da erken dönem recez şahidi olarak gün ortasının şiddetli kavuruculuğu şu dizeyle aktarılır: مُصْمَقِرُّ الهجير ذُو وَهَجَانِ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Züeyb el-Hüzelî, dalgıcın çıkardığı saf incinin göz kamaştırıcı parlaklığını tasvir ederken kökün türevi olan aydınlanmayı şu mısra ile dile getirir: كأَنَّ ابْنَةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ غائصِ / لها بَعْدَ تَقْطِيعِ النُّبُوحِ وَهِيجُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça وهج kökü, merkezi Sami dillerinde hararet, alevlenme ve ışıma semantiğini temsil eden özgün bir çöl ve iklim tecrübesi kelimesidir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıkları zayıf olup, bu dillerde kökün taşıdığı "kavurucu ışık ve hararet" alanı daha ziyade h-m-m, l-h-b veya z-h-r kökleriyle karşılanır; ancak ses değişimleri ve kök akrabalıkları açısından İbranice y-g-h (aydınlatmak, parıldamak) veya Ge'ez dilindeki benzer parıltı ve yanma çağrışımları fonetik açıdan uzak akraba sayılabilir. Arapçada ise kök, sadece ışığı değil, ışıkla birlikte yayılan radyant ısıyı (termal radyasyonu) ifade eden ikili bir anlamsal matris üzerinde billurlaşmıştır. Kökün koku için (tevehhüce't-tîb) yayılma ve çevreye sinme anlamında istiare edilmesi, etimolojik olarak bu kökün merkezden çevreye doğru dalga dalga yayılan yoğun bir fiziksel tesiri anlattığını doğrular.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Isı ve aydınlığın eşzamanlı dalgalanması | Hem harareti (el-harr) hem de parlaklığı (et-tele'lü') tek bir fiziksel olayda birleştiren kök içi türetim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice y-g-h (parlama) ve Güney Sami dillerindeki ışık/ısı yansımaları | Kuzeybatı Sami sahasında zayıf, Güney Sami ve Arap yarımadası bağlamında özgünleşmiş termal ışık semantiği | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir genetik bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وهج | Anlamlı | Isı ve ışık neşretmek | Ateşin ve güneşin uzaktan duyulan sıcaklığı ve parlak parıltısı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) | Anlamlı | Yönelmek, yüz, ön taraf | Bir şeyin karşılaştığı ilk yüzeyi, yönelinen istikamet ve itibar | Kur'an'da geçer; enerjinin hedefe yönelmesiyle semantik bağ taşır |
| [هوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AC.md) | Anlamlı | Hızlı esmek, kontrolsüz hareket | Şiddetli rüzgarın esmesi, acelecilik ve delice atılganlık | Kur'an'da geçmez; hızlı ve şiddetli yayılma hissi ortaktır |
| [هجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D9%88.md) | Anlamlı | yermek, harfleri hecelemek | Şiirle kusurları ortaya dökmek, harfleri tek tek sayıp ayırmak | Kur'an'da geçmez; açığa çıkarma ve telaffuzla ses yayma |
| [جوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D9%87.md) | Anlamlı | İtibar ve makam sahibi olmak | Toplum içinde yüksek konumda bulunma; جاه (câh) kelimesinin asıl kökü | Kur'an'da geçmez; görünürlük ve merkezî parlaklık bağı |
| [جهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%88.md) | Anlamlı | Bulutun açılması, aydınlanmak | Gökyüzünün açılarak ışığın netleşmesi | Kur'an'da geçmez; ışığın önünün açılması anlamıyla kardeştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وهج | Merkez | Işık ve ısı saçma | Hem yüksek harareti hem göz alıcı ışıltıyı kendi özünden çevreye dalga dalga yayma hali | Güneş ve alevli ocak gibi merkezlerin etkin ışıma gücü |
| [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Tutuşma ve alevlenme | Ateşin yakıtla beslenerek alev alma sürecine ve tutuşmanın kendisine odaklanır | Yanma eyleminin başlangıcı ve devamı; وهج gibi uzaktan hissedilen ışıma dalgasını değil alevin bizzat varlığını belirtir |
| [ضوء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) | Komşu | Aydınlık ve aydınlatma | Işığın bizatihi kendisi ve görmeyi sağlayan aydınlatma işlevi | Isı şartı barındırmaz; وهج ise ısının ışıkla zorunlu birlikteliğini içerir |
| [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md) | Komşu | Alev çıkarma, parlama | Ateşin bir yere sıçraması, tutuşup alevin görünür şekilde yükselmesi | Dağılma ve tutuşma hareketidir; وهج gibi sürekli ve düzenli bir neşir odağı değildir |
| [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Sönme, ateşin sakinleşmesi | Alevin ve ısının gücünü yitirip ışıltısının kaybolması, sönmeye yüz tutması | وهج kökünün temsil ettiği dinamiğin, ısının ve ışımanın bütünüyle kesilmesi hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وهج | Isı ve aydınlığın birlikte yayılması | Özünden yakıcı ısı ve parlak ışık neşretme hali | Kesin |
| Latince | candere, flagrare | Ak kor halinde parlama, alev alev yanma | Isı ile beyaz ışığın birlikteliğini karşılar; ancak uzaktan dalgalanma hissini tam kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | incandescent, radiant blaze | Akkorluk, ısı yayan güçlü aydınlık | Hem yüksek sıcaklığı hem parlak ışıltıyı karşılar; fakat Arapçadaki serap ve koku yayılımı gibi mecazi alanları dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Glut, Weißglut, Strahlen | Kor halinde ışıma, parlak akkor | Yoğun ısıdan doğan parlamayı iyi açıklar; ancak göksel kandil bağlamındaki estetik akışı kısmen eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | incandescence, éclat brûlant | Akkor ışıma, yakıcı parıltı | Yüksek sıcaklıkla ışıldama durumunu verir; güneşin hayat döngüsündeki mutlak merkeziliğini tam vermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَهَّاجًا (Mübalağalı İsm-i Fâil) | Isı ve aydınlığı kesintisiz neşreden, alevli ve olgunlaştırıcı merkezî lamba (Güneş) | Kozmik nimetlerin, gök kubbenin nizamının ve yeryüzündeki biyolojik hayatın devamı için kurulan enerji santralinin tasviri; Nebe [78:13](https://lisan.digital/tr/ayet/78:13.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve hudûs delili | Güneşin kendi kendine yanıp tükenmeyen bir lamba (sirâc) ve ısı/ışık kaynağı (vehhâc) olarak yaratılmasının evrendeki nizam ve fail-i muhtâr delili sayılması | Enerji kaynağının tesadüfle değil, hassas bir denge ve ölçüyle kurulmuş olması |
| Fıkıh | Namaz vakitleri ve taharet | Güneşin göğün ortasında en yoğun hararet ve ışımaya ulaştığı zeval anının tespiti ile sıcaktan aşırı ısınmış suların abdestte kullanımı | Zeval vaktindeki şiddetli tepe sıcaklığı ve termal etki |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Nebe [78:13](https://lisan.digital/tr/ayet/78:13.md) ayetindeki سِرَاجًا وَهَّاجًا terkibinde ay ile güneş arasındaki fark; ayın nur (yansıtıcı), güneşin ise hem ışık hem yakıcı ve olgunlaştırıcı bir ısı kaynağı (vehhâc) olması | Işıkla beraber meyveleri olgunlaştıran, buharlaşmayı sağlayan aktif hararet |
| Hadis | Cehennem harareti ve namazın tebrike bırakılması | Öğle sıcağının şiddetlendiği anlarda cehennemin kaynamasını andıran hararet dalgasının (feyhu cehennem) tasviri ve sıcaklığın kırılmasına kadar öğle namazının geciktirilmesi tavsiyesi | Canlıları bunaltan, gökten ve yerden dalgalanan yakıcı hararet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik nizam ve tevhid | Hayatın merkezindeki ilahi ihsan odağı | Canlılara enerji pompalayarak varlığın devamını sağlama | İnsanın hayatta kalması için göğe yerleştirilmiş, karşılıksız ve kesintisiz ısı-ışık neşreden ilahi lütuf mekanizması | Kesin |
| İlmi | Astrofizik ve termodinamik | Nükleer füzyon ile ışıyan enerji kaynağı | Işık ve ısı radyasyonu yayarak ekosistemi ve fotosentezi çalıştırma | Sadece aydınlatan bir meşale değil, termal ışımayla su döngüsünü ve biyokimyasal üretimi başlatan nükleer reaktör | Kesin |
| Siyasi | Merkezi otorite ve liderlik | Karar ve yön verici yüksek güç odağı | Topluma vizyon (ışık) ve motivasyonel dinamizm (ısı) aşılama | Toplumun dağılmasını önleyen, adalet ışığıyla aydınlatırken icraat hararetiyle toplumu harekete geçiren merkez | Muhtemel |
| İktisadi | Temel üretim ve enerji alt yapısı | Sistemin çalışmasını besleyen ana kaynak | Üretim döngülerini harekete geçiren ana girdi | Ekonomik hayatın çarklarını döndüren, tarımsal olgunlaşmayı ve sınai hareketi mümkün kılan tükenmez birincil enerji | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal radyasyon ve kara cisim ışıması (Black-body radiation) | Sıcaklığı mutlak sıfırın üzerindeki bir cismin iç enerjisini elektromanyetik dalgalar (fotonlar) ve ısı olarak çevreye salması; Stefan-Boltzmann yasasındaki gibi sıcaklığın dördüncü kuvvetiyle orantılı yayılan muazzam enerji akışı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Karizmatik liderlik ve dönüştürücü etki alanı | Bir şahsiyetin veya fikrin yalnızca zihinsel rehberlik (aydınlatma/nur) sunmakla kalmayıp, kitleleri dönüştüren, harekete geçiren, heyecan ve eylem harareti aşılayan kuşatıcı çekim gücü | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca "ışıl ışıl parlayan, çok parlak" diyerek sadece optik (görsel) bir parıltıya indirgemek ve kelimenin ayrılmaz parçası olan "yakıcı/kavurucu ısı" boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da güneş için kullanılan سِرَاجًا وَهَّاجًا (Nebe [78:13](https://lisan.digital/tr/ayet/78:13.md)) ifadesi, ardından gelen yağmur bulutları ve yeryüzünden çıkarılan taneler ve bağlarla (Nebe [78:14](https://lisan.digital/tr/ayet/78:14.md)-16) doğrudan bağlantılıdır; dolayısıyla kavram, atmosferik su döngüsünü çalıştıran, suları buharlaştırıp bitkileri olgunlaştıran termal enerji santralini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Güneşin Kur'an'daki tasvirini ayın tasviriyle eşitleme tehlikesi doğar; oysa Kur'an ayı "nûr" (soğuk, aydınlatıcı ışık), güneşi ise hem "sirâc" (kandil) hem "vehhâc" (yakıcı, kaynatan ve ışıyan enerji) olarak niteleyerek modern astrofiziksel gerçeğe tam uyan kusursuz bir ayrım koymuştur |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kevnî tasvirlerindeki fiziksel hassasiyeti ve lafızların rastgele seçilmediğini gösterir; ışık ile ısının birlikteliğini tek bir kökte toplayarak kâinattaki enerji yönetimini en yalın ve en doğru tabiat gözlemiyle insan idrakine sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış nizamını, göklerin ve yerin dengesini, dirilişin tabiat delilleri üzerinden ispatını konu alan kozmolojik ayet gruplarında ve özellikle Nebe Suresi bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın güneşi gökyüzünde asılı duran sıradan, soğuk bir ayna veya basit bir fener gibi anlattığı yönündeki yüzeysel yaklaşımları çürütür; onun bizzat enerji üreten devasa ve dinamik bir ocak olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateşin, akkor haline gelmiş madenin veya güneşin uzaktan duyumsanan yüksek sıcaklığı ve titreşerek yayılan yoğun parlaklığı.
- Soyut anlam: Bir merkezin, çevresindeki tüm unsurları hem fikren aydınlatacak hem de fiilen dönüştürüp harekete geçirecek biçimde bünyesinden kesintisiz enerji ve ilham neşretmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin merkezinde yer alan ve çevre birimlerin canlılığını, döngüsünü ve hareketini sağlayan birincil, tükenmez dinamik güç reaktörü.
- LaTeX modeli: $$E_v = \int_{\Omega} (\Phi_p + \dot{Q}_t) \, d\omega$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E_v$ toplam vehhâc enerji akısını; $\Phi_p$ merkezin ürettiği fotometrik aydınlatma şiddetini; $\dot{Q}_t$ ise çevreye eşzamanlı aktarılan termal radyasyon oranını temsil eder. $\Omega$ sembolü uzaya yayılan katı açıyı, $d\omega$ ise bu açının diferansiyel elemanını gösterir. Model, وهج kökünün ışık ile ısıyı birbirinden ayrılmaz bir bütün halinde ve uzaktan etki edecek biçimde neşretme dinamiğini matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Nebe 78:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/ayet/78:13.md) — وَهَّاجًا

وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا

Meal (IK): Pırıl pırıl parlayan bir kandil astık.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Parıldayan ateş demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم ووايء معهما
ه ج و،ه و ج، ج ه و، وه ج، ج و ه، و ج ه، ه ي ج، ه ج أ مستعملات هجو: هجا يَهجو هجاءً، ممدود: وهو الوقيعة في الأشعار. والهجاء، ممدود: تَهْجيةُ الحروف، تقول: تَهَجَّأْتُ وتهجيتُ بهمز وتبديل.
هوج:
الهَوَج: مصدر الأهوج، وهو الأحمق. ويُقال للشُّجاع الَذي يَرْمي بنفسه في الحَرْب: أهوج. والطُّوالُ إذا أفرط في طُوله: أَهْوَجُ الطّول. والهوجاء: النّاقة السّريعة لا تتعاهد مواضع المناسم من الأرض، ولا يقال للبعير: أهوج.
والهُوجُ من الرِّياح: التي تَحمِلُ المُورَ وتَجُرّ الذَّيل، والواحدةُ: هوجاء.
جهو: أَجْهَتِ السَّماءُ إذا انقشع عنها الغيم. وأَجْهَتِ الطَّريقُ: استبانت. وبيتٌ أَجْهَى: لاسقفَ له. والمؤنّث: جهْواء.
وهج: الوَهَج: حرُّ النّارِ والشَّمْس من بعيد. وقد تَوَهَّجَتِ النّار ووَهِجَتْ تَوْهَجُ فهي وَهِجةٌ.
والجَوْهر يتوهَّجُ: أي: يتلألأ، والوَهَجان: اضطرابُ التَّوَهُّج، وقال في وصف الرِّيضان:
"نُوّارُها مُتباهج يتوهَّج"
جوه: الجاهُ: المنزلة عند السُّلطان، وتصغيره: جُوَيْهةٌ. ورجلٌ وجيهٌ: ذو جاهٍ.
وجه: الوَجْهُ: مُسْتَقْبَلُ كلّ شيءٍ. والجِهَةُ: النَّحْوُ. يُقال: أخذتُ جِهَةَ كذا، أي: نَحْوَهُ.
ورجلٌ أَحْمَرُ من جِهَتِهِ الحُمْرة، وأسودُ من جِهتَه السَّواد.
والوِجْهةُ: القِبْلة وشبهُها في كلّ شيءٍ استقبلْتَه وأَخَذْتَ فيه.
توجهَّوا إليك، يعني: ولَّوا وُجُوهَهم إليك. والتَّوجُّه: الفعل الّلازم.
والوُجاهُ والتُّجاه: ما استقبل شيءٌ شيئاً. تقول: دارُ فلانٍ تُجاه دارِ فلانٍ. والمُواجَهةُ: استقبالُك الرّجلَ بكلامٍ. أو وَجْهٍ.
هيج: هاج البَقْلُ، إذا اصفرَّ وطال، فهو هائجٌ، ويُقال: بل هِيجَ البَقْلُ وهاجتِ الأرضُ فهي هائجةٌ.
وهاج الفَحْلُ هِياجاً. واهتاج اهتياجاً إذا ثار وهَدَرَ. وهاج الدَّمُ، وهاج الشّرَّ بين القَوْم، وكلّ شيءٍ يثورُ للمشَقَةّ والضّرر.
والهَيْجاء: الحربُ، تُمَدُّ وتُقْصر.
وتقول: هَيَّجْتُ الشّرَّ بينهم، وهيَّجْتُ النّاقةَ فانبعثَتْ، وهِجْتُ فلاناً فانبعث وهاج.
والهاجةُ: الضِّفْدَعَةُ الأنثى . قال:
كأن تَرَنُّمَ الهـاجـاتِ فـيهِ		قُبَيْلَ الصُّبْحِ أصواتُ الصيِّارِ
وتصغيرُها: هُوَيجة وهُيَجْة. والهاجة: النّعامة.
هِيجِ: مجرور: زَجْرُ النّاقةِ خاصّة، قال:
تنجو إذا قال حاديها لها: هِيجِ
هجأ: يُقال: هَجَأَ غَرْثُهُ وجُوعُهُ هَجْأَ وهُجُوءاً، أي: سَكَن، قال:
فأَخزاهُمُ ربّـي ودلّ عـلـيهِـمُ		وأَطْعَمهم من مَطْعٍٍَ غير مُهْجِىءِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الجيم** و**وايء** معهما
**ه ج و**،**ه و ج**، **ج ه و**، **وه ج**، **ج و ه**، **و ج ه**، **ه ي ج**، **ه ج أ** kullanımdadır. **هجو**: **هجا** **يَهجو** **هجاءً**، uzatılmıştır: ve o, şiirlerde yergidir. Ve **الهجاء** da uzatılmıştır: harflerin hecelenmesidir; dersin ki: **تَهَجَّأْتُ** ve **تهجيتُ**; hemze ile ve değiştirme ile.

**هوج**:
**الهَوَج**: **الأهوج**’un mastarıdır; o da ahmaktır. Ve kendini savaşta atan yiğide: **أهوج** denir. Ve uzun boylulara, boyunda aşırıya giderse: **أَهْوَجُ الطّول**. Ve **الهوجاء**: hızlı dişi deve; yerin toynak basılan yerlerini gözetmez; ve erkek deveye: **أهوج** denmez.
Ve rüzgârlardan **الهُوج**: **المُور**’u taşıyan ve eteği sürüyenlerdir; teki: **هوجاء**.

