# وهن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وهن

: ( *!الوَهْنُ : الضَّعْفُ في العَمَلِ ) والأَمْرِ ، وكَذلِكَ في العَظْمِ ونحْوِه ؛ وقوْلُه تعالى : ﴿حَمَلَتْه أُمُّه *!وَهْناً على *!وَهْنٍ﴾ أَي ضَعْفاً على ضَعْفٍ ، أَي لَزِمَها بحَمْلِها إيَّاه أَنْ تَضْعُفَ مَرَّةً بعْدَ مَرَّةٍ ؛ وقيلَ : جَهْداً على جَهْدٍ .
( ويُحَرَّكُ ) ؛ ) قالَ الشَّاعِرُ :
وما إنْ بعَظْمٍ له مِنْ وَهَنْ ( والفِعْلُ كوَعَدَ ووَرِثَ وكَرُمَ ) ، أَي ضَعُفَ .
( و ) الوَهنُ : ( الرَّجُلُ القصيرُ الغليظُ .
( و ) أَيْضاً : ( نَحْوٌ من نِصْفِ اللَّيْلِ أَو بعدَ ساعةٍ منه ) ، أَو هو حين يُدْبِرُ اللّيْلُ ، أَو هو ساعَةٌ تمْضِي مِن الليْلِ ، ( *!كالمَوْهِنِ ) ، كمُحْسِنٍ . يقالُ : لَقِيْتُه *!مَوْهِناً أَي بعْدَ *!وَهْنٍ .
( *!ووَهَنَ ) الرَّجُلُ ( *!وأَوْهَنَ : دَخَلَ فيه ) ، أَي صارَ في ذلِكَ الوَقْتِ ، ( *!ووَهَنَهُ ) غيرُهُ ، لازِمٌ مُتَعدَ ؛ نَقَلَهُ

الأزْهرِيُّ ؛ ( *!وأَوْهَنَه *!ووَهَّنَه ) تَوْهِيناً : ( أَضْعَفَهُ ) ؛ ) ومنه الحدِيثُ : ( وقد *!وَهَنَتْهم حُمَّى يَثْرِبَ ) ، أَي أَضْعَفَتْهم ؛ وقالَ جريرٌ :
*!وَهَنَ الفَرَزْدَقُ يومَ جَرَّدَ سيفَهقَيْنٌ به حُمَمٌ وآمٍ أَرْبَعُوقالَ :
فلئِنْ عَفَوْتُ لأَعْفُوَنْ جَلَلاً ولئِنْ سَطَوْتُ *!لأُوهنَنْ عَظْمِي ( وهو *!واهِنٌ *!ومَوْهونٌ : لا بَطْشَ عندَه ) . ) *!والمَوْهونُ مِن *!أَوْهَنَه ، كالمَزْكومِ مِن أَزْكَمه والمَحْمومُ مِن أَحمه .
وقالَ اللّيْثُ : رجُلٌ *!واهِنٌ في الأمْرِ والعَمَلِ *!ومَوْهُونٌ في العَظْمِ والبَدَنِ . وفي حدِيثِ عليَ ، كرَّمَ اللَّهُ تعالى وَجْهه : ( ولا *!واهِناً في عَزْمٍ ) ، أَي ضَعِيفاً في رأْي ، ويُرْوى واهِياً بالياءِ ؛ ( وهي بهاءٍ ، ج *!وُهْنٌ ) ، بالضمِّ وبضمَّتَيْن ؛ قالَ قَعْنَبُ بنُ أُمِّ صاحِبٍ :
اللاَّئماتُ الفَتَى في عُمْرِه سَفَهاً وهُنَّ بَعدُ ضَعِيفاتُ القُوَى *!وُهُن ُويَجوزُ أَنْ يكونَ وُهُن جَمْع *!وَهُونٍ ، لأنَّ تَكْسِيرَ فَعُول على فُعُل أَشْيَع وأَوْسَع مِن تَكْسِيرِ فاعِلَةٍ عليه ، وإِنَّما فاعِلَةٌ وفُعُلٌ نادِرٌ .
( *!والوَهْنانةُ ) مِن النِّساءِ : ( التي فيها فُتورٌ عندَ القِيامِ ) وأَناةٌ ؛ عن أَبي عُبيدٍ .
وقالَ أَبو عَمْرو : هي الكَسْلى عن العَمَل تَنَعُّماً .
( *!والواهِنَةُ : رِيحٌ تَأْخُذُ في المَنْكِبَيْنِ .
( أَو ) *!الواهِنَةُ : مَرَضٌ يأْخُذُ ( في العَضُدَ ) فتَضْرِبُها جارِيَةٌ بِكْرٌ بيدِها سَبْع مَرَّاتٍ ، ورُبَّما ضَرَبَها الغُلامُ ، ويقولُ : يا واهِنَة تَحَوَّلي

