# وهص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وهص

الوهص، كالوعد: كسر الشيء الرخو  ووطؤه، وقد وهصه. نقله الجوهري، فهو موهوص، ووهيص، وقيل: دقه. وقال ثعلب: فدغه، وهو كسر الرطب. الوهص:  شدة الوطء  ، نقله الجوهري، أي شدة غمز وطء القدم على الأرض، وأنشد لأبي الغريب النصري:
  لقد رأيت الظعن الشواخصا
  على جمال تهص المواهصا

  والسين لغة فيه. الوهص:  الرمي العنيف  : الشديد.  ومنه  الحديث  أن آدم عليه  وعلى نبينا  السلام حين أهبط من الجنة وهصه الله تعالى إلى الأرض، معناه كأنما رمى به رميا عنيفا شديدا، وغمزه إلى الأرض. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: :من تواضع رفع الله حكمته، ومن تكبر وعدا طوره وهصه الله تعالى إلى الأرض  قال أبو عبيد: يعني كسره ودقه. يقال: وهصت الشيء وهصا، ووقصته وقصا، بمعنى واحد. وقال ثعلب: وهصه: جذبه إلى الأرض. الوهص: الشدخ  ، تقول: وهصه، وذلك إذا وضع قدمه عليه فشدخه. أخذ من ذلك الوهص بمعنى  الجب والخصاء  ، نقله ابن عباد، يقال: وهص الرجل الكبش، فهو موهوص، ووهيص: شد خصييه ثم شدخهما بين حجرين. الوهصة،  بهاء: ما اطمأن من الأرض واستدار  ، عن ابن عباد، كأنه وهص بها، أي وطئت، وكذلك: الوهضة، والوهطة، والطاء أعرف.  والوهاص: المعطاء، ورجل موهوص الخلق وموهصه  ، كمعظم، كأنه  تداخلت عظامه  . نقله الجوهري: وقيل: لازم بعضه بعضا، وأنشد الجوهري:
  موهصا ما يتشكى الفائقا وقال غيره: رجل موهوص، وموهص: شديد العظام. قال ابن بزرج:  بنو موهصى، كخوزلى  : هم  العبيد  ، وأنشد:
  لحا الله قوما ينكحون بناتهمبني موهصى حمر الخصى والحناجر ومما يستدرك عليه: وهصه: ضرب به الأرض، كوأصه. وقال ابن شميل: الوهص، والوعس، والوهز، واحد، وهو شدة الغمز، وقيل: الوهص: الغمز باليد. والمواهص: مواضع الوهصة. قال أبو الغريب النصري:
  على جمال تهص المواهصا ويعير الرجل فيقال: يا ابن واهصة الخصى، إذا كانت أمه راعية، وبذلك هجا جرير غسان:
  ونبئت غسان بن واهصة الخصى                      يلجلج مني مضغة لا يحيرهـا والوهاص: الأسد، نقله الصاغاني. وقال شمر: سألت الكلابيين عن قوله:
  كأن تحت خفها الوهاص
  ميظب أكم نيط بالملاص فقالوا: الوهاص: الشديد. والميظب: الظرر. والملاص: الصفا. وقد تقدم في  م ل ص  .

### Türkçe

**الوهص**، **كالوعد**: yumuşak şeyi kırmak ve onu çiğnemek; ve onu **وهصه**. Bunu el-Cevherî nakletti; o hâlde o **موهوص** ve **وهيص**tir. Ve denildi: onu inceltti. Sa‘leb dedi: onu inceltti; ve o, tazeyi kırmaktır. **الوهص**: çiğnemenin şiddeti; bunu el-Cevherî nakletti; yani ayağın yere basmasının şiddetli bastırması; ve Ebû’l-Ğarîb en-Nasrî’den inşâd etti:
  Andolsun, yükselmiş göçenleri gördüm
  Üzerinde, **المواهص**ı **تهص** eden develer üzerinde

  Ve **السين** onda bir lugattır. **الوهص**: şiddetli atma: şiddetli olan. Ve ondan hadîs: Âdem -aleyhi ve alâ nebiyyinâ es-selâm- cennetten indirildiği vakit Allah Teâlâ onu yere **وهصه** etti; mânâsı: sanki onu şiddetli, sert bir atışla atmış ve onu yere bastırmış gibidir. Ve Ömer’in hadîsinde -radıyallahu anh-: “Kim tevazu gösterirse Allah onun hikmetini yükseltir; kim kibirlenirse sınırını aşar ve Allah Teâlâ onu yere **وهصه** eder.” Ebû Ubeyd dedi: yani onu kırdı ve inceltti. Denilir: **وهصت** şeyi **وهصا**; ve **وقصته** **وقصا**; bir mânâdadır. Sa‘leb dedi: **وهصه**: onu yere çekti. **الوهص**: ezip kırma; dersin: onu **وهصه** etti; bu, ayağını onun üzerine koyup onu ezip kırdığı vakittir. Bundan, **الوهص** “hadım etme ve iğdiş etme” mânâsında alındı; bunu İbn Abbâd nakletti. Denilir: adam koçu **وهص** etti; o hâlde o **موهوص**tur; ve **وهيص**: iki husyesini sıktı, sonra onları iki taş arasında ezip kırdı. **الوهصة** (هاء ile): yerden alçalıp çukurlaşan ve yuvarlaklaşan şey; İbn Abbâd’dan; sanki onunla **وهص** etti, yani çiğnendi; ve كذلك: **الوهضة** ve **الوهطة**; ve **الطاء** daha bilinir. Ve **الوهاص**: çok veren. Ve yaratılışı **موهوص** ve **موهصه** olan adam, **كمعظم**; sanki kemikleri birbirinin içine girmiştir. Bunu el-Cevherî nakletti; ve denildi: bir kısmı bir kısmına bitişti. El-Cevherî inşâd etti:
  **موهصا**; **ما يتشكى الفائقا**
Başka biri dedi: **موهوص** ve **موهص** adam: kemikleri şiddetli olan. İbn Bezrec dedi: **بنو موهصى**، **كخوزلى**: onlar kölelerdir. Ve inşâd etti:
  Allah kahretsin, kızlarını nikâhlayan kavmi:
  **بني موهصى**; husyeleri ve gırtlakları kızıl olanlar.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **وهصه**: onu yerle vurdu; **كوأصه** gibi. İbn Şümeyl dedi: **الوهص** ve **الوعس** ve **الوهز** birdir; ve o, bastırmanın şiddetidir. Ve denildi: **الوهص**: elle bastırmadır. Ve **المواهص**: **الوهصة**nın yerleridir. Ebû’l-Ğarîb en-Nasrî dedi:
  Üzerinde, **المواهص**ı **تهص** eden develer üzerinde
Ve adam ayıplanır da denilir: “Ey **واهصة الخصى**nın oğlu!” annesi çoban ise. Bununla Cerîr, Ğassân’ı hicvetti:
  Ve bana haber verildi: **غسان بن واهصة الخصى**
  Benden, onu şaşırtmayan bir lokma parçası geveleyip durur.

Ve **الوهاص**: aslan; bunu es-Sağânî nakletti. Şemmer dedi: Kelâbîlere şu sözü sordum:
  Sanki nalının altında **الوهاص** var
  **ميظب**; **أكم**; **نيط بالملاص**
Dediler: **الوهاص**: şiddetli olandır. Ve **الميظب**: **الظرر**. Ve **الملاص**: kaya. Ve bu, **م ل ص**’ta geçti.