**جهو**: **أَجْهَتِ السَّماءُ**; bulut ondan dağılıp açılırsa. Ve **أَجْهَتِ الطَّريقُ**: belirgin oldu. Ve **بيتٌ أَجْهَى**: tavanı olmayan. Müennesi: **جهْواء**.

**وهج**: **الوَهَج**: uzaktan ateşin ve güneşin harareti. Ve ateş **تَوَهَّجَتْ** ve **وَهِجَتْ** **تَوْهَجُ**; o hâlde o: **وَهِجةٌ**.
Ve cevher **يتوهَّجُ**: yani parlar; ve **الوَهَجان**: parıldamanın çalkantısıdır. Ve **الرِّيضان**’ın vasfında dedi ki:
"نُوّارُها مُتباهج يتوهَّج"

**جوه**: **الجاهُ**: sultanın katındaki mevki; küçültmesi: **جُوَيْهةٌ**. Ve **وجيهٌ** adam: **جاه** sahibi.

**وجه**: **الوَجْهُ**: her şeyin karşı tarafı. Ve **الجِهَةُ**: yön. Denir ki: **أخذتُ جِهَةَ كذا**; yani: onun yönüne.
Ve bir adam, kızıllık yönünden **أَحْمَرُ**; ve siyahlık yönünden **أسودُ**.
Ve **الوِجْهةُ**: kıble ve benzeri; her şeyde karşılayıp ona yöneldiğin ve onda tuttuğun şey.
**توجهَّوا إليك**; yani: yüzlerini sana çevirdiler. Ve **التَّوجُّه**: lâzım fiildir.
Ve **الوُجاهُ** ve **التُّجاه**: bir şeyin bir şeyi karşılamasıdır. Dersin ki: falanın evi falanın evinin **تُجاه**’ındadır. Ve **المُواجَهةُ**: adamı sözle karşılamandır; yahut yüzle.

**هيج**: **هاج البَقْلُ**; sararıp uzayınca; o hâlde o: **هائجٌ**. Ve denir ki: bilakis **هِيجَ البَقْلُ**; ve yer **هاجتِ**; o hâlde o: **هائجةٌ**.
Ve aygır **هاج** **هِياجاً**. Ve **اهتاج** **اهتياجاً**; kabarıp böğürünce. Ve kan **هاج**; ve kavim arasında şer **هاج**; ve her şey, meşakkat ve zarar için kabarır.
Ve **الهَيْجاء**: savaştır; uzatılır ve kısaltılır.
Ve dersin ki: aralarında şerri **هَيَّجْتُ**; ve dişi deveyi **هيَّجْتُ** da harekete geçti; ve falanı **هِجْتُ** da harekete geçti ve kabardı.
Ve **الهاجةُ**: dişi kurbağadır. Dedi ki:
كأن تَرَنُّمَ الهـاجـاتِ فـيهِ		قُبَيْلَ الصُّبْحِ أصواتُ الصيِّارِ
Küçültmesi: **هُوَيجة** ve **هُيَجْة**. Ve **الهاجة**: devekuşudur.
**هِيجِ**: mecrûr: özellikle dişi deveyi sürme ünlemi; dedi ki:
تنجو إذا قال حاديها لها: **هِيجِ**

**هجأ**: denir ki: onun açlığı ve yoksunluğu **هَجَأَ**; **هَجْأَ** ve **هُجُوءاً**; yani: sakinleşti. Dedi ki:
فأَخزاهُمُ ربّـي ودلّ عـلـيهِـمُ		وأَطْعَمهم من مَطْعٍٍَ غير مُهْجِىءِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَهَجُ، بالتحريك: حَرُّ النار. والوَهْجُ بالتسكين: مصدر وَهَجَتِ النار تَهِجُ وَهْجاً ووَهَجاناً، إذا اتَّقدت. وتَوَهَّجَت النارُ: تَوَقَّدَتْ. وأَوهجتُها أنا، ولها وَهيجٌ، أي تَوَقُّدٌ. وتوهَّجَتْ رائحةُ الطيب، أي توقَّدت. وتَوَهَّجَ الجوهر: تَلأْلأَ.

##### Türkçe

**الوَهَجُ**, harekeli olarak: ateşin harareti. Ve **الوَهْجُ**, sükûnlu olarak: **وَهَجَتِ النار تَهِجُ وَهْجاً ووَهَجاناً**’ın mastarıdır; tutuştuğu zaman. Ve **تَوَهَّجَت النارُ**: **تَوَقَّدَتْ**. Ve ben onu **أَوهجتُها**; ve onun için **وَهيجٌ** vardır; yani **تَوَقُّدٌ**. Ve **توهَّجَتْ رائحةُ الطيب**; yani tutuştu. Ve **تَوَهَّجَ الجوهر**: parıldadı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والهاء وما يثلثهما)
(وهي) الواو والهاء والحرف المعتلُّ يدلُّ على استرخاء في شيء. يقال: وَهَتْ عَزالِيُّ السَّحابِ بمائِهِ. وكلُّ شيءٍ استرخَى رباطُه فهو واهٍ. والوَهْيُ: الشَّقُّ في الأديم وغيرِه.
 (وهب) الواو والهاء والباء: كلماتٌ لا ينقاس بعضُها على بعض. تقول: وهَبْتُ الشَّيءَ أهَبُهُ هِبَةً ومَوْهِباً. واتَّهَبْتُ الهبة: قَبِلتُها. والمَوْهِبَة([1]): قَلْتٌ يَسْتنقِعُ فيه الماء؛ والجمع مَواهب. ويقال أوْهَبَ إليَّ من المال كذا، أي ارتفع. وأصبح فلانٌ مُوهَباً لكذا، أي مُعَدَّا له.
(وهت) الواو والهاء والتاء. يقال: أوهَتَ اللَّحمُ، إذا أنْتَنَ، يُوهِتُ إيهاتاً.
(وهث) الواو والهاء والثاء. يقولون: الوَهْثُ: الانهماك في الشَّيء.
(وهج) الواو والهاء والجيم: كلمةٌ واحدة، وهي الوَهَج: حَرُّ النَّار وتَوقُّدُها. ويُستعار ذلك فيقال: تَوهَّجَ* الجوهرُ: تلألأ. وتوهَّجَتْ رائحةُ الطيِّب ووَهَج الطيِّب: أرَجُه ورائحتُه. وسراجٌ وَهَّاجٌ: وَقّادٌ. وكذلك نَجْمٌ وَهَّاج.
(وهد) الواو والهاء والدال: كلمةٌ واحدة، وهي الوَهْدة: المكان المطمئِنّ، والجمع وِهاد.
(وهز) الواو والهاء والزاء. يقولون: الوَهْز: المُلَزَّز الخَلْق. ووَهَزْتُ: دفَعْت. والتَّوهُّز: التوثُّب.
(وهس) الواو والهاء والسين: كلمتان: إحداهما الشِّدة في الأمور، والثانية من السِّرَار.
فالأولى الوَهْس: شِدَّة السَّير. والوَهْس: شِدَّة الأكْل. والوَهْس: شِدَّة الوَطْء. وقال حميد:
* بِتَنَقُّص الأعراضِ والوَهْسِ([2]) *
فهذا من التَّوهُّس، وهو التشدُّدُ والتَّطاوُل على العشيرة.
والكلمة الأخرى: الوَهْس السِّرار. والوَهْس: النَّميمة.
(وهص) الواو والهاء والصاد: كلماتٌ متقاربة، وهي الوهْص: شِدَّة الوطْءِ للشَّيء([3]) بالقَدَم. يقال: وَهَصَ يَهِصُ. ورجلٌ موهوصُ الخَلْق: تَداخَلَتْ عِظامُه. ووَهَصْتُ الشَّيءَ: كَسَرتُه.
(وهط) الواو والهاء والطاء. يقال: أوهَطَه، إذا ضَرَبه ولم يأتِ عليه. ووَهَطَه: كَسَره. ووَهَطه: وَطِئه. وهي متقاربةٌ. والوَهْطُ: مكانٌ مطمئِنّ. والوَهْط: غَيْضَة العُرْفُط. قال الراعي:
جواعلَ أرماماً يساراً وحارَةً *** شِمالاً وقَطَّعن الوِهاطَ الدَّوافعا([4])
(وهف) الواو والهاء والفاء: كلمتان. يقال: أوْهَفَ من المالِ كذا: ارتَفَع. ووهف النَّباتُ: أوْرَقَ واهْتَزَّ.
(وهق) الواو والهاء والقاف: كلمتان. إحداهما الوَهَق، وأظنُّه فارسيَّاً معرَّباً.
والأخرى عربيّة صحيحة، وهي المُوَاهَقة: مَدُّ الأعناقِ في السَّير. ويقال: تَوَاهَقَت الرِّكاب. أمّا قولهم تَوَهَّقَ الحَصَى، إذا اشتد حَرُّه، فهو من باب الإبدال، إنَّما هو توهَّج. وأنشد:
* حتَّى إذا حَامِي الحَصَى تَوَهَّقا([5]) *
(وهل) الواو والهاء واللام كلماتٌ لا تنقاس، وهي الوَهَل: الفَزَع. يقال: وَهِل يَوْهَلُ. قال أبو زيد: وَهَلْتُ عن الشَّيءِ: نَسِيته. ووَهَلْتُ إليه: ذَهَبَ وَهْمِي إليه. ولقيتُه أوَّلَ وَهْلَةٍ، أي قبلَ كلِّ شَيء.
(وهم) الواو والهاء والميم: كلماتٌ لا تنقاس، بل أفراد. منها الوَهْم، وهو البَعير العَظيم. والوَهْم: الطَّريق. والوَهْم: وَهْمُ القَلْب. يقال: وَهَمْتُ أهِمُ وَهْماً، إذا ذَهَب وَهْمي إليه. ومنه قياس التُّهمَةِ. وأوْهَمْتُ في الحِساب، إذا تركت منه شيئاً. ووَهِمْتُ: غَلِطْت، أَوْهَم وَهَماً.
(وهن) الواو والهاء والنون: كلمتانِ تدلُّ إحداهما على ضَعف، والأخرى على زمان.
فالأولى: وَهَنَ الشيءُ يَهِن وَهْناً: ضَعُف، وأوْهَنْتُه أنا. ومن هذا الواهِنَةُ: القُصَيرَى من الأضلاع، وهي أسفَلُها. قال أبو بكر([6]): الواهِنة: داءٌ يصيب الإنسان في أخدَعَيه([7]). والوَهْنانة: المرأة القليلة الحركة، الثقيلةُ القيامِ والقُعودِ.
والكلمة الثانية: الوَهَن والمَوْهِن: ساعةٌ تمضي من اللَّيل([8]). وأوْهَن الرَّجُل: صار أو سار في تلك السَّاعة([9]).
(تم كتاب الواو والله أعلم بالصواب)
---------------------__
([1]) بكسر الهاء وفتحها.
([2]) وكذا ورد هذا الشطر في المجمل واللسان (وهس). ولم يرد في ديوان حميد بن ثور ص 99 تكملة هذا الشطر.
([3]) في الأصل: "الشيء".
([4]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. وحارة: اسم موضع. وأنشده ياقوت في (أرمام) برواية "وصارة". وأنشد قبله:
تبصر خليلي هل ترى من ظعائن ***  تجاوزن ملحوبا فقلن متالعا
 ([5]) أنشده في المجمل واللسان (وهق).
([6]) في الجمهرة (3: 182).
([7]) الجمهرة: "في أخدعيه عند الكبر".
([8]) في اللسان: "والوهن والموهن: نحو من نصف الليل، وقيل هو بعد ساعة منه، وقيل هو حين يدبر الليل. وقيل الوهن: ساعة تمضي من الليل".
([9]) أغفل ابن فارس أن يورد بعد هذا

