# وهص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وهص

الوَهْصُ: كسْرُ الشيء الرِّخْوِ؛ وقد وَهَصَه وَهْصاً فهو مَوْهوصٌ ووَهِيص: دقَّه وكَسره، وقال ثعلب: فدَغَه، وهو كسْرُ الرطب، وقد اتَّهَصَ هو؛ عنه أَيضاً. ووَهَصَه الدَّيْنُ: دَقُّ عنقه. ووَهَصَه: ضرب به الأَرض. وفي الحديث: أَنَّ آدم، صلواتُ اللّه على نبينا وعليه، حيث أُهْبِط من الجنة وَهَصَه اللّه إِلى الأَرض، معناه كأَنما رَمى به رمياً عنيفاً شديداً وغمزه إِلى الأَرض. وفي حديث عُمَر: أَنَّ العبد إِذا تكبَّر وعَدَا طَوْرَه وَهَصَه اللّه إِلى الأَرض، وقال ثعلب: وَهَصَه جَذبَه إِلى الأَرض. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: مَنْ تواضَعَ رَفَع اللّهُ حَكَمَتَه ومَنْ تَكَبَّرَ وعَدَا طَوْرَه وهَصَه اللّهُ إِلى الأَرض؛ قال أَُّو عبيد: وهَصَه يعني كسَرَه ودَقّه. يقال: وهَصْت الشيءَ وَهْصاً ووَقَصْته وَقْصاً بمعنى واحد. والوَهْصُ: شدَّة غمزِ وَطْءِ القدم على الأَرض؛ وأَنشد لأَبي العزيب النصري:
لقد رأَيت الظُّعُنَ الشَّواخِصَا،
على جِمَالٍ تَهِيصُ المَواهِصا،
في وَهَجانٍ يَلِجُ الوَصاوِصَا
المَواهِصُ: مواضع الوَهْصة. وكذلك إِذا وضع قدمه على شيء فشَدخه تقول وَهَصَه. ابن شميل: الوَهْصُ والوَهْسُ والوهْزُ واحدٌ، وهو شدة الغَمْز، وقيل: الوَهْصُ الغَمْزُ؛ وأَنشد ابن بري لمالك بن نويرة: فَحيْنُكَ دلاَّك، ابنَ واهِصَةِ الخُصَى،
لِشَتْمِيَ، لولا أَنَّ عِرْضَك حائِنُ
ورجل مَوْهوصُ الخَلْق: كأَنه تداخلت عظامُه، ومُوَهَّصُ الخلق، وقيل: لازَمَ عظامه بعضه بعضاً؛ وأَنشد:
مُوَهَّصٌ ما يتَشَكَّى الفائقا
قال ابن بري: صواب إِنشاده مُوَهَّصاً لأَن قبله:
تَعَلَّمِي أَنَّ عَلَيكِ سَائقا،
لا مُبْطِئاً، ولا عَنِيفاً زاعِقَا
ووَهَصَ الرجلُ الكَبْشَ، فهو مَوْهُوص ووَهِيص: شَدَّ خُصْيَيْه ثم شدَخَهما بين حجرين، ويُعَيَّر الرجلُ فيقال: يا ابنَ واهِصة الخُصَى إِذا كانت أُمه راعية؛ وبذلك هجا جريرٌ غسانَ:
ونُبِّئْتُ غَسَّانَ بنَ واهِصة الخُصَى،
يُلَجْلج مِنِّي مُضْغةً لا يُحِيرُها
ورجل مَوْهُوص ومُوَهَّصٌ: شديد العظام؛ قال شمر سأَلت الكلابيِّين عن قوله:
كأَن تحت خُفِّها الوَهَّاصِ
مِيظَبَ أُكْمٍ نِيطَ بالمِلاصِ
فقالوا: الوَهَّاصُ الشديد. والمِيظَبُ: الظُّرر. والمِلاصُ: الصَّفا. ابن بُزُرج: بنو مَوْهَصَى هم العَبِيد؛ وأَنشد:
لَحَا اللّهُ قوماً يُنْكِحُونَ بناتِهم
بَني مَوْهَصَى حُمْر الخُصَى والحَناجِر

