# وهز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وهز

الكسائي: وَهَزْتُه ولَهَزْتُه ونَهَزْتُه، بن سيده: وَهَزَه وَهْزاً دفعه وضربه. وفي حديث مُجَمِّع: شهدنا الحُدَيْبِيَةَ مع النبي، صلى الله عليه وسلم، فلما انصرفنا عنها إِذا الناس يَهزُونَ الأَباعِرَ أَي يَحُثُّونها ويدفعونها. والوَهْزُ: شدّة الدفع والوطِِ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن سَلَمَة بن قيس الأَسْلَمِيَّ بعث إِلى عمر من فتح فارس بِسَفَطَيْنِ مَمْلُؤَيْنِ جواهراً، قال: فانطلقنا بالسَّفَطَيْنِ نَهِزُهما حتى قدمنا المدينة أَي ندفعهما ونسرع بهما، وفي رواية: نَهِزُ بهما أَي ندفع بهما البعير تحتهما؛ ويروى بتشديد الزاي من الهَزِّ. ووَهَزْتُ فلاناً إِذا ضربته بِثِقَلِ يدك. والتَّوَهُّزُ: وَطْءُ البعير المُثْقَلِ. الأَزهري في ترجمة لَهَزَ: اللَّهْزُ الضرب في العُنُق، واللَّكْزُ بجُمْعِك في عنقه وصدره، والوَهْزُ بالرجلين، والبَهْزُ بالمِرْفَقِ. ووَهَزَ القَمْلَة بين أَصابعه وَهْزاً: حكها وقصعها؛ وأَنشد شمر: يَهِزُ الهَرانِعَ لا يَزالُ، ويَفْتَلِي
بأَذَلَّ حيثُ يكونُ من يَتَذَلَّلُ
والوَهْزُ: الكسر والدَّقُّ. والوَهْزُ الوطءُ أَو الوَثْبُ. وتَوَهُّز الكلب: تَوَثُّبُه؛ قال:
تَوَهُّزَ الكَلْبَةِ خَلُفَ الأَرْنَبِ
ورجل وَهْزٌ: غليظ شديد مُلَزَّزُ الخَلْق قصير، والجمع أَوْهازٌ، قياساً. وجاء يَتَوَهَّزُ أَي يمشي مِشْيَةَ الغِلاظِ ويَشُدُّ وَطْأَهُ. ووَهَّزَهُ: أَثقله. ومَرَّ يَتَوَهَّز أَي يغمز الأَرض غَمْزاً شديداً، وكذلك يَتَوَهَّسُ.
ابن الأَعرابي: الأَوْهَزُ الحَسَنُ المِشْيَةِ مأْخوذ من الوَهازَةِ وهي مشي الخَفِرات. وفي حديث أُم سلمة: حُمادَياتُ النساء غَضُّ الأَطْرافِ وقِصَرُ الوَهازَةِ أَي قِصَرُ الخُطَى. والوَهازَةُ
(* قوله« الوهازة»
ضبطت بفتح الواو في الأصل ومتن القاموس شكلاً، وضبطت في النهاية بكسرها ونقل الكسر شارح القاموس عن الصاغاني): الخَطْوُ، وقد تَوَهَّزَ يَتَوَهَّزُ إِذا وَطِئَ وَطأً ثقيلاً؛ ومنه قول أُم سلمة لعائشة، رضي الله عنهما: قُصارَى النساء قِصَرُ الوَهازَةِ؛ وقال ابن مقبل: يَمِحْنَ بأَطْرافِ الذُّيولِ عَشِيَّةً،
كما وَهَّزَ الوَعْثُ الهِجانَ المُزَنَّما
شبَّه مشي النساء بمشي إِبل في وَعْثٍ قد شَقَّ عليها؛ وقال: كلّ طَويلٍ سَلِبٍ ووَهْزِ
قالوا: الوَهْزُ الغليظ الرَّبْعَة، والله أَعلم.