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**وهي**) **الواو** ve**الهاء** ve illetli harf; bir şeyde gevşekliğe delâlet eder. Denir ki: **وَهَتْ عَزالِيُّ السَّحابِ بمائِهِ**. Ve her şey ki bağ(ı) gevşedi, o **واهٍ**’dir. Ve **الوَهْيُ**: deride ve başkasında yarık.
 (**وهب**) **الواو** ve**الهاء** ve**الباء**: kelimeler; bazısı bazısına kıyas edilmez. Dersin: **وهَبْتُ** şeyi **أهَبُهُ** **هِبَةً** ve **مَوْهِباً**. Ve **اتَّهَبْتُ الهبة**: onu kabul ettim. Ve **المَوْهِبَة**([1]): içinde suyun biriktiği çukur; çoğulu **مَواهب**. Ve denir: **أوْهَبَ إليَّ من المال كذا**, yani yükseldi. Ve falan kimse şu şeye **مُوهَباً** oldu, yani ona hazırlanmış.
(**وهت**) **الواو** ve**الهاء** ve**التاء**. Denir: **أوهَتَ اللَّحمُ**; koktuğu zaman; **يُوهِتُ إيهاتاً**.
(**وهث**) **الواو** ve**الهاء** ve**الثاء**. Derler: **الوَهْثُ**: şeye dalıp gitme.
(**وهج**) **الواو** ve**الهاء** ve**الجيم**: tek bir kelime; o da **الوَهَج**’dir: ateşin harareti ve tutuşması. Bu ödünç alınır da denir: **تَوهَّجَ** cevher: parladı. Ve güzel kokunun kokusu **توهَّجَتْ**; ve **وَهَج الطيِّب**: onun rayihası ve kokusu. Ve **سراجٌ وَهَّاجٌ**: çok yanan. Ve كذلك **نَجْمٌ وَهَّاج**.
(**وهد**) **الواو** ve**الهاء** ve**الدال**: tek bir kelime; o da **الوَهْدة**’dir: alçak yer; çoğulu **وِهاد**.
(**وهز**) **الواو** ve**الهاء** ve**الزاء**. Derler: **الوَهْز**: yaratılışı sıkı. Ve **وَهَزْتُ**: ittim. Ve **التَّوهُّز**: sıçrayış.
(**وهس**) **الواو** ve**الهاء** ve**السين**: iki kelime: birisi işlerde şiddet, ikincisi gizli sözden.
Birincisi: **الوَهْس**: yürüyüşün şiddeti. Ve **الوَهْس**: yemenin şiddeti. Ve **الوَهْس**: basmanın şiddeti. Humeyd dedi:
* **بِتَنَقُّص الأعراضِ والوَهْسِ**([2]) *
Bu, **التَّوهُّس**’tandır; o da katılaşma ve aşirete karşı uzanıp gitmedir.
Diğer kelime: **الوَهْس السِّرار**. Ve **الوَهْس**: koğuculuk.
(**وهص**) **الواو** ve**الهاء** ve**الصاد**: birbirine yakın kelimeler; o da **الوهْص**’tır: ayağıyla şeye([3]) basmanın şiddeti. Denir: **وَهَصَ يَهِصُ**. Ve **رجلٌ موهوصُ الخَلْق**: kemikleri birbirine girdi. Ve **وَهَصْتُ** şeyi: onu kırdım.
(**وهط**) **الواو** ve**الهاء** ve**الطاء**. Denir: **أوهَطَه**; ona vurduğu ve onu öldürmediği zaman. Ve **وَهَطَه**: onu kırdı. Ve **وَهَطه**: onu çiğnedi. Ve bunlar birbirine yakındır. Ve **الوَهْطُ**: alçak yer. Ve **الوَهْط**: **العُرْفُط**’un sık ağaçlığı. Er-Râʿî dedi:
جواعلَ أرماماً يساراً وحارَةً *** شِمالاً وقَطَّعن الوِهاطَ الدَّوافعا([4])
(**وهف**) **الواو** ve**الهاء** ve**الفاء**: iki kelime. Denir: **أوْهَفَ من المالِ كذا**: yükseldi. Ve **وهف النَّباتُ**: yapraklandı ve sallandı.
(**وهق**) **الواو** ve**الهاء** ve**القاف**: iki kelime. Birisi **الوَهَق**; ve zannederim ki Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.
Diğeri sahih Arapçadır; o da **المُوَاهَقة**’dır: yürüyüşte boyunları uzatmak. Ve denir: **تَوَاهَقَت الرِّكاب**. Amma onların **تَوَهَّقَ الحَصَى** sözü; çakılın harareti şiddetlendiği zaman; bu, ibdâl babındandır; ancak o **توهَّج**’dir. Ve inşad etti:
* حتَّى إذا حَامِي الحَصَى تَوَهَّقا([5]) *
(**وهل**) **الواو** ve**الهاء** ve**اللام**: kıyas edilmez kelimeler; o da **الوَهَل**’dir: korku. Denir: **وَهِل يَوْهَلُ**. Ebû Zeyd dedi: **وَهَلْتُ عن الشَّيءِ**: onu unuttum. Ve **وَهَلْتُ إليه**: zannım ona gitti. Ve onunla **أوَّلَ وَهْلَةٍ** karşılaştım; yani her şeyden önce.
(**وهم**) **الواو** ve**الهاء** ve**الميم**: kıyas edilmez kelimeler; bilakis tekiller. Ondan **الوَهْم** vardır; o da büyük devedir. Ve **الوَهْم**: yol. Ve **الوَهْم**: kalbin vehmi. Denir: **وَهَمْتُ أهِمُ وَهْماً**; zannım ona gittiği zaman. Ve ondan **التُّهمَةِ**’nin kıyası. Ve **أوْهَمْتُ في الحِساب**; ondan bir şeyi terk ettiğim zaman. Ve **وَهِمْتُ**: yanıldım; **أَوْهَم وَهَماً**.
(**وهن**) **الواو** ve**الهاء** ve**النون**: iki kelime; birisi zayıflığa, diğeri zamana delâlet eder.
Birincisi: **وَهَنَ** şey **يَهِن وَهْناً**: zayıfladı; ve ben onu **أوْهَنْتُ**. Bundan **الواهِنَةُ**: kaburgalardan kısa olan; ve o onların en aşağısıdır. Ebû Bekr([6]) dedi: **الواهِنة**: insana iki **أخدَعَيه**’inde([7]) isabet eden bir hastalıktır. Ve **الوَهْنانة**: hareketi az olan kadın; kalkması ve oturması ağır olan.
İkinci kelime: **الوَهَن** ve**المَوْهِن**: geceden geçen bir saat([8]). Ve **أوْهَن الرَّجُل**: o saatte oldu yahut yürüdü([9]).
(تم كتاب **الواو** والله أعلم بالصواب)
---------------------__
([1]) **الهاء**’nın kesresi ve fethasıyla.
([2]) Bu mısraın yarısı **المجمل** ve **اللسان**’da (**وهس**) böylece gelmiştir. Humeyd b. Sevr divanında s. 99 bu mısraın yarısının tamamlayanı gelmemiştir.
([3]) Asılda: " **الشيء** ".
([4]) **المجمل**’de inşadı böylece gelmiştir. **حارَة**: bir yer adıdır. Yâkūt onu (**أرمام**)’da " **وصارة** " rivayetiyle inşad etti. Ondan önce inşad etti:
تبصر خليلي هل ترى من ظعائن ***  تجاوزن ملحوبا فقلن متالعا
 ([5]) Onu **المجمل** ve **اللسان**’da (**وهق**) inşad etti.
([6]) **الجمهرة**’de (3: 182).
([7]) **الجمهرة**: " **في أخدعيه عند الكبر** ".
([8]) **اللسان**’da: " **والوهن والموهن: نحو من نصف الليل، وقيل هو بعد ساعة منه، وقيل هو حين يدبر الليل. وقيل الوهن: ساعة تمضي من الليل** ".
([9]) İbn Fâris bundan sonra zikretmeyi ihmal etti.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوهج: حصول الضوء والحر من النار والوهجان كذلك وقوله: ﴿وجعلنا سراجا وهاجا﴾ [النبأ/13] أي: مضيئا، وقد وهجت النار توهج، ووهج يهج ويوهج، وتوهج الجوهر: تلألأ.