بالجارِيَةِ ؛ وهي التي لا تَأْخُذُ النِّساءَ إنَّما تَأْخُذُ الرِّجالَ ؛ قالَهُ الأشْجعيُّ .
( أَو ) رِيحٌ ( في الأَخْدَعَيْنِ عندَ الكِبَرِ .
( و ) الواهِنَةُ : ( القُصَيْرَاءُ ) ، كذا في النُّسخِ .
وفي الصِّحاحِ : القُصَيْرَى وهي أَسْفَل الأضْلاعِ .
وقالَ أَبو الهَيْثَمِ : التي مِن الواهِنَة القُصَيْرَى ، وهي أَعْلَى الأَضْلاع عنْدَ التَّرْقُوَةِ .
( و ) قيلَ : الواهِنَةُ ( فِقْرَةٌ في القَفَا ؛ و ) أَيْضاً : ( العَضُدِ .
( و ) *!الواهِنَةُ ( مِن الفَرَسِ : أَوَّلُ جَوانِحِ الصَّدْرِ ) ، وهُما *!واهِنَتَانِ ، كما في الصِّحاحِ ( *!والوَهِينُ ) ، بلُغَةِ مَنْ يَلي مِصْرَ مِن العَرَبِ ، وفي التَّهْذِيبِ : بلُغَةِ أَهْلِ مِصْرَ : ( رَجُلٌ يكونُ مع الأجيرِ في العَمَلِ يَحُثُّه عليه ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الوَهْنُ : الجَهْدُ .
*!والوَهُونُ : الضَّعِيفُ ، *!ووهنَ *!وَهْناً كوَجلَ وَجلاً .
*!والوَهْنُ : الجبنُ عن الإقْدَامِ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فما *!وَهَنُوا لِمَا أَصابَهُم في سَبيلِ اللَّهِ﴾ ، أَي ما فَتَرُوا وما جَبُنُوا مِن قتالِ عَدوِّهم .
ويقالُ للطائِرِ إذا ثَقُلَ من أَكْلِ الجِيَفِ فلم يَقْدرْ على النُّهوضِ : قد *!تَوَهَّنَ *!تَوَهُّناً ؛ قالَ الجعْدِيُّ :
تَوَهَّنَ فيه المَضْرَحِيَّةُ بَعْدَمارأَينَ نَجِيعاً مِنْ دَمِ الجَوْفِ أَحْمَراوالمَضْرَحِيَّةُ : النُّسورُ هنا .
*!والوَهْنُ مِن الإِبِلِ : الكَثِيفُ .
*!والواهِنُ : عِرْقٌ مُسْتَبطنٌ حَبْلَ العاتِق إلى الكَتِفِ ، ورُبَّما وَجِعَ

صاحِبُه ، وهو *!مَوْهُونٌ ، وقد *!وُهِنَ ؛ قالَ طرَفَةُ :
وإذا تَلْسُنُني أَلْسُنُها إِنَّني لَسْتُ *!بمَوْهُونٍ فَقِرْوقالَ النَّضْر : *!الواهِنَتانِ عَظْمانِ في تَرْقُوَةِ البَعيرِ بأَنْ يُصْرَعَ عليها فيَنْكَسر ، فيُنْحَر ولا تُدْرَك ذَكاتُه .
*!والواهِنَةُ : الوَجَعُ نَفْسُه . يقالُ : كَوَيْناهُ مِن *!الواهِنَةِ .
وقيلَ : الواهِنَتانِ أَطْرافُ العِلْباءَيْن في فأْسِ القَفا مِن جَانِبَيْه .
وقيلَ : هُما ضِلَعانِ في أصْلِ العُنُقِ ، وهُما أَوَّلُ جوانِحِ الزَّوْرِ .
والواهِنَةُ : الوَهْنُ والضَّعْفُ ، يكونُ مَصْدراً كالعافِيَةِ ؛ قالَ ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة :
في مَنْكِبَيْهِ وفي الأرْساغِ *!واهِنَةٌ وفي مَفاصِلِه غَمْزٌ من العَسَم ِوخَرَزُ *!الواهِنَةِ : يُعْمَلُ مِنَ الصّفْرِ ويُعَلَّقُ على الواهِنَةِ .
وقالَ خالِدُ بنُ جَنْبة : الواهِنَةُ عِرْقٌ يَأْخُذُ في المَنْكِبِ وفي اليَدِ كُلِّها فيُرْقَى منها .
وقالَ أَبو نَصْر : عِرْقُ الواهِنَةِ في نُغْضِ الكَتِفِ ، يقالُ له الفَلِيقُ والجائِفُ .
ويقالُ : كانَ وكانَ *!وَهْنٌ بذِي هَنَاتٍ إذا قالَ كَلاماً باطِلاً يتعلَّلُ فيه .
ووهانُ : قَرْيةٌ بأَصْفَهانَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
وهبن : ) وَهْبَنُ ، كجَعْفَرٍ : قَرْيةٌ مِن رسْتاقِ الرَّيِّ ، منها : مغيرَةُ بنُ

