# وهن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وهن

الوَهْن: الضَّعف في العمل والأَمر، وكذلك في العَظْمِ ونحوه. وفي التنزيل العزيز: حمَلَتْه أُمُّه وَهْناً على وَهْنٍ؛ جاء في تفسيره ضَعْفاً على ضعف أَي لَزِمَها بحملها إياه تَضْعُف مَرّةً بعد مرَّة، وقيل: وَهْناً على وَهْنٍ أَي جَهْداً على جَهْدٍ، والوَهَنُ لغة فيه؛ قال الشاعر
(* قوله «قال الشاعر» هو الأَعشى كما في التكملة وصدره:
وما إن على قلبه غمرة):
وما إنْ بعَظْمٍ له مِنْ وَهَنْ
وقد وَهَنَ ووَهِن، بالكسر، يَهِنُ فيهما أَي ضَعُف، ووَهَنَه هو وأَوْهَنَه؛ قال جرير:
وَهَنَ الفَرَزْدَقَ، يومَ جَرَّدَ سيفَه،
قَيْنٌ به حُمَمٌ وآمٍ أَرْبَعُ
(* قوله «وآم اربع» ضبطت آم في المحكم بالجر كما ترى فيكون جمع أمة). وقال:
فلئن عَفَوْتُ لأَعْفُوَنْ جَلَلاً،
ولئن سَطَوْتُ لأُوهنَنْ عَظْمِي
ورجُلٌ واهِنٌ في الأَمر والعمل ومَوْهُون في العَظْم والبدن، وقد وَهَنَ العَظْمُ يَهِنُ وَهْناً وأَوهنَه يُوهِنُه ووَهَّنْته تَوْهيناً. وفي حديث الطواف: وقد وَهَنَتْهم حُمَّى يَثْرِب أَي أَضعفتهم. وفي حديث علي، عليه السلام: ولا واهِناً في عَزْمٍ أَي ضعيفاً في رأْي، ويروى بالياء: ولا واهِياً في عزم. ورجل واهِنٌ: ضعيف لا بَطْش عنده، والأُنثى واهِنةٌ، وهُنَّ وُهُنٌ؛ قال قَعْنَب بن أُم صاحب:
الَّلائماتُ الفَتى في عُمْرهِ سَفَهاً،
وهُنَّ بَعدُ ضَعيفاتُ القُوَى وُهُنُ
قال: وقد يجوز أَن يكون وُهُن جمع وَهُونٍ، لأَن تكسير فَعُول على فُعُل أَشْيَع وأَوسع من تكسير فاعِلة عليه، وإنما فاعِلة وفُعْلٌ نادر، ورجل مَوْهُون في جسمه. وامرأَة وهْنانةٌ: فيها فُتُورٌ عند القيام وأَناةٌ. وقوله عز وجل: فما وَهَنُوا لِما أَصابهم في سبيل الله؛ أَي ما فَتَروا وما جَبُنُوا عن قتال عدوُِّهم. ويقال للطائر إذا أُثْقِلَ من أَكْل الجِيَف فلم يقدر على النُّهوض: قد توَهَّنَ توَهُّناً؛ قال الجعدي: تَوَهَّنَ فيه المَضْرَحِيَّةُ بَعْدَما
رأَينَ نَجِيعاً، مِنْ دَم الجَوْف، أَحْمَرا
والمَضْرَحِيَّةُ: النُّسور ههنا. أَبو عمرو: الوَهْنانة من النساء الكَسْلى عن العمل تَنَعُّماً. أَبو عبيد: الوَهْنانة التي فيها فَتْرة. الجوهري: وَهَنَ الإنسانُ ووَهَنَه غيرُه، يتعدَّى ولا يتعدَّى. والوَهْنُ من الإبل: الكَثِيفُ.
والواهِنَةُ: ريح تأْخذ في المَنْكِبَين، وقيل: في الأَخْدَعَين عند الكِبَر. والواهِنُ: عِرْق مُسْتبطِنٌ حَبْلَ العاتق إلى الكتف، وربما وَجِعَ صاحبُه وعَرَتْه الواهِنة، فيقال: هِنِي يا واهِنةُ، اسكني يا واهِنة ويقال للذي أَصابه وجَعُ الواهِنة مَوْهونٌ، وقد وُهِنَ؛ قال طَرَفة: وإذا تَلْسُنُني أَلْسُنُها،
إنَّني لَسْتُ بمَوْهُونٍ فَقِرْ