### Türkçe

**الوَهْصُ**: yumuşak şeyin kırılması; ve onu **وَهَصَه** **وَهْصاً** (diye) **وَهَصَ**; artık o **مَوْهوصٌ** ve **وَهِيص**tir: onu inceltti ve kırdı; ve Sa‘leb dedi: onu **فدَغَه**; ve o, tazenin kırılmasıdır; ve o (şey) **اتَّهَصَ** oldu; ondan (naklen) yine. Ve borç onu **وَهَصَه**: boynunu ezdi. Ve onu **وَهَصَه**: onunla yere vurdu. Ve hadiste: Âdem’in, nebimize ve ona Allah’ın salâtları olsun, cennetten indirildiği vakit Allah onu yere **وَهَصَه**; manası, sanki onu şiddetli, sert bir atışla atmış ve onu yere bastırmış gibidir. Ve Ömer hadîsinde: kul kibirlendiği ve sınırını aştığı zaman Allah onu yere **وَهَصَه**; ve Sa‘leb dedi: onu **وَهَصَه**, onu yere çekti. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Kim tevazu gösterirse Allah onun **حَكَمَتَه**sini yükseltir; kim kibirlenir ve sınırını aşarsa Allah onu yere **وهَصَه**; Ebû Ubeyd dedi: onu **وهَصَه** yani onu kırdı ve ezdi. Denir: şeyi **وهَصْت** **وَهْصاً** ve onu **وَقَصْته** **وَقْصاً**, tek bir mana ile. Ve **الوَهْصُ**: ayağın basışının yere şiddetle bastırmasının şiddeti; ve Ebû’l-‘Azîb en-Nasrî için inşad etti:
لقد رأَيت الظُّعُنَ الشَّواخِصَا،
على جِمَالٍ تَهِيصُ المَواهِصا،
في وَهَجانٍ يَلِجُ الوَصاوِصَا

**المَواهِصُ**: **الوَهْصة**nın yerleridir. Ve yine, ayağını bir şeyin üzerine koyduğu zaman onu ezip parçalarsa **وَهَصَه** dersin. İbn Şümeyl: **الوَهْصُ** ve **الوَهْسُ** ve **الوهْزُ** birdir; ve o, bastırmanın şiddetidir; ve denildi: **الوَهْصُ** bastırmadır; ve İbn Berrî, Mâlik b. Nuveyre için inşad etti:
فَحيْنُكَ دلاَّك، ابنَ واهِصَةِ الخُصَى،
لِشَتْمِيَ، لولا أَنَّ عِرْضَك حائِنُ

Ve **مَوْهوصُ الخَلْق** adam: sanki kemikleri birbirinin içine girmiş gibidir; ve **مُوَهَّصُ الخلق**; ve denildi: kemiklerinin bir kısmı bir kısmına bitişik olmuştur; ve inşad etti:
مُوَهَّصٌ ما يتَشَكَّى الفائقا

İbn Berrî dedi: inşadının doğrusu **مُوَهَّصاً**dır; çünkü ondan önce:
تَعَلَّمِي أَنَّ عَلَيكِ سَائقا،
لا مُبْطِئاً، ولا عَنِيفاً زاعِقَا

Ve adam koçu **وَهَصَ**; artık o **مَوْهُوص** ve **وَهِيص**tir: iki husyesini sıktı, sonra onları iki taş arasında ezdi. Ve adam ayıplanır da denir: “ey **ابنَ واهِصة الخُصَى**” — annesi çoban olduğu zaman; ve bununla Cerîr, Gassân’ı hicvetti:
ونُبِّئْتُ غَسَّانَ بنَ واهِصة الخُصَى،
يُلَجْلج مِنِّي مُضْغةً لا يُحِيرُها

Ve **مَوْهُوص** ve **مُوَهَّصٌ** adam: kemikleri şiddetli (olan); Şemmer dedi: Kelâbîler’e onun sözü hakkında sordum:
كأَن تحت خُفِّها الوَهَّاصِ
مِيظَبَ أُكْمٍ نِيطَ بالمِلاصِ

Dediler ki: **الوَهَّاصُ** şiddetli (olandır). Ve **المِيظَبُ**: **الظُّرر**. Ve **المِلاصُ**: **الصَّفا**. İbn Büzurc: **بنو مَوْهَصَى** kölelerdir; ve inşad etti:
لَحَا اللّهُ قوماً يُنْكِحُونَ بناتِهم
بَني مَوْهَصَى حُمْر الخُصَى والحَناجِر
