# وهض (و-ه-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ه - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والضاد
ضهى ، ضاهي ، ضهو ، وهض ، هاض ، هضى .
هضي : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : هاضاهُ إذا اسْتَحْمَقَه ، واستَخَفَّ به .
وقال : الأَهْفاءُ : الجماعاتُ من الناس . والهَضَّاء بتشديد الضاد : الجَماعةُ من النّاس .
ضهى : قال الليث : المُضاهاةُ : مُشاكلةُ الشيء بالشيء ، وربَّما هَمزوا فيه . قال الله جلّ وعزّ : ( يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ ) ( التوبة : 30 ) .
وقال الفرّاء : يُضَاهُون أي يُضارِعُون قولَ الذين كفَرُوا ، لقولهم : اللات والعُزّى .
قال : وبعضُ العرب يَهمِز فيقول : ( يُضَاهِئُونَ ) ( التّوبَة : 30 ) ، وقد قرأَ بها عاصم .
وقال أبو إسحاق : معنى قولِه : ( يضاهون قول الذين كفروا ) أي يُشَابِهون في قولِهم هذا قولَ مَن تقدّم من كَفَرَتِهم ، أي إنما قالوه اتّباعاً لهم . قال : والدليل على ذلك قولُه جلّ وعزّ : ( اتَّخَذُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً ) ( التّوبَة : 31 ) أي قَبِلُوا منهم أنّ المسيحَ والعُزَيْرَ ابنا الله .
قال : واشتقاقُه من قولهم : امرأةٌ ضَهْيَاء وهي التي لا يَظهَر لها ثَدْي ؛ وقيل : هي التي لا تَحيض ، فكأنّها رَجُل شَبَهاً .
قال : وضَهْياءُ فَعْلاءُ ، الهمزة زائدة كما زِيدتْ في شَمأل ، وفي غِرْقِىء البَيْض .
قال : ولا نَعلم لهمزَةٍ زِيدتْ غيرَ أوَّلٍ إلا في هذه الأسماء .
قال : ويجوز أن تكون الضَّهْيَأُ بوَزْن الضَّهْيَع : فَعْيَلاً وإن كانت لا نظير لها في الكلام . فقد قالوا : كَنَهْبَلُ ، ولا نظهير له .
وقال أبو زيد : الضَّهْيَأُ بوزن الضَّهْيَع مهموزٌ مقصور ، مثلُ السَّيَال وجَناتُهما واحد في سِنْفَةٍ ، وهي ذات شَوْكٍ ضعيف .
قال : ومَنِبيها الأودية والجِبال .
ورَوَى ثعلب عن عَمرٍ و عن أبيه قال : أضَهَى فلانٌ إذا رَعَى إبِلَه الضَّهْيَأَ ، وهو نَباتٌ مَلبَنةٌ مَسمَنة .
وقال ابن بُزُرْج : ضَهْيَأَ فلانٌ أَمرَه إذا مَرَّضَه ولم يَصرِمه .
وقال الليث : الضَّهْيَاء : التي لم تَحِض قَطّ . وقد ضَهِيَتْ تَضْهَى ضَهًى .
قال : والضَّهْوَاء التي لم تَنْهَد . ( قلت : رواه أبو عبيد عن أصحابه الضَّهْيَاء على فَعْلاء : المرأةُ التي لا تحيض ، وجمعُها ضُهْيٌ . قال ذلك الأصمعيّ والكسائيّ معاً ، ومَدَّاها .
وقال شمر : امرأةٌ ضَهْياء وضَهْواء بالواو والياء .
وقال أبو سعيد : فلانٌ ضَهِيُّ فلان ، أي نظيرُه .
وفي الحديث ( أشَدُّ الناس عذاباً يومَ القيامة الذين يُضاهُون خَلْقَ الله ) ، أراد المصوِّرِين ، وكذلك معنى قولِ عمر لكعب : ضاهَيْتَ اليهوديةَ ، أي عارضتَها .
وقال شمر : قال خالد بن جَنْبة : المضاهاةُ المتابَعة ، يقال : فلان يُضاهي فلاناً ، أي يُتابِعه .
ضهو : عمر عن أبيه : الضَّهْوة : بِركةُ الماء ، والجميع أضْهَاء .
أبو عُبيد عن الأمويّ : ضاهأْتُ الرجلَ : رَفَقْتُ به .
ورُوِي أنّ عِدّةً من الشعراء دَخَلوا على عبدِ الملك ، فقال : أَجِيزوا :
وضَهْيَاءَ من سِرِّ المَهارِي نَجيبةٍ
جلستُ عليها ثم قلت لها إخِّ
فقال الراعي :
لِنَهْجَعَ واستَبْقَيتُها ثم قَلَّصَتْ
بسُمْرٍ خِفافِ الوَطْءِ واريةِ المُخِّ
والضَّهْيَاء من النُّوق : التي لا تَضْبَع ولا تَحمِل ، ومن النساء : التي لا تحيض .
هيض : رُوي عن عائشة أنها قالت في أبيها : ( لو نَزَل بالجبال الراسيات ما نَزَل بأبي لهاضَها ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ وغيرُه : قولُها : لَهاضَها ، الهَيْض : الكَسْر بعد جُبورِ العَظْم ، وهو أشدّ ما يكون من الكَسْر ، وكذلك النُّكْس في المَرَض بعد الاندمال . وقال ذو الرُّمّة :
ووجه كقَرْن الشمس حُرّ كأنما
تَهيضُ بهذا القَلْب لَمْحتُه كَسْرا
وقال القطاميّ :
إذا ما قلتُ قد جَبَرتْ صُدُوعٌ
تُهاضُ وما لماهِيضَ اجتِبار
وقال الليث : الهَيْضة : معاوَدة الهَمّ والحُزْن ، والمَرْضة بعد المَرْضة .
وقال غيرُه : أصابت فلاناً هَيْضَةٌ ، إذا لم يوافِقْه شيء يأكُلُه وتغيَّر طبعُه ، وربما لان من ذلك بطنُه فكثُر اختلافُه .
وقال ابن شميل : المُستهاض : المريض يَبرأ فيَعمل عملاً يَشُقُّ عليه ، فيُنْكَس .
وهض : وقال الأصمعي : يقال لِما اطمأنّ من الأرض : وَهْضة .
وقال أبو السَّميْدَع : هي الوهْضة والوَهْطة وذلك إذا كانت مُدَوَّرة .
وقال ابن الأعرابيّ في قول عائشة : لَهاضَها ؛ أي لألانَها . والهَيْضُ : اللِّين .