يقال: أَوْهَنه اللهُ، فهو مَوْهون، كما يقال: أَحَمَّه اللهُ، فهو مَحْمُوم، وأَزْكَمه، فهو مَزْكوم. النضر: الواهِنَتانِ عَظْمانِ في تَرْقُوَة البعير، والتَّرْقُوَةُ من البعير الواهِنَةُ. ويقال: إنه لشديد الواهِنَتَيْن أَي شديد الصدر والمُقَدَّم، وتسمى الواهِنَةُ من البعير الناحرة لأَنها ربما نحَرَت البعيرَ بأَن يُصْرع عليها فينكسر، فيُنْحَر البعير ولا تدرك ذكاته، ولذلك سُمِّيت ناحِرة. ويقال: كَوَيْناه من الواهِنَة، والواهِنَةُ: الوَجَعُ نفسه، وإذا ضَرَبَ عليه عِرْقٌ في رأْس مَنكِبه قيل: به واهِنة، وإنه ليَشْتَكي واهِنَته، والواهِنَتان: أَطراف العِلْباءَيْن في فأْس القفا من جانبيه، وقيل: هما ضِلَعان في أَصل العنق من كل جانب واهنةٌ، وهما أَوَّل جوانح الزَّوْر، وقيل: الواهِنَةُ القُصَيْرَى، وقيل: هي فَقْرة في القفا. قال أَبو الهيثم: التي من الواهِنة القُصَيرَى، وهي أَعلى الأَضلاع عند التَّرْقُوَةَ؛ وأَنشد:
لَيْسَتْ به واهِنَةٌ ولا نَسَا
وفي الصحاح: الواهِنَة القُصَيْرَِى وهي أَسفل الأَضلاع. والواهِنَتانِ من الفرس: أَوَّلُ جَوانح الصدر. والواهِنَة: العَضُدُ: والواهِنَةُ: الوَهْنُ والضَّعْفُ، يكون مصدراً كالعافية؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة: في مَنْكِبَيْه وفي الأَرْساغِ واهِنةٌ،
وفي مَفاصِله غَمْزٌ من العَسَمِ
الأَشجعي: الواهِنَةُ
مَرَضٌ يأْخذُ في عَضُد الرجل فتَضْرِبُها جاريةٌ بِكْرٌ
بيدها سبع مرات، وربما عُلِّق عليها جنس من الخَرَز يقال له خَرَزُ الواهِنة، وربما ضربها الغلامُ، ويقول: يا واهِنَة تَحَوَّلي بالجارية؛ وهي التي لا تأْخذ النساءَ إنما تأْخذ الرجال. وروى الأَزهري عن أَبي أُمامة عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَن رجلاً دخل عليه وفي عَضُده حَلْقةٌ من صُفْرٍ، وفي رواية: خاتم من صُفْرٍ، فقال: ما هذا الخاتم؟ فقال: هذا من الواهِنة، فقال: أَمَا إنَّها لا تَزِيدُك إلاَّ وَهْناً. وقال خالد بن جَنْبة: الواهِنةُ عِرْقٌ يأْخذ في المَنْكِب وفي اليد كلها فيُرْقَى منها، وهي داءٌ يأْخذ الرجال دون النساء، وإنما نهاه، صلى الله عليه وسلم، عنها لأَنه إنما اتخذها على أَنها تَعْصِمه من الأَلم فكانت عنده في معنى التَّمائم المنهيِّ عنها. وروى الأَزهري أَيضاً عن عمران بن حصين قال: دخلت على النبي، صلى الله عليه وسلم، وفي عَضُدي حَلْقة من صُفْر فقال: ما هذه؟ فقلت: هي من الواهنة، فقال: أَيَسُرُّك أَن تُوكَلَ إِليها؟ انْبِذْها عنك. أَبو نصر قال: عِرْقُ الواهنة في العَضُد الفَلِيقُ، وهو عِرْقٌ يجْري إلى نُغْضِ الكتِف، وهي وَجَعٌ يقع في العَضُد، ويقال له أَيضاً الجائف. ويقال: كان وكان وَهْنٌ
بذي هَنَاتٍ إذا قال كلاماً باطلاً يتعلل فيه. وفي حديث أَبي الأَحْوَصِ الجُشَمِيّ: وتَهُنُّ هذه من حديث سنذكره في هـ ن ا، وإنما ذكر الهَرَويّعن الأَزهري أَنه أَنكر هذه اللفظة بالتشديد، وقال: إنما هو وتَهِنُ هذه أَي تُضْعِفُه، من وَهَنْتُه فهو مَوْهُون، وسنذكره.
والوَهْنُ والمَوْهِنُ: نَحْوٌ
من نصف الليل، وقيل: هو بعد ساعة منه، وقيل: هو حين يُدْبِر الليلُ، وقيل: الوَهْنُ ساعة تمضي من الليل. وأَوْهَنَ الرجلُ: صار في ذلك الوقت. ويقال: لَقِيتُه مَوْهِناً أَي بعد وَهْنٍ. والوَهِينُ: بلغة من يلي مصر من العرب، وفي التهذيب: بلغة أَهل مصر، الرجل يكون مع الأَجير في العمل يَحُثُّه على العمل.