##### Türkçe

- **الوهج**: ateşten ışığın ve hararetin meydana gelmesi; **الوهجان** da böyledir. Ve onun sözü: ﴿وجعلنا سراجا وهاجا﴾ [النبأ/13], yani: aydınlatıcı. Ve ateş **وهجت**; **توهج** eder. Ve **وهج** **يهج** ve **يوهج**. Ve cevher **توهج** etti: parladı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ه ج
للنار وهجٌ شديد وتوهّج وقد وهجت تهج وهجاً ووهجاناً ووهجت توهج وهجاً وسراج وهّاج‏.‏
ومن المجاز‏:‏ توهّج الجوهر‏:‏ تلألأ‏.‏
وتوهّجت الرائحة‏.‏
وقال في صفة الروضة‏:‏ نوارها متباهج يتوهج وإن يومنا لوهج‏:‏ شديد الحر وقد توهج يومنا وتوهّج حرّه‏.‏

##### Türkçe

و ه ج
Ateş için şiddetli bir **وهج** ve **توهّج** vardır. Ve “**وهجت**” (o) “**تهج**” (o) **وهجاً** ve **وهجاناً** (olarak) (denir). Ve “**وهجت**” (o) “**توهج**” (o) **وهجاً** (olarak) (denir). Ve **سراج وهّاج**: (çok) parlayan kandil.

Mecazdan: **توهّج الجوهر**: parladı.

Ve **توهّجت الرائحة**: koku yayıldı.

Ve çayırın niteliğinde dedi ki: “**نوارها متباهج يتوهج**” ve “**وإن يومنا لوهج**”: şiddetli sıcak(tır). Ve günümüz **توهج** etti ve sıcağı **توهّج** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

يوم وَهِجٌ ووَهْجانٌ: شديد الحر؛ وليلة وَهِجةٌ ووَهْجانةٌ، كذلك، وقد وَهَجا وَهْجاً ووَهَجاناً ووَهَجاً وتَوَهُّجاً.
والوَهَجُ والوَهْجُ والوَهَجانُ والتَّوَهُّجُ: حرارة الشمس والنار من بعيد. ووَهَجانُ الجمر: اضطرام تَوَهُّجِه؛ وأَنشد:
مُصْمَقِرُّ الهجير ذُو وَهَجَانِ
والوَهْجُ، بالتسكين: مصدر وَهَجَتِ النار تَهِجُ وَهْجاً ووَهَجاناً إِذا اتَّقَدت. وقد تَوَهَّجَتِ النارُ ووَهَجَتْ تَوَهَّجُ: تَوَقَّدَتْ، ووَهَّجْتُها أَنا. ولها وَهِيج أَي تَوَقُّد، وأَوْهَجْتُها أَنا؛ وفي المحكم: ووَهَجْتُها أَنا.
والمُتَوَهِّجةُ من النساء: الحارَّةُ المَتاع. والوَهَجُ والوَهِيجُ: تَلأْلُؤُ الشيء وتَوَقُّدُه.
وتَوَهَّجَ الجوهر: تلأُلأَ؛ قال أَبو ذؤيب:
كأَنَّ ابْنَةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ غائصِ،
لها، بَعْدَ تَقْطِيعِ النُّبُوحِ، وَهِيجُ
ويروى: دُرَّة قامس.
ويقال للجوهر إِذا تلأْلأَ: يَتَوَهَّجُ. ونجم وَهَّاجٌ: وَقَّادٌ. وفي التنزيل: وجعلنا سِراجاً وهَّاجاً؛ قيل: يعني الشمس. وَوَهَجُ الطِّيب ووَهِيجُه: انتشارُه وأَرَجُهُ. وتَوَهَّجَتْ رائحة الطيب أَي توقدت.

##### Türkçe

Gün **وَهِجٌ** ve **وَهْجانٌ**: şiddetli sıcak; gece **وَهِجةٌ** ve **وَهْجانةٌ**, aynı şekilde;
ve gerçekten **وَهَجا** **وَهْجاً** ve **وَهَجاناً** ve **وَهَجاً** ve **تَوَهُّجاً**.

**الوَهَجُ** ve **الوَهْجُ** ve **الوَهَجانُ** ve **التَّوَهُّجُ**: uzaktan güneşin ve ateşin harareti. Ve **وَهَجانُ** kor: onun **تَوَهُّجِ**’ünün alevlenmesi; ve inşad etti:
مُصْمَقِرُّ الهجير ذُو وَهَجَانِ

Ve **الوَهْجُ**, sükûn ile: **وَهَجَتِ** ateş **تَهِجُ** **وَهْجاً** ve **وَهَجاناً**’ın masdarıdır, tutuştuğu zaman. Ve gerçekten ateş **تَوَهَّجَتْ** ve **وَهَجَتْ** **تَوَهَّجُ**: tutuştu; ve ben onu **وَهَّجْتُ**. Ve onun için **وَهِيج** vardır, yani tutuşma; ve ben onu **أَوْهَجْتُ**; ve **المحكم**’de: ve ben onu **وَهَجْتُ**.

Ve kadınlardan **المُتَوَهِّجةُ**: sıcak, cinsel birleşmeye elverişli olan. Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهِيجُ**: şeyin parıldaması ve tutuşmasıdır.

Ve cevher **تَوَهَّجَ**: parıldadı; Ebû Züeyb dedi:
كأَنَّ ابْنَةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ غائصِ،
لها، بَعْدَ تَقْطِيعِ النُّبُوحِ، وَهِيجُ
Ve şöyle rivayet olunur: **دُرَّة قامس**.

Ve cevhere parıldadığı zaman denilir: **يَتَوَهَّجُ**. Ve **نجم وَهَّاجٌ**: çok yanan. Ve tenzilde: **وجعلنا سِراجاً وهَّاجاً**; denildi: yani güneş. Ve **وَهَجُ** güzel koku ve onun **وَهِيجُه**: onun yayılması ve kokusudur. Ve güzel kokunun kokusu **تَوَهَّجَتْ**, yani tutuştu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ه ج * * الوَهَجُ * بفتحتين حَرُّ النار والوَهْج بسكون الهاء مصدر قولك * وَهَجَتِ * النار من باب وعد و * وَهَجاناً * أيضا بفتح الهاء أي اتقدت و * أَوْهَجَها * غيرها و * تَوَهَّجَتْ * توقدت ولها * وَهِيجٌ * أي تَوَقُّد

##### Türkçe

* و ه ج * * **الوَهَجُ** * (iki fetha ile): ateşin harareti; **الوَهْج** ise (ه’nin sükûnu ile) “senin ‘**وَهَجَتِ**’ ateş” sözünün masdarıdır; **وَهَجَتِ** (باب وعد’den) ve ayrıca **وَهَجاناً** (ه’nin fethasıyla) yani tutuştu; başkası onu **أَوْهَجَها**; ve **تَوَهَّجَتْ**: alevlendi; ve onun için **وَهِيجٌ** vardır, yani tutuşma.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وهج النار  ، الصواب: وهجت  تهج وهجا  ، بالتسكين  ووهجانا  ، محركة: إذا  اتقدت  . ومن المجاز: يوم وهج ككتف ووهجان: شديد الحر. وليلة وهجة ووهجانة: كذلك. وقد وهجا وهجا ووهجانا.  والاسم الوهج محركة  . قد  توهجت  النار: توقدت.  وأوهجتها  أنا  ووهجتها  وفي المحكم: ووهجتها أنا.  ولها وهيج  : أي  توقد  . ووهج الطيب ووهيجه: انتشاره وأرجه. من المجاز:  توهجت رائحة الطيب  : أي  توقدت  . والوهج والوهيج: تلألؤ الشيء وتوقده. من المجاز: توهج  الجوهر: تلألأ  ، قال أبو ذؤيب:
  كأن ابنة السهمي درة قامس                      لها بعد تقطيع النبوح وهيج والوهج والوهج والوهجان والتوهج: حرارة الشمس والنار من بعيد. ووهجان الجمر: اضطرام توهجه. ونجم وهاج. و  سراجا وهاجا  يعني الشمس. والمتوهجة من النساء: الحارة المتاع؛ كذا في اللسان.