يَحْيَى بنِ المغيرَةِ السّديُّ الرَّازِي ، وجَدُّه المغيرَةُ صاحِبُ جريرٍ ، رَحَلَ إليه أَبو زَرْعَةَ وأَبو حاتِمٍ الرَّازِيان .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
وهرندزن : ) وهرندازان : قَرْيةٌ على بابِ مَدينَةِ الرَّيِّ ، ذُكِرَ في الفُتوحِ عن ياقوت ، رحِمَه اللَّهُ تعالى .
( (

### Türkçe

: **الوَهْنُ**: işte zayıflık; işte de, işte de; ve bunun gibi kemikte ve benzerinde de. Ve O’nun, yüce olanın sözü: ﴿Onu annesi **وَهْناً** üzerine **وَهْنٍ** taşıdı﴾ yani zayıflık üzerine zayıflık; yani onu taşıması sebebiyle ona, defa defa zayıflaması lâzım geldi; ve denildi: meşakkat üzerine meşakkat.

(ve harekelenir); şair dedi ki:
Ve onun bir kemiğinde zayıflık yoktur.
(ve fiil, **وَعَدَ** ve **وَرِثَ** ve **كَرُمَ** gibidir), yani zayıfladı.

(ve) **الوَهنُ**: (kısa, kalın adam).

(ve) ayrıca: (gecenin yarısı civarı yahut ondan bir saat sonra), yahut gece geri dönerken olan vakittir, yahut geceden geçen bir saattir, (**كالمَوْهِنِ**), **مُحْسِنٍ** gibi. Denir: Onunla **مَوْهِناً** karşılaştım; yani bir **وَهْنٍ**’den sonra.

(**ووَهَنَ**) adam (**وأَوْهَنَ**: ona girdi), yani o vakitte oldu; (**ووَهَنَهُ**) başkası; lâzım–müteaddîdir; onu nakletti

el-Ezherî; (**وأَوْهَنَه** **ووَهَّنَه**) **تَوْهِيناً**: (onu zayıflattı); bundan da hadis: (ve onları Yesrib humması **وَهَنَتْهم**) yani onları zayıflattı; Cerîr dedi ki:
**وَهَنَ** el-Ferezdak, kılıcını sıyırdığı gün; onda kömürler ve dört “آم” vardır.
Ve dedi ki:
Eğer affedersem mutlaka büyükçe affedeceğim; ve eğer saldırırsam mutlaka kemiğimi **لأُوهنَنْ**.
(ve o **واهِنٌ** ve **مَوْهونٌ**’dur: onda vurucu güç yoktur).
**والمَوْهونُ** **أَوْهَنَه**’dendir; **المَزْكومِ**’un **أَزْكَمه**’den ve **المَحْمومُ**’un **أَحمه**’den olduğu gibi.

Leys dedi ki: işte ve amelde **واهِنٌ** adam; kemikte ve bedende **مَوْهُونٌ**. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: (ve azimde **واهِناً** değil), yani görüşte zayıf; ve **واهِياً** ile, **ياء** ile rivayet olunur; (o, **بهاءٍ** iledir; çoğulu **وُهْنٌ**), zamme ile ve iki zamme ile; **قَعْنَبُ بنُ أُمِّ صاحِبٍ** dedi ki:
Kınayanlar genci ömründe sefihlik ile kınarlar; sonra onlar kuvvetleri zayıf olanlar, **وُهُنٌ**’dür.
Ve caizdir ki **وُهُن** **وَهُونٍ**’un cem‘i olsun; çünkü **فَعُول**’un **فُعُل** üzerine kırılması, **فاعِلَةٍ**’nın onun üzerine kırılmasından daha yaygın ve daha geniştir; ancak **فاعِلَةٌ**’nın **فُعُلٌ** üzerine olması nadirdir.

(**والوَهْنانةُ**) kadınlardan: (kalkarken onda gevşeklik bulunan) ve ağırdan alma; Ebû Ubeyd’den.

Ebû Amr dedi ki: o, nimetlenme sebebiyle işten tembel olandır.

(**والواهِنَةُ**: omuzlarda tutan bir rüzgâr.

(ya da) **الواهِنَةُ**: (pazuda tutan bir hastalık); sonra onu, elinde yedi defa, bâkire bir cariye eliyle vurur; bazen oğlan da vurur; ve der ki: ey **واهِنَة** cariye ile yer değiştir; o, kadınları tutmaz, ancak erkekleri tutar; bunu el-Eşca‘î söyledi.