### Türkçe

**الوَهْن**: işte ve işte (iş/amel ve iş/emir)de zayıflık; aynı şekilde kemikte ve benzerinde. Ve aziz tenzilde: “Annesi onu **وَهْناً** üzerine **وَهْنٍ** taşıdı”; onun tefsirinde “zayıflık üzerine zayıflık” diye geldi; yani onu taşıması sebebiyle ona, bir defadan sonra bir defa zayıflamak lâzım geldi. Ve denildi: “**وَهْناً** üzerine **وَهْنٍ**” yani “çaba üzerine çaba”; ve **الوَهَنُ** onun hakkında bir dildir (lehçedir). Şair dedi
(* “Şair dedi” sözü, tekmilede olduğu üzere A‘şâ’dır; ve onun başı: “Ve onun kalbi üzerinde bir gam yoktur”):
Ve onun için bir kemikte **وَهْن**’den (hiç) yoktur

Ve **وَهَنَ** ve **وَهِن** (kesre ile) **يَهِنُ** ikisinde de; yani zayıfladı. Ve onu **وَهَنَه** ve **أَوْهَنَه**; Cerîr dedi:
**وَهَنَ** el-Ferezdak’ı, kılıcını sıyırdığı gün,
içinde korlar bulunan bir demirci ve dört **آمٍ**

(* “**وآم اربع**” sözü: **آم** Muhkem’de gördüğün üzere cer ile ضبط edildi; böylece **أمة**’nin çoğulu olur).
Ve dedi:
Eğer affedersem, elbette büyükçe affedeceğim;
ve eğer saldırırsam, elbette kemiğimi zayıflatacağım

Ve bir adam, işte ve amelde **واهِنٌ**’dir; kemikte ve bedende **مَوْهُون**’dur. Ve kemik **وَهَنَ**: **يَهِنُ وَهْناً**; ve onu **أَوهنَه يُوهِنُه**; ve onu **وَهَّنْته تَوْهيناً**. Ve tavaf hadîsinde: “Onları Yesrib humması **وَهَنَتْهم**”; yani onları zayıflattı. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام: “ve azimde **واهِناً** değil”; yani görüşte zayıf (değil). Ve **بالياء** ile rivayet olunur: “ve azimde **واهِياً** değil.” Ve **واهِنٌ** adam: zayıf, onda bir saldırma/çarpma gücü yoktur; dişisi **واهِنةٌ**; ve onlar **وُهُنٌ**’dür. Ka‘neb b. Ümm Sâhib dedi:
Genci ömründe sefihlikle kınayanlar,
sonra ise kuvvetleri zayıf olanlar, **وُهُنٌ**’dür