##### Türkçe

**وهج** ateş(in) …; doğru olan: **وهجت**; **تهج** **وهجا**; sükûn ile, ve **ووهجانا**, harekeli: tutuştuğu zaman.

Mecazdan: **يوم وهج** ( **كتف** gibi) ve **ووهجان**: şiddetli sıcak. Ve **ليلة وهجة** ve **ووهجانة**: aynı şekilde. Ve gerçekten **وهجا** **وهجا** ve **وهجانا**.

İsim: **الوهج**, harekeli.

Gerçekten **توهجت** ateş: tutuştu. Ve ben onu **أوهجتها** ve onu **وهجتها**; ve **المحكم**’de: “ve ben onu **ووهجتها**”.

Ve onun için **وهيج** vardır: yani tutuşmuş. Ve **وهج** güzel koku ve onun **وهيجه**’i: onun yayılması ve kokusu.

Mecazdan: **توهجت رائحة الطيب**: yani tutuştu.

Ve **الوهج** ve **الوهيج**: şeyin parıldaması ve tutuşması.

Mecazdan: **توهج الجوهر**: parıldadı; Ebû Züeyb dedi ki:

كأن ابنة السهمي درة قامس                      لها بعد تقطيع النبوح وهيج

Ve **الوهج** ve **الوهج** ve **الوهجان** ve **التوهج**: uzaktan güneşin ve ateşin sıcaklığı. Ve **وهجان الجمر**: onun tutuşmasının alevlenmesi. Ve **نجم وهاج**. Ve “**سراجا وهاجا**” yani güneş.

Ve kadınlardan **المتوهجة**: sıcak, cinsel birleşmeye elverişli; **اللسان**’da böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَهَجَتِ النَّارُ
1 وَهَجَتِ النَّارُ ذ , aor. تَهِجُ, inf. n. وَهْجٌ and وَهَجَانٌ; (S, L, K;) and وَهَجَتَ, [app. a mistake for وَهِجَت,] aor. تَوْهَجُ, [inf. n. وَهَجٌ;] (L;) The fire burned; syn. اِتَّقَدَت; (S, K, &c.;) and so ↓ تَوهّجت; (L;) syn. توقّدت; (S, L, K;) [or this last has an intensive sense, and signifies, as does the first accord. to the A, it burned fiercely; glowed]. ― -b2- Also, all these verbs, with the same inf. ns., It (the sun) burned, or was hot: and it (a fire) burned from a distance. (L.) ― -b3- Also, all the above verbs, with the same inf. ns., (tropical:) It (a day, and a night,) was violently hot. (L.)

2 وَهَّجَ see 4.

اوهج
4 اوهج ذ He kindled a fire; made it to burn; syn. أَوْقَدَ: (S, K;) [or made it to burn fiercely, or to glow:] in the M, ↓ وهّج. (L.)

توهّج
5 توهّج ذ : see 1. ― -b2- (tropical:) It (the odour of perfume) was hot, or strong; syn. توقّد. (S, K.) ― -b3- (tropical:) It (a jewel) shone; glistened; glowed. (S, K.) ― -b4- (tropical:) It (a day) was violently hot. (A.) ― -b5- (tropical:) It (heat) was violent. (A.)

يَوْمٌ وَهِجٌ
يَوْمٌ وَهِجٌ ذ , and ↓ وَهَجَانٌ, and لَيْلَةٌ وَهِجَةٌ, and ↓ وَهَجَانَةٌ, (tropical:) A violently hot day, and night. (L.)

وَهَجٌ
وَهَجٌ ذ and ↓ وَهِيجٌ The burning, or heat, of fire. (S, K.) [See 1.] ― -b2- Also, The diffusion (in a neut. sense) of the odour of perfume; and the hot, or strong, odour, thereof. (L.) ― -b3- Also, the latter, The shining, glistening, or glowing, of a jewel. (L.)

وَهَجَانٌ
وَهَجَانٌ ذ and وَمَجَانَةٌ: see وَهِجٌ.

وَهِيجٌ
وَهِيجٌ ذ : see وَهَجٌ.

نَجْمٌ وَهَّاجٌ
نَجْمٌ وَهَّاجٌ ذ [A fiercely burning, or glowing, star]. (TA.) سِرَاجٌ وَهَّاجٌ [A fiercely burning, or glowing, lamp: Kur. lxxviii. 13:] i. e., the sun. (TA.)

مُتَوَهِّجَةٌ
مُتَوَهِّجَةٌ ذ , as an epithet applied to a woman, Hot in the pudendum; expl. by حَارَّةُ المَتَاع. (L.)

##### Türkçe

**وَهَجَتِ النَّارُ**
1 **وَهَجَتِ النَّارُ** ذ, muzâri‘ **تَهِجُ**, mastar ismi **وَهْجٌ** ve **وَهَجَانٌ**; (S, L, K;) ve **وَهَجَتَ**, [görünüşe göre **وَهِجَت** için bir hata,] muzâri‘ **تَوْهَجُ**, [mastar ismi **وَهَجٌ**;] (L;) Ateş yandı; eşanlamlısı **اِتَّقَدَت**; (S, K, vb.;) ve bunun gibi ↓ **تَوهّجت**; (L;) eşanlamlısı **توقّدت**; (S, L, K;) [yahut bu sonuncusu şiddetli bir mânaya sahiptir ve, A’ya göre birincinin de yaptığı gibi, şiddetle yandı; kor oldu]. ― -b2- Ayrıca, bu fiillerin hepsi, aynı mastar isimleriyle, O (güneş) yandı, yahut sıcak oldu: ve o (bir ateş) uzaktan yandı. (L.) ― -b3- Ayrıca, yukarıdaki fiillerin hepsi, aynı mastar isimleriyle, (mecaz:) O (bir gün ve bir gece) şiddetle sıcak oldu. (L.)

2 **وَهَّجَ**: 4’e bak.

**اوهج**
4 **اوهج** ذ: Bir ateş yaktı; onu yanar kıldı; eşanlamlısı **أَوْقَدَ**: (S, K;) [yahut onu şiddetle yandırdı, yahut kor hâline getirdi:] M’de, ↓ **وهّج**. (L.)

**توهّج**
5 **توهّج** ذ: 1’e bak. ― -b2- (mecaz:) O (güzel koku kokusu) sıcak oldu, yahut kuvvetli oldu; eşanlamlısı **توقّد**. (S, K.) ― -b3- (mecaz:) O (bir mücevher) parladı; ışıldadı; kor gibi oldu. (S, K.) ― -b4- (mecaz:) O (bir gün) şiddetle sıcak oldu. (A.) ― -b5- (mecaz:) O (sıcaklık) şiddetli oldu. (A.)

**يَوْمٌ وَهِجٌ**
**يَوْمٌ وَهِجٌ** ذ, ve ↓ **وَهَجَانٌ**, ve **لَيْلَةٌ وَهِجَةٌ**, ve ↓ **وَهَجَانَةٌ**, (mecaz:) Şiddetle sıcak bir gün ve gece. (L.)

**وَهَجٌ**
**وَهَجٌ** ذ ve ↓ **وَهِيجٌ**: Ateşin yanması, yahut sıcaklığı. (S, K.) [1’e bak.] ― -b2- Ayrıca, (nötr bir mânada) güzel koku kokusunun yayılması; ve onun sıcak, yahut kuvvetli, kokusu. (L.) ― -b3- Ayrıca, bu sonuncusu: bir mücevherin parlaması, ışıldaması, yahut kor gibi olması. (L.)

**وَهَجَانٌ**
**وَهَجَانٌ** ذ ve **وَمَجَانَةٌ**: **وَهِجٌ**’e bak.

**وَهِيجٌ**
**وَهِيجٌ** ذ: **وَهَجٌ**’e bak.

**نَجْمٌ وَهَّاجٌ**
**نَجْمٌ وَهَّاجٌ** ذ [Şiddetle yanan, yahut kor gibi olan, bir yıldız]. (TA.) **سِرَاجٌ وَهَّاجٌ** [Şiddetle yanan, yahut kor gibi olan, bir kandil: Kur. lxxviii. 13:] yani, güneş. (TA.)

