# وهز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وهز

الوهز، بالفتح: الرجل القصير، قاله ابن دريد، قال: والجمع أوهاز، قياسا. قال غيره: هو الشديد الملزز الخلق. أو هو الغليظ الربعة، قال رؤبة:
  كل طوال سلب ووهـز                      دلامز يربي على الدلمز الوهز: الوطء أو شدته. وفي الصحاح: البعير المقل. الوهز: الدفع والضرب كاللهز والنهز، قاله الكسائي، وفي المحكم: وهزه وهزا: دفعه وضربه. وقيل: الوهز: شدة الدفع. وقال الأزهري في ترجمة لهز: اللهز: الضرب في العنق، واللكز بجمعك في عنقه وفي صدره، والوهز بالرجلين، والبهز بالمرفق، وقد تقدم مثل ذلك للمصنف أيضا في محال عديدة، وقد أغفله هنا. وقيل: وهزت فلانا، إذا ضربته بثقل يدك. قيل: الوهز: الحث والإسراع، ومنه حديث مجمع: شهدنا الحديبية مع النبي صلى الله عليه وسلم فلما انصرفنا عنها إذا الناس يهزون الأباعر، أي يحثونها ويدفعونها. وقال تميم بن أبي بن مقبل:
  يمحن بأطراف الذيول عـشـية                      كما وهز الوعث الهجان المزنما الوهز: قصع القملة وحكها بين الأصابع، أنشد شمر:
  يهز الهرانع لا يزال ويفتلي                      بأذل حيث يكون من يتذلل قال ابن الأعرابي: الهرنع والهرنوع: القملة الصغيرة. قال ابن الأعرابي أيضا: الأوهز: الحسن المشية. هو مأخوذ من الوهازة، بالفتح، كما في سائر النسخ، وضبطه الصاغاني بالكسر وقال: وهو قول ابن الأعرابي: مشية الخفرات. وفي حديث أم سلمة رضي الله عنها أنها قالت لعائشة

  رضي الله عنها: حماديات النساء غض الأطراف، وخفر الإعراض، وقصر الوهازة. أي غاية أمور يحمدن عليها. وقوله: الأطراف، هكذا بالفاء في سائر أصول الحديث، وهو خطأ، والصواب الإطراق، كما نبه عليه الصاغاني ووجهه بوجوه، وقال: معناه أن يغضضن مطرقات أي راميات بأبصارهن إلى الأرض، والوهازة، بالكسر: الخطو. والموهز، كمعظم: الشديد الوطء من الرجال، قاله الأصمعي. وقال أبو نصر: هو موهز، أي كمحدث، كالمتوهز. وقد توهز، إذا وطئ وطأ ثقيلا. وتوهز الكلب: توثب، قال الشاعر:
  توهز الكلبة خلف الأرنب وأنشد ابن دريد:
  ناك أبوك كلبة أم الأغلب                      فهي على فيشته توثـب
  توهز الفهدة إثر الأرنب ومما يستدرك عليه: التوهز: وطء البعير المثقل. ويقال: يتوهز، أي يمشي مشية الغلاظ ويشد وطأه. ووهزه توهيزا: أثقله. ومر يتوهز، أي يغمز الأرض غمزا شديدا، وكذلك يتوهس. والوهز: الكسر، والدق، والوثب، والضرب بالرجلين أو بجمع اليد أو بثقلها، كما تقدم.