Dedi: ve caiz olur ki **وُهُن** **وَهُونٍ**’un çoğulu olsun; çünkü **فَعُول**’un **فُعُل** üzerine kırılması, **فاعِلة**’nin onun üzerine kırılmasından daha yaygın ve daha geniştir; ancak **فاعِلة** ve **فُعْلٌ** nadirdir. Ve bir adam, bedeninde **مَوْهُون**’dur. Ve bir kadın **وهْنانةٌ**: onda kalkarken bir gevşeklik ve bir ağırdan alma vardır. Ve O’nun عز وجل sözü: “Onlar, Allah yolunda kendilerine isabet edenden dolayı **وَهَنُوا** olmadılar”; yani gevşemediler ve düşmanlarıyla savaşmaktan korkaklık etmediler. Ve kuşa, leş yemekten ağırlaştırılıp kalkmaya güç yetiremediği zaman denilir: **قد توَهَّنَ توَهُّناً**; Ca‘dî dedi:
**تَوَهَّنَ** onda **المَضْرَحِيَّةُ** sonra,
iç boşluğun kanından kırmızı bir kan akıntısı gördüklerinde

Ve **المَضْرَحِيَّةُ**: burada akbabalardır. Ebû Amr: kadınlardan **الوَهْنانة**; işten, nimet içinde yaşama sebebiyle tembel olandır. Ebû Ubeyd: **الوَهْنانة**; onda bir gevşeklik bulunan (kadın)dır. Cevherî: insan **وَهَنَ** (zayıfladı) ve başkası onu **وَهَنَه**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve develerden **الوَهْنُ**: sık/yoğun (olan)dır.

Ve **الواهِنَةُ**: iki omuzda esen bir rüzgâr; ve denildi: yaşlılıkta iki **الأَخْدَعَين**’de. Ve **الواهِنُ**: omuz bağını (عاتق) küreğe kadar içten kuşatan bir damardır; ve bazen sahibi ağrır ve ona **الواهِنة** arız olur; böylece denilir: “**هِنِي يا واهِنةُ**; sakin ol ey **واهِنة**.” Ve **الواهِنة** ağrısı isabet edene **مَوْهونٌ** denilir; ve **وُهِنَ** olmuştur. Tarafe dedi:
Ve onun dilleri beni dillediğinde,
şüphesiz ben **بمَوْهُونٍ** değilim; öyleyse (bunu) kabul et

Denilir: Allah onu **أَوْهَنه**; o da **مَوْهون**’dur; nasıl ki denilir: Allah onu **أَحَمَّه**; o da **مَحْمُوم**’dur; ve onu **أَزْكَمه**; o da **مَزْكوم**’dur. Nadr: **الواهِنَتانِ** devenin köprücük kemiğinde iki kemiktir; ve deveden **التَّرْقُوَةُ** **الواهِنَةُ**’dir. Ve denilir: “O, iki **الواهِنَة**si pek şiddetlidir”; yani göğsü ve ön tarafı şiddetlidir. Ve deveden **الواهِنَةُ** “**الناحرة**” diye adlandırılır; çünkü bazen üzerine devrilip kırılmak suretiyle deveyi boğazlatır; böylece deve boğazlanır ve kesimi yetişmez; bunun için “**ناحِرة**” diye adlandırıldı. Ve denilir: “Onu **الواهِنَة**’den dağladık.” Ve **الواهِنَةُ**: bizzat ağrının kendisidir. Ve omzunun başında bir damar vurup attığında denilir: onda **واهِنة** vardır. Ve şüphesiz o, **واهِنَته**’sinden şikâyet eder. Ve **الواهِنَتان**: ensenin iki yanından, kafanın arkasındaki balta yerinde iki **العِلْباءَيْن**’in uçlarıdır; ve denildi: her iki yanda boynun kökünde iki kaburgadır; onlar **الزَّوْر**’un yanlarının ilkleridir. Ve denildi: **الواهِنَةُ** **القُصَيْرَى**’dır. Ve denildi: o, ensede bir fıkradır (omur parçasıdır). Ebû’l-Heysem dedi: **الواهِنة**’den olan, **القُصَيرَى**’dır; ve o, **التَّرْقُوَة** yanında kaburgaların en üstüdür; ve inşad etti:
Onda ne **واهِنَةٌ** vardır ne de **نَسَا**