(ya da) yaşlılıkta iki **الأَخْدَعَيْنِ**’de (bir rüzgâr).

(ve) **الواهِنَةُ**: (**القُصَيْرَاءُ**); nüshalarda böyledir.
**الصِّحاح**’ta: **القُصَيْرَى**; o, kaburgaların en aşağısıdır.
Ebû’l-Heysem dedi ki: **الواهِنَة**’den olan **القُصَيْرَى**’dır; o, köprücük kemiği yanında kaburgaların en yukarısıdır.

(ve) denildi: **الواهِنَةُ** (ensede bir omur; ve) ayrıca: (pazu).

(ve) **الواهِنَةُ** (attandır: göğsün yanlarının ilki); ve onlar iki **واهِنَتَانِ**’dır; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

(**والوَهِينُ**), Mısır’a komşu Arapların lügatinde; ve **التَّهْذِيب**’de: Mısır ehlinin lügatinde: (işte ücretli işçi ile birlikte olup onu ona teşvik eden adam).

(ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الوَهْنُ**: meşakkat.
**الوَهُونُ**: zayıf; ve **وهنَ** **وَهْناً**; **وَجلَ وَجلاً** gibi.
**الوَهْنُ**: atılmaya karşı korkaklık; bundan da O’nun, yüce olanın sözü: ﴿Allah yolunda kendilerine isabet eden şeyden dolayı **وَهَنُوا** olmadılar﴾; yani gevşemediler ve düşmanlarıyla savaşmaktan korkaklık etmediler.
Ve kuşa, leş yemekten ağırlaşıp kalkmaya güç yetiremediği zaman denir: **تَوَهَّنَ** **تَوَهُّناً**; el-Ca‘dî dedi ki:
**تَوَهَّنَ** onda **المَضْرَحِيَّةُ**; iç boşluğunun kanından kırmızı bir kan gördükten sonra.
Ve **المَضْرَحِيَّةُ**: burada akbabalardır.
**الوَهْنُ** develerdendir: sık, gür olan.
**الواهِنُ**: omuz bağını kürek kemiğine içten kuşatan bir damardır; bazen sahibi ağrır; o **مَوْهُونٌ**’dur; ve **وُهِنَ** olmuştur; **طرَفَةُ** dedi ki:
Ve onun dilleri beni dillediği zaman, ben fakir bir **بمَوْهُونٍ** değilim.
En-Nadr dedi ki: **الواهِنَتانِ**, devenin köprücük kemiğinde iki kemiktir; üzerine devrilip kırılacak şekilde; sonra boğazlanır ve kesimi yetiştirilmez.
**الواهِنَةُ**: bizzat ağrının kendisidir. Denir: onu **الواهِنَةِ**’den dağladık.
Ve denildi: **الواهِنَتانِ**, ensenin tepesinde iki yanından iki **العِلْباءَيْن**’in uçlarıdır.
Ve denildi: onlar, boynun kökünde iki kaburgadır; ve onlar, göğsün yanlarının ilkidir.
**الواهِنَةُ**: **الوَهْنُ** ve zayıflıktır; **العافِيَةِ** gibi masdar olur; **ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة** dedi ki:
Omuzlarında ve bileklerinde **واهِنَةٌ** vardır; ve eklemlerinde **العَسَم**’dan bir sıkma vardır.
**الواهِنَةِ**’nin boncuğu: sarıdan yapılır ve **الواهِنَةِ** üzerine asılır.
Hâlid b. Cenbe dedi ki: **الواهِنَةُ**, omuzda ve bütün elde tutan bir damardır; ondan rukye yapılır.
Ebû Nasr dedi ki: **الواهِنَةِ**’nin damarı, kürek kemiğinin **نُغْضِ**’undadır; ona **الفَلِيقُ** ve **الجائِفُ** denir.
Ve denir: falan falan, **وَهْنٌ** ile, **ذِي هَنَاتٍ** ile; bâtıl bir söz söylediği zaman, onda bahane arar.
Ve **وهانُ**: İsfahan’da bir köydür.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**وهبن**: ) **وَهْبَنُ**, **جَعْفَرٍ** gibi: Rey’in rustağından bir köydür; ondan: **مغيرَةُ بنُ يَحْيَى بنِ المغيرَةِ السّديُّ الرَّازِي**; ve dedesi **المغيرَةُ**, Cerîr’in arkadaşıdır; Ebû Zur‘a ve Ebû Hâtim er-Râzîler ona yolculuk etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**وهرندزن**: ) **وهرندازان**: Rey şehrinin kapısı üzerinde bir köydür; Yakut’tan, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, fetihlerde zikredildi.
( (