### Türkçe

**الوهز**، fetih ile: kısa boylu adam; bunu İbn Düreyd söylemiştir; dedi ki: çoğulu **أوهاز**’dır, kıyas yoluyla. Başkası dedi ki: o, yaratılışı şiddetli, sıkı dokulu olandır. Yahut o, kalın, orta boyludur; Rü’be dedi ki:
  Her uzun, soyulmuş ve **وهـز**                      **دلامز**; **الدلمز** üzerine **الوهز** artar
**الوهز**: ayak basma yahut onun şiddeti. **الصحاح**’ta: az sütlü deve. **الوهز**: itme ve vurma; **اللهز** ve **النهز** gibi; bunu el-Kisâî söylemiştir; **المحكم**’de: **وهزه وهزا**: onu itti ve vurdu. Ve denildi ki: **الوهز**: itmenin şiddeti. El-Ezherî, **لهز** maddesinde dedi ki: **اللهز**: boyna vurmadır; **اللكز**: yumruğunla onun boynuna ve göğsüne vurmaktır; **الوهز**: iki ayakla (vurmaktır); **البهز**: dirsekle (vurmaktır); bunun benzeri, musannif için de birçok yerde daha önce geçmiştir; burada onu gözden kaçırmıştır. Ve denildi ki: **وهزت فلانا**, eğer onu elinin ağırlığıyla vurduysan. Denildi ki: **الوهز**: sevk etme ve hızlandırmadır; ondan, Mecma‘ hadisi: “Hudeybiye’de Nebî صلى الله عليه وسلم ile beraber bulunduk; oradan döndüğümüzde bir de ne görelim, insanlar develeri **يهزون**; yani onları sevk ediyorlar ve itiyorlar.” Temîm b. Ebî b. Mukbil dedi ki:
  Akşamleyin kuyrukların uçlarıyla silerler                      tıpkı **الوعث**’ı, bulutlu, ince yapılı develerin **وهز** etmesi gibi
**الوهز**: bitin başını koparmak ve onu parmaklar arasında ovmaktır; Şemmer inşad etti:
  **الهرانع**’ı **يهز** eder; durmaz ve sınar                      zelil olanla; nerede olursa, kim zelil olursa
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهرنع** ve **الهرنوع**: küçük bittir. İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi ki: **الأوهز**: yürüyüşü güzel olan. O, **الوهازة**’den alınmıştır; fetih ile; diğer nüshalarda olduğu gibi; Sâğânî onu kesre ile ضبط etti ve dedi ki: bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür: **الخفرات**’ın yürüyüşü. Ümmü Seleme رضي الله عنها hadîsinde, onun Âişe رضي الله عنها’ya dediği:

  “Kadınların **حماديات**’ı: **غض الأطراف**; ve **خفر الإعراض**; ve **قصر الوهازة**.”
Yani: kendileri hakkında övüldükleri işlerin nihayeti. Ve onun sözü: **الأطراف**; hadisin bütün asıllarında böyle, **الفاء** ile (yani **الأطراف**)dır; o hatadır; doğrusu **الإطراق**’tır; Sâğânî buna dikkat çekti ve onu çeşitli vecihlerle temellendirdi; dedi ki: manası, başları eğik olarak gözlerini yere atarak bakmalarıdır; ve **الوهازة** kesre ile: adım atmadır. **الموهز**, **كمعظم** vezninde: erkeklerden ayak basması şiddetli olan; bunu el-Asma‘î söylemiştir. Ebû Nasr dedi ki: o **موهز**’dir; yani **كمحدث** vezninde; **كالمتوهز** gibi. Ve **توهز** etti; eğer ağır bir basışla bastıysa. **توهز الكلب**: sıçradı; şair dedi ki:
  Dişi köpek, tavşanın arkasında **توهز** etti
İbn Düreyd inşad etti:
  Baban, Ümmü’l-Ağleb’in bir dişi köpeğini becerdi                      o da onun **فيشته**’si üzerinde sıçrar
  Dişi pars, tavşanın ardından **توهز** eder
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **التوهز**: yükü ağırlaşmış devenin basması. Ve denilir: **يتوهز**; yani kalınların yürüyüşü gibi yürür ve basışını şiddetlendirir. Ve **ووهزه توهيزا**: onu ağırlaştırdı. Ve **مر يتوهز**: yani yeri şiddetli bir bastırmayla bastırır; aynı şekilde **يتوهس**. Ve **الوهز**: kırmadır, ezmedir, sıçramadır, iki ayakla yahut yumruğunla yahut onun ağırlığıyla vurmaktır; daha önce geçtiği üzere.