**مُتَوَهِّجَةٌ**
**مُتَوَهِّجَةٌ** ذ, bir kadına sıfat olarak kullanıldığında: ferçte sıcak; **حَارَّةُ المَتَاع** ile açıklanır. (L.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وهج
وَهَجَ - يَهِجُ - وَهَّّاج
وَهَجَ - يَهِجُ + الكائن أو الشيء: يتقد ويتلألأ: يشع ويلمع ويخرج منه ضياء من حرارته وحماوته
وَهَّّاج: على وزن " فَعَّال ": اسم فاعل مبالغة من " وَهَجَ - يَهِجُ ": الذي " يَهِجُ " بشدة: الذي يتلألأ ويتقد ويشع ويلمع بشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الأجسام للضياء من ذاتها بدرجاته "، وهي:
ثَقَبَ - يَثْقُبُ، وَهَجَ - يَهِجُ، بَرَقَ - يَبْرُقُ، سَنَا - يَسْنُو، ضَاءَ - يَضُوْءُ، نَارَ - يَنُوْرُ
وهاجا
 	﴿وجعلنا سراجا وهاجا(13)﴾ النبأ
مختار الصحاح
● [وهج] و ه ج: الوَهَجُ بفتحتين حَرُّ النار والوَهْج بسكون الهاء مصدر قولك وَهَجَتِ النار من باب وعد و وَهَجاناً أيضا بفتح الهاء أي اتقدت و أَوْهَجَها غيرها و تَوَهَّجَتْ توقدت ولها وَهِيجٌ أي تَوَقُّد
معجم الفرائد القرآنية:
و هـ ج
"وَهَّاجاً" في قوله تعالى :"وَجَعَلْنَا سِرَاجاً وَهَّاجاً " (13) النبأ .
وَهَجت النار : اشتعلت، والوَهْج: حصول الضوء وقوته،والمعنى
جعلنا سراجا مضيئا قوي الضوء .
الراغب
وهج
- الوهج: حصول الضوء والحر من النار والوهجان كذلك وقوله: }وجعلنا سراجا وهاجا{ [النبأ/13] أي: مضيئا، وقد وهجت النار توهج، ووهج يهج ويوهج، وتوهج الجوهر: تلألأ.
ملخص اللسان
1.    يوم وَهِجٌ ووَهْجانٌ: شديد الحر؛ وليلة وَهِجةٌ ووَهْجانةٌ، كذلك،وقد وَهَجا وَهْجاً ووَهَجاناً ووَهَجاً وتَوَهُّجاً.والوَهَجُ والوَهْجُ والوَهَجانُ والتَّوَهُّجُ: حرارة الشمس والنار من  بعيد. ووَهَجانُ الجمر: اضطرام تَوَهُّجِه؛
2.    والوَهْجُ، بالتسكين: مصدر وَهَجَتِ النار تَهِجُ وَهْجاً ووَهَجاناً  إِذا اتَّقَدت. وقد تَوَهَّجَتِ النارُ ووَهَجَتْ تَوَهَّجُ: تَوَقَّدَتْ، ووَهَّجْتُها أَنا. ولها وَهِيج أَي تَوَقُّد،
3.  والوَهَجُ والوَهِيجُ:  تَلأْلُؤُ الشيء وتَوَقُّدُه.  وتَوَهَّجَ الجوهر: تلأُلأَ؛ويقال للجوهر إِذا تلأْلأَ: يَتَوَهَّجُ. ونجم وَهَّاجٌ: وَقَّادٌ. وفي  التنزيل: وجعلنا سِراجاً وهَّاجاً؛ قيل: يعني الشمس.
4.    وَوَهَجُ الطِّيب ووَهِيجُه: انتشارُه وأَرَجُهُ. وتَوَهَّجَتْ رائحة الطيب أَي توقدت.
لسان العرب
● -   وهج: يوم وَهِجٌ ووَهْجانٌ: شديد الحر؛ وليلة وَهِجةٌ ووَهْجانةٌ، كذلك،  وقد وَهَجا وَهْجاً ووَهَجاناً ووَهَجاً وتَوَهُّجاً.  والوَهَجُ والوَهْجُ والوَهَجانُ والتَّوَهُّجُ: حرارة الشمس والنار من  بعيد. ووَهَجانُ الجمر: اضطرام تَوَهُّجِه؛ وأَنشد:  مُصْمَقِرُّ الهجير ذُو وَهَجَانِ  والوَهْجُ، بالتسكين: مصدر وَهَجَتِ النار تَهِجُ وَهْجاً ووَهَجاناً  إِذا اتَّقَدت. وقد تَوَهَّجَتِ النارُ ووَهَجَتْ تَوَهَّجُ: تَوَقَّدَتْ،  ووَهَّجْتُها أَنا. ولها وَهِيج أَي تَوَقُّد، وأَوْهَجْتُها أَنا؛ وفي  المحكم: ووَهَجْتُها أَنا.  والمُتَوَهِّجةُ من النساء: الحارَّةُ المَتاع. والوَهَجُ والوَهِيجُ:  تَلأْلُؤُ الشيء وتَوَقُّدُه.  وتَوَهَّجَ الجوهر: تلأُلأَ؛ قال أَبو ذؤيب:  كأَنَّ ابْنَةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ غائصِ،  لها، بَعْدَ تَقْطِيعِ النُّبُوحِ، وَهِيجُ  ويروى: دُرَّة قامس.  ويقال للجوهر إِذا تلأْلأَ: يَتَوَهَّجُ. ونجم وَهَّاجٌ: وَقَّادٌ. وفي  التنزيل: وجعلنا سِراجاً وهَّاجاً؛ قيل: يعني الشمس. وَوَهَجُ الطِّيب  ووَهِيجُه: انتشارُه وأَرَجُهُ. وتَوَهَّجَتْ رائحة الطيب أَي توقدت.
مقاييس اللغة:
(وهج) الواو والهاء والجيم: كلمةٌ واحدة، وهي الوَهَج: حَرُّ النَّار وتَوقُّدُها. ويُستعار ذلك فيقال: تَوهَّجَ* الجوهرُ: تلألأ. وتوهَّجَتْ رائحةُ الطيِّب ووَهَج الطيِّب: أرَجُه ورائحتُه. وسراجٌ وَهَّاجٌ: وَقّادٌ. وكذلك نَجْمٌ وَهَّاج.
القاموس المحيط:
وهَجَ النارُ تَهِجُ وَهْجاً ووهَجَاناً، اتَّقَدَتْ، والاسْمُ الوَهَجُ، محركةً، وتَوَهَّجَتْ وأوهَجْتُها.
ولها وهيجٌ: تَوَقُّدٌ. وتَوَهَّجَتْ رائِحة الطِّيبِ: تَوَقَّدَتْ، والجوهَرُ: تَلأَلأَ.
تاج العروس:
وهج
" وَهَجَ النَّارُ " الصَّواب : وَهَجَت " تَهِجُ وَهْجاً " بالتسكين " ووَهَجَاناً " محرَّكةً : إِذا " اتَّقَدَتْ " . ومن المجاز : يَوْمٌ وَهِجٌ ككَتِفٍ ووَهْجانٌ : شَديدُ الحَرِّ . ولَيْلَةٌ وَهِجَةٌ ووَهْجانَةٌ : كذلك . وقد وَهَجَا وَهْجاً ووَهَجَاناً . " والاسم الوَهَجُ محرَّكة " . قد " تَوَهَّجَت " النارُ : تَوَقَّدَت . " وأَوْهَجْتُها " أَنا " ووَهَّجْتها " وفي المحكم : ووَهَجْتُها أَنا . " ولها وَهِيجٌ " : أَي " تَوَقُّدٌ " . ووَهَجُ الطِّيبِ ووَهِيجُه : انْتِشارُه وأَرَجُه . من المجاز : " تَوهَّجَتْ رائحةُ الطِّيبِ " : أَي " تَوقَّدَتْ " . والوَهَجُ والوَهِيجُ : تَلأْلُؤُ الشَّيْءِ وتَوقُّدُه . من المَجاز : تَوهَّجَ " الجَوْهَرُ : تَلأْلأَ " قال أَبو ذُؤيب :
كأَنَّ ابنةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ قامِسٍ ... لها بعدَ تَقْطِيعِ النُّبوحِ وَهِيجُ والوَهَجُ والوَهْجُ والوَهَجانُ والتَّوَهُّجُ : حَرارَةُ الشَّمسِ والنَّارِ مِن بعيدٍ . ووَهَجَانُ الجَمْرِ : اضطِرامُ تَوَهُّجِه . ونَجْمٌ وَهّاجٌ . و " سِرَاجاً وَهَّاجاً " يعني الشَّمْسَ . والمُتوهِّجَةُ من النِّساءِ : الحارّةُ المَتاعِ ؛ كذا في اللِّسان