##### Türkçe

باب **الهاء** والضاد
**ضهى** ، **ضاهي** ، **ضهو** ، **وهض** ، **هاض** ، **هضى** .

**هضي** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **هاضاهُ**; onu ahmak yerine koyduğu ve onu hafife aldığı zaman.
Ve dedi: **الأَهْفاءُ**: insanlardan topluluklar. Ve **الهَضَّاء** (ضاد şeddeli): insanlardan topluluk.

**ضهى** : Leys dedi: **المُضاهاةُ**: şeyin şeyle benzeşmesi; ve bazen onda hemze yaparlar. Allah (azze ve celle) dedi: ( **يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ** ) (Tevbe: 30).
Ferrâ dedi: **يُضَاهُون** yani, kâfir olanların sözünü andırırlar; onların “Lât ve ‘Uzzâ” demelerinden dolayı.
Dedi: Arapların bir kısmı hemze yapar da şöyle der: ( **يُضَاهِئُونَ** ) (Tevbe: 30); ve Âsım onunla okumuştur.
Ebû İshâk dedi: Onun sözü: ( **يضاهون قول الذين كفروا** )’nun mânâsı, yani bu sözlerinde, kendilerinden önce geçmiş kâfirlerinin sözünü benzeştirirler; yani onu ancak onlara uyarak söylediler. Dedi: Buna delil, onun (azze ve celle) sözü: ( **اتَّخَذُوا** (sallallahu aleyhi ve sellem)
1764 **اْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً** ) (Tevbe: 31); yani onlardan, Mesîh’in ve ‘Uzeyr’in Allah’ın iki oğlu olduğunu kabul ettiler.
Dedi: Ve onun اشتقاق’ı, onların sözü olan: **امرأةٌ ضَهْيَاء**’dan(dır); o, kendisine meme görünmeyen kadındır; ve denildi: o, hayız görmeyen kadındır; sanki benzerlikçe bir erkektir.
Dedi: Ve **ضَهْياءُ** **فَعْلاءُ**’dır; hemze زائد’dır; **شَمأل**’de ve yumurtanın **غِرْقِىء**’unda artırıldığı gibi.
Dedi: İlkten başka artırılmış bir hemzeyi, bu isimlerde olanın dışında bilmiyoruz.
Dedi: Ve **الضَّهْيَأُ**’nun, **الضَّهْيَع** vezninde olması câizdir: **فَعْيَلاً**; her ne kadar sözde onun benzeri olmasa da. Nitekim demişlerdir: **كَنَهْبَلُ**; ve onun benzeri yoktur.
Ebû Zeyd dedi: **الضَّهْيَأُ** **الضَّهْيَع** vezninde, hemzeli, maksûr’dur; **السَّيَال** gibidir; ve ikisinin **جَناتُهما**’sı, **سِنْفَةٍ** içinde birdir; o, zayıf dikenli olandır.
Dedi: Ve onun bitiştiği yerler vadiler ve dağlardır.
Sa‘leb, ‘Amr’dan ve babasından rivayet etti; dedi: **أضَهَى** falan, develerini **الضَّهْيَأَ** otlattığı zaman; o, sütlendiren, semirten bir bitkidir.
İbn Buzurc dedi: Falan, işini **ضَهْيَأَ** etti; onu hastalandırdığı ve onu kesip atmadığı zaman.
Leys dedi: **الضَّهْيَاء**: hiç hayız görmemiş olan. Ve **ضَهِيَتْ**; **تَضْهَى**; **ضَهًى**.
Dedi: Ve **الضَّهْوَاء**: göğsü kabarmamış olan. (Dedim: Ebû ‘Ubeyd, ashabından **الضَّهْيَاء**’ı **فَعْلاء** üzere rivayet etti: hayız görmeyen kadın; onun çoğulu **ضُهْيٌ**’dir. Bunu Asma‘î ve Kisâî birlikte söylediler; ve onu uzattılar.
Şemmer dedi: **امرأةٌ ضَهْياء** ve **ضَهْواء**; vav ve yâ ile.
Ebû Sa‘îd dedi: Falan, falanın **ضَهِيُّ**’sidir; yani onun benzeridir.
Ve hadiste: (Kıyamet günü azabı en şiddetli olan insanlar, Allah’ın خلق’ını **يُضاهُون** edenlerdir); musavvirleri kastetti. Ve ‘Umer’in Ka‘b’a sözü: **ضاهَيْتَ اليهوديةَ**’nin mânâsı da böyledir; yani ona karşı geldin.
Şemmer dedi: Hâlid b. Cenebe dedi: **المضاهاةُ** tâbi olmaktır; denir: falan, falana **يُضاهي**; yani ona tâbi olur.