Ve Sıhâh’ta: **الواهِنَة** **القُصَيْرَِى**’dır; ve o, kaburgaların en altıdır. Ve attan **الواهِنَتانِ**: göğsün yanlarının ilkidir. Ve **الواهِنَة**: üst koldur (**العَضُدُ**). Ve **الواهِنَةُ**: **الوَهْنُ** ve zayıflıktır; afiyet gibi bir mastar olur. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
İki omzunda ve bileklerinde **واهِنةٌ** vardır,
ve eklemlerinde sertliğin bir sıkması vardır

El-Eşca‘î: **الواهِنَةُ**; erkeğin üst kolunda tutan bir hastalıktır; böylece onu, elinde yedi defa, bakire bir cariye vurur; ve bazen ona, **خَرَزُ الواهِنة** denilen bir tür boncuk asılır; ve bazen onu oğlan vurur ve der ki: “Ey **واهِنَة**; cariye ile (oraya) geç.” Ve o, kadınları tutmaz; ancak erkekleri tutar. Ezherî, Ebû Ümâme’den, Peygamber’den صلى الله عليه وسلم rivayet etti: bir adam onun yanına girdi ve onun üst kolunda sarıdan bir halka vardı; ve bir rivayette: sarıdan bir yüzük; şöyle dedi: “Bu yüzük nedir?” O dedi: “Bu, **الواهِنة**’dendir.” O dedi: “Dikkat et; o, sana ancak **وَهْناً** artırır.” Ve Hâlid b. Cenbe dedi: **الواهِنةُ**; omuzda ve bütün elde tutan bir damardır; ondan dolayı rukye yapılır; ve o, kadınlar değil, erkekler için olan bir derttir. Ve o, صلى الله عليه وسلم, onu ancak şundan dolayı yasakladı: çünkü onu, ağrıdan kendisini koruyacağı üzere edinmişti; böylece onun yanında, yasaklanan muskalara benzer bir mânâda idi. Ezherî ayrıca İmrân b. Husayn’dan rivayet etti; dedi: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم yanına girdim ve üst kolumda sarıdan bir halka vardı; dedi: “Bu nedir?” Dedim: “O, **الواهِنة**’dendir.” Dedi: “Ona havale edilmen seni sevindirir mi? Onu senden at.” Ebû Nasr dedi: üst kolda **الواهِنة** damarı **الفَلِيقُ**’tir; ve o, küreğin çıkıntısına (**نُغْضِ الكتِف**) doğru akan bir damardır; ve o, üst kolda vâki olan bir ağrıdır; ve ona ayrıca **الجائف** de denilir. Ve denilir: “Şöyle şöyle **وَهْنٌ** oldu”; **بذي هَنَاتٍ**: bâtıl bir söz söylediğinde, onda (bahanelerle) oyalanır. Ebû’l-Ahvâs el-Cuşemî hadîsinde: “Ve bu, **تَهُنُّ**”; bir hadîsten (dolayıdır) ki onu **هـ ن ا**’da zikredeceğiz. Ancak Herevî, Ezherî’den, onun bu lafzı şeddeli olarak inkâr ettiğini zikretti ve dedi: ancak o “**وتَهِنُ** هذه”dir; yani onu zayıflatır; **وَهَنْتُه**’dan, o da **مَوْهُون**’dur; ve onu zikredeceğiz.

Ve **الوَهْنُ** ve **المَوْهِنُ**: gecenin yarısına yakın bir vakittir; ve denildi: ondan bir saat sonradır; ve denildi: gece geri dönerken (çekilirken)dir; ve denildi: **الوَهْنُ** geceden geçen bir saattir. Ve adam **أَوْهَنَ**: o vakitte oldu. Ve denilir: “Onu **مَوْهِناً** buldum”; yani bir **وَهْنٍ**’den sonra. Ve **الوَهِينُ**: Mısır’a yakın olan Arapların bir lehçesinde; ve Tehzîb’de: Mısır ehlinin bir lehçesinde; adamın, işte ücretli işçiyle birlikte olup onu işe teşvik etmesidir.