##### Türkçe

وهج
**وَهَجَ** - **يَهِجُ** - **وَهَّّاج**
**وَهَجَ** - **يَهِجُ** + varlık veya şey: tutuşur ve parıldar: ışık saçar ve parlar ve ondan, hararetinden ve kızgınlığından bir aydınlık çıkar.
**وَهَّّاج**: “**فَعَّال**” vezni üzere: “**وَهَجَ - يَهِجُ**”den mübalağa ism-i fâil: “**يَهِجُ**”i şiddetli olan: şiddetle parıldayan ve tutuşan ve ışık saçan ve parlayan.
Ve lafız, “cisimlerin kendi zatlarından dereceleriyle aydınlık çıkarması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ثَقَبَ - يَثْقُبُ**، **وَهَجَ - يَهِجُ**، **بَرَقَ - يَبْرُقُ**، **سَنَا - يَسْنُو**، **ضَاءَ - يَضُوْءُ**، **نَارَ - يَنُوْرُ**
وهاجا
	﴿**وجعلنا سراجا وهاجا(13)**﴾ **النبأ**
مختار الصحاح
● [**وهج**] و ه ج: **الوَهَجُ** iki fetha ile: ateşin harareti; **الوَهْج** hâ’nın sükûnu ile: “**وَهَجَتِ** ateş” sözünün masdarıdır, “**وَعَدَ**” bâbından; ve ayrıca **وَهَجاناً** hâ’nın fethasıyla: yani tutuştu. Ve başkası onu **أَوْهَجَ** etti; ve **تَوَهَّجَتْ**: tutuştu. Ve onun **وَهِيجٌ**i vardır: yani tutuşma.
معجم الفرائد القرآنية:
و هـ ج
“**وَهَّاجاً**” Yüce Allah’ın şu kavlinde: “**وَجَعَلْنَا سِرَاجاً وَهَّاجاً**” (13) **النبأ**.
**وَهَجت** ateş: alevlendi; ve **الوَهْج**: ışığın meydana gelişi ve onun kuvveti; ve mânâ:
Güçlü ışıklı, aydınlatıcı bir kandil kıldık.
الراغب
وهج
- **الوهج**: ateşten ışığın ve hararetin meydana gelişi; ve **الوهجان** da böyledir. Ve onun kavli: }**وجعلنا سراجا وهاجا**{ [**النبأ**/13] yani: aydınlatıcı. Ve ateş **وهجت**: **توهج** etti; ve **وهج**: **يهج** ve **يوهج**. Ve cevher **توهج** etti: parıldadı.
ملخص اللسان
1.	**يوم وَهِجٌ** ve **وَهْجانٌ**: şiddetli sıcak; ve **ليلة وَهِجةٌ** ve **وَهْجانةٌ**, yine böyledir. Ve **وَهَجا**: **وَهْجاً** ve **وَهَجاناً** ve **وَهَجاً** ve **تَوَهُّجاً**. Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهْجُ** ve **الوَهَجانُ** ve **التَّوَهُّجُ**: uzaktan güneşin ve ateşin sıcaklığı. Ve **وَهَجانُ الجمر**: onun **تَوَهُّج**ünün alevlenmesi;
2.	Ve **الوَهْجُ**, sükûn ile: **وَهَجَتِ** ateş **تَهِجُ** **وَهْجاً** ve **وَهَجاناً** masdarıdır, “**اتَّقَدت**” olduğu zaman. Ve ateş **تَوَهَّجَت** ve **وَهَجَت**: **تَوَهَّجُ**: tutuştu; ve ben onu **وَهَّجْتُ**. Ve onun **وَهِيج**i vardır: yani tutuşma.
3.	Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهِيجُ**: şeyin parıldaması ve tutuşması. Ve cevher **تَوَهَّجَ**: parıldadı; ve cevhere parıldadığı zaman denilir: **يَتَوَهَّجُ**. Ve **نجم وَهَّاجٌ**: yakıcıdır. Ve tenzîlde: **وجعلنا سِراجاً وهَّاجاً**; denildi ki: güneşi kasteder.
4.	Ve **وَهَجُ الطِّيب** ve **وَهِيجُه**: onun yayılması ve kokusudur. Ve güzel kokunun kokusu **تَوَهَّجَتْ**: yani tutuştu.
لسان العرب
● - **وهج**: **يوم وَهِجٌ** ve **وَهْجانٌ**: şiddetli sıcak; ve **ليلة وَهِجةٌ** ve **وَهْجانةٌ**, yine böyledir. Ve **وَهَجا**: **وَهْجاً** ve **وَهَجاناً** ve **وَهَجاً** ve **تَوَهُّجاً**. Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهْجُ** ve **الوَهَجانُ** ve **التَّوَهُّجُ**: uzaktan güneşin ve ateşin sıcaklığı. Ve **وَهَجانُ الجمر**: onun **تَوَهُّج**ünün alevlenmesi; ve şu beyit okunmuştur:
مُصْمَقِرُّ الهجير ذُو وَهَجَانِ
Ve **الوَهْجُ**, sükûn ile: **وَهَجَتِ** ateş **تَهِجُ** **وَهْجاً** ve **وَهَجاناً** masdarıdır, “**اتَّقَدت**” olduğu zaman. Ve ateş **تَوَهَّجَت** ve **وَهَجَت**: **تَوَهَّجُ**: tutuştu; ve ben onu **وَهَّجْتُ**. Ve onun **وَهِيج**i vardır: yani tutuşma. Ve ben onu **أَوْهَجْتُ**; ve **المحكم**’de: ben onu **وَهَجْتُ**. Ve kadınlardan **المُتَوَهِّجةُ**: sıcak, metâ’lı (canlı) olan. Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهِيجُ**: şeyin parıldaması ve tutuşması. Ve cevher **تَوَهَّجَ**: parıldadı; Ebû Züeyb dedi ki:
كأَنَّ ابْنَةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ غائصِ،
لها، بَعْدَ تَقْطِيعِ النُّبُوحِ، وَهِيجُ
Ve şöyle de rivayet olunur: **دُرَّة قامس**. Ve cevhere parıldadığı zaman denilir: **يَتَوَهَّجُ**. Ve **نجم وَهَّاجٌ**: yakıcıdır. Ve tenzîlde: **وجعلنا سِراجاً وهَّاجاً**; denildi ki: güneşi kasteder. Ve **وَهَجُ الطِّيب** ve **وَهِيجُه**: onun yayılması ve kokusudur. Ve güzel kokunun kokusu **تَوَهَّجَتْ**: yani tutuştu.
مقاييس اللغة:
(**وهج**) **الواو** ve **الهاء** ve **الجيم**: tek bir kelimedir; o da **الوَهَج**dir: ateşin harareti ve tutuşması. Ve bu, ödünç alınır da şöyle denilir: cevher **تَوهَّجَ**: parıldadı. Ve güzel kokunun kokusu **توهَّجَتْ**; ve güzel kokunun **وَهَج**i: onun kokusu ve rayihasıdır. Ve **سراجٌ وَهَّاجٌ**: yakıcıdır. Ve yine **نَجْمٌ وَهَّاج**.
القاموس المحيط:
Ateş **وهَجَ**: **تَهِجُ** **وَهْجاً** ve **وهَجَاناً**: tutuştu; ve isim **الوَهَجُ**dur, harekeli olarak. Ve **تَوَهَّجَتْ**; ve ben onu **أوهَجْتُ**.
Ve onun **وهيجٌ**i vardır: tutuşmadır. Ve güzel kokunun kokusu **تَوَهَّجَتْ**: tutuştu; ve cevher: parıldadı.
تاج العروس:
وهج
“**وَهَجَ النَّارُ**” doğru olan: **وَهَجَت**; “**تَهِجُ وَهْجاً**” sükûn ile; “**ووَهَجَاناً**” harekeli olarak: “**اتَّقَدَتْ**” olduğu zaman. Ve mecazdan: **يَوْمٌ وَهِجٌ** ( **كَكَتِفٍ** gibi) ve **وَهْجانٌ**: şiddetli sıcak. Ve **لَيْلَةٌ وَهِجَةٌ** ve **وَهْجانَةٌ**: yine böyledir. Ve **وَهَجَا**: **وَهْجاً** ve **وَهَجَاناً**. “Ve isim **الوَهَجُ**dur, harekeli.” Ateş “**تَوَهَّجَت**”: tutuştu. “Ve ben onu **أَوْهَجْتُ**” ve “onu **وَهَّجْتُ**”; ve **المحكم**’de: ben onu **وَهَجْتُ**. “Ve onun **وَهِيجٌ**i vardır”: yani “**تَوَقُّدٌ**”. Ve güzel kokunun **وَهَجُ**i ve **وَهِيجُه**: onun yayılması ve kokusudur. Mecazdan: “güzel kokunun kokusu **تَوهَّجَتْ**”: yani “**تَوقَّدَتْ**”. Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهِيجُ**: şeyin parıldaması ve tutuşması. Mecazdan: “cevher **تَوهَّجَ**: parıldadı”; Ebû Züeyb dedi ki:
كأَنَّ ابنةَ السَّهْمِيِّ دُرَّةُ قامِسٍ ... لها بعدَ تَقْطِيعِ النُّبوحِ وَهِيجُ
Ve **الوَهَجُ** ve **الوَهْجُ** ve **الوَهَجانُ** ve **التَّوَهُّجُ**: uzaktan güneşin ve ateşin sıcaklığı. Ve **وَهَجَانُ الجَمْرِ**: onun **تَوَهُّج**ünün alevlenmesi. Ve **نَجْمٌ وَهّاجٌ**. Ve “**سِرَاجاً وَهَّاجاً**” güneşi kasteder. Ve kadınlardan **المُتوهِّجَةُ**: sıcak, metâ’lı (canlı) olan; **اللِّسان**’da böyle.