**ضهو** : ‘Umer, babasından: **الضَّهْوة**: su birikintisi; hepsi **أضْهَاء**.
Ebû ‘Ubeyd, Ümevî’den: **ضاهأْتُ** adamı: ona yumuşak davrandım.
Ve rivayet olundu ki, şairlerden bir topluluk ‘Abdülmelik’in yanına girdi; dedi: “Tamamlayın”:
وضَهْيَاءَ من سِرِّ المَهارِي نَجيبةٍ
جلستُ عليها ثم قلت لها إخِّ
Bunun üzerine Râ‘î dedi:
لِنَهْجَعَ واستَبْقَيتُها ثم قَلَّصَتْ
بسُمْرٍ خِفافِ الوَطْءِ واريةِ المُخِّ
Ve **الضَّهْيَاء** develerden: ne **تَضْبَع** eden ne de حمل eden; ve kadınlardan: hayız görmeyen.

**هيض** : ‘Âişe’den rivayet olundu ki, babası hakkında dedi: (Eğer sabit dağlara, babama inen inseydi, elbette onları **لهاضَها** ederdi).
Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î ve başkaları dedi: Onun sözü: **لَهاضَها**; **الهَيْض**: kemiğin kaynamasından sonra kırılmadır; o, kırılmanın en şiddetli olanıdır; ve hastalıkta, iyileşmeden sonra nüks de böyledir. Zü’r-Rumme dedi:
ووجه كقَرْن الشمس حُرّ كأنما
تَهيضُ بهذا القَلْب لَمْحتُه كَسْرا
Katamî dedi:
إذا ما قلتُ قد جَبَرتْ صُدُوعٌ
تُهاضُ وما لماهِيضَ اجتِبار
Leys dedi: **الهَيْضة**: gam ve hüznün geri dönmesi; ve hastalıktan sonra hastalık.
Başkası dedi: Falana bir **هَيْضَةٌ** isabet etti; yiyeceği bir şey ona uygun düşmediği zaman ve tabiatı değiştiği zaman; ve bazen bundan karnı yumuşar da dışkılaması çoğalır.
İbn Şümeyl dedi: **المُستهاض**: hasta; iyileşir de kendisine ağır gelen bir iş yapar, sonra nükseder.

**وهض** : Asma‘î dedi: Yerden alçalmış olana **وَهْضة** denir.
Ebû’s-Semîda‘ dedi: O, **الوهْضة** ve **الوَهْطة**’dır; bu, yuvarlak olduğu zaman.
İbnü’l-A‘râbî, ‘Âişe’nin sözü hakkında: **لَهاضَها**; yani elbette onu yumuşatırdı. Ve **الهَيْضُ**: yumuşaklıktır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: الأَصمعي يقال لما اطْمَأَنَّ من الأَرض وَهْضةٌ. أَبو السَّمَيْدَع: الوَهْضةُ والوَهْطةُ وذلك إِذا كانت مُدَوَّرة.

##### Türkçe

**التهذيب**: **الأَصمعي**: Yerden **اطْمَأَنَّ** olan şeye **وَهْضةٌ** denir. **أَبو السَّمَيْدَع**: **الوَهْضةُ** ve **الوَهْطةُ**; bu, yuvarlak olduğunda (böyledir).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَهَضَ
وَهَضَ وَهْضَة 1t ,
a.  Hollow.

##### Türkçe

**وَهَضَ**
**وَهَضَ وَهْضَة** 1t,
a. Çukur.