### Türkçe

الكسائي: **وَهَزْتُه** ve **لَهَزْتُه** ve **نَهَزْتُه**; İbn Sîde: **وَهَزَه**
**وَهْزاً**: onu itti ve onu vurdu. Mücemmi‘ hadîsinde: “Hudeybiye’de Peygamber ile (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hazır bulunduk; ondan dönünce bir de ne görelim, insanlar develeri **يَهزُونَ**; yani onları teşvik ediyorlar ve onları itiyorlar.” Ve **الوَهْزُ**: itmenin ve basmanın şiddetidir. Ömer hadîsinde (Allah ondan razı olsun): Seleme b. Kays el-Eslemî’nin Fars fethinden Ömer’e mücevher dolu iki sepet gönderdiği (rivayet edilir); dedi ki: “İki sepetle yola çıktık, Medine’ye varıncaya kadar onları **نَهِزُهما**; yani onları itiyor ve onlarla acele ediyorduk.” Bir rivayette: **نَهِزُ بهما**; yani altlarındaki deveyle onları itiyorduk; **الهَزِّ**’den **الزاي**’ın şeddeli kılınmasıyla da rivayet edilir. Ve **وَهَزْتُ** falancayı: elinin ağırlığıyla onu vurduğun zaman. Ve **التَّوَهُّزُ**: yüklenmiş devenin basmasıdır.

الأَزهري, **لَهَزَ** maddesinde: **اللَّهْزُ** boyna vurmaktır; **اللَّكْزُ** yumruğunla onun boynuna ve göğsüne vurmaktır; **الوَهْزُ** iki ayakla (vurmaktır); **البَهْزُ** dirsekle (vurmaktır). Ve **وَهَزَ** biti parmakları arasında **وَهْزاً**: onu kaşıdı ve onu ezdi; Şemmer şu beyti okudu:
يَهِزُ الهَرانِعَ لا يَزالُ، ويَفْتَلِي
بأَذَلَّ حيثُ يكونُ من يَتَذَلَّلُ

Ve **الوَهْزُ**: kırma ve ezmedir. Ve **الوَهْزُ** basmadır yahut sıçramadır. Ve **تَوَهُّز** köpeğin: onun sıçrayışıdır; dedi ki:
تَوَهُّزَ الكَلْبَةِ خَلُفَ الأَرْنَبِ

Ve bir adam **وَهْزٌ**: kalın, şiddetli, yaratılışı sıkı dokulu, kısa; çoğulu **أَوْهازٌ**, kıyasen. Ve **يَتَوَهَّزُ** olarak geldi: yani kalınların yürüyüşüyle yürür ve basışını şiddetlendirir. Ve **وَهَّزَهُ**: onu ağırlaştırdı. Ve **يَتَوَهَّز** olarak geçti: yani yeri şiddetli bir sıkıştırmayla sıkıştırır; aynı şekilde **يَتَوَهَّسُ**.

ابن الأَعرابي: **الأَوْهَزُ** yürüyüşü güzel olandır; **الوَهازَةِ**’den alınmıştır; o da örtülü (haya sahibi) kadınların yürüyüşüdür. Ümmü Seleme hadîsinde: “Kadınların حماديات’ı: bakışların kısılması ve **الوَهازَةِ**’nin kısalığıdır”; yani adımların kısalığı. Ve **الوَهازَةُ**
(* “**الوهازة**” sözü: aslında ve Kāmûs metninde şekil olarak **الواو**’un fethasıyla ضبط edildi; Nihâye’de kesresiyle ضبط edildi; Kāmûs şârihi kesreyi Sâğânî’den nakletti): adım atmadır; ve **تَوَهَّزَ يَتَوَهَّزُ**: ağır bir basışla bastığı zaman; bundan Ümmü Seleme’nin Âişe’ye (Allah ikisinden de razı olsun) sözü: “Kadınların en kısası: **الوَهازَةِ**’nin kısalığıdır”; ve İbn Mukbil dedi ki:
يَمِحْنَ بأَطْرافِ الذُّيولِ عَشِيَّةً،
كما وَهَّزَ الوَعْثُ الهِجانَ المُزَنَّما

Kadınların yürüyüşünü, kendisine zor gelen gevşek kumda (yürüyen) develerin yürüyüşüne benzetti; ve dedi ki:
كلّ طَويلٍ سَلِبٍ ووَهْزِ

Dediler ki: **الوَهْزُ** kalın, orta boyludur; Allah daha iyi bilir.
