# وهي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وهي

الوَهْيُ: الشقُّ في الشيء، وجمعه وُهِيٌّ، وقيل: الوُهِيّ مصدر مبني على فُعولٍ، وحكى ابن الأَعرابي في جمع وَهْيٍ أَوْهِيةً، وهو نادر، وأَنشد:
حَمَّالُ أَلْوِيةٍ شَهَّادُ أَنْجِيةٍ،
سَدّادُ أَوْهِيةٍ فَتَّاحُ أَسْدادِ
ووَهَى الشيء والسِّقاء ووَهِيَ يَهِي فيهما جميعاً وَهْياً، فهو واهٍ: ضَعُفَ؛ قال ابن هرمة:
فإِنَّ الغَيْثَ قد وَهِيَتْ كُلاهُ
بِبَطْحاء السَّيالةِ فالنَّظِيمِ
والجمع وُهِيٌّ. وأَوْهاه: أَضْعَفه. وكلُّ ما اسْتَرْخَى رِباطه فقد وَهَى. الجوهريّ: وَهَى السقاء يَهِي وَهْياً إِذا تَخَرَّقَ. وفي السقاء وَهْيٌ، بالتسكين ووُهَيَّةٌ على التصغير: وهو خَرْق قليل؛ وأَنشد ابن بري للحطيئة على قوله في السقاء وَهْيٌ قال:
ولا مِنّا لِوَهْيك راقِع
وفي الحديث: المؤمن واهٍ راقِعٌ أَي مُذْنِبٌ تائبٌ، شبَّهه بمن يَهِي ثَوبُه فيَرْقَعُه. وقد وَهَى الثَّوبُ يَهِي وَهْياً إِذا بَلِيَ وتَخَرَّقَ، والمراد بالواهِي ذو الوَهْي، ويروى المؤمن مُوهٍ راقِعٌ، كأَنه يُوهِي دِينَه بمَعْصِيته ويَرْقَعُه بتوبته. وفي حديث علي، رضي الله تعالى عنه: ولا واهِياً في عَزْمٍ، ويروى: ولا وَهْي في غرام أَي ضَعِيف أَو ضَعْف؛ وفي المثل:
خَلِّ سَبِيلَ مَنْ وَهَى سِقاؤُه،
ومَنْ هُرِيقَ بالفَلاةِ ماؤُه
يضرب لمن لا يَستقِيم أَمرُه. ووَهَى الحائط يَهِي إِذا تَفَزَّرَ واسْتَرْخَى، وكذلك الثَّوْبُ والقِربةُ والحَبْلُ، وقيل: وهِيَ الحائطُ إِذا ضَعُفَ وهَمَّ بالسُّقُوطِ. وفي الحديث: أَنه مر بعبد الله بن عَمْرو وهو يُصْلِحُ خُصًّا له قد وهَى أَي خَرِبَ أَو كادَ. ويقال: ضربَه فأَوْهَى يَدَه أَي أَصابَها كَسْرٌ أَو ما أَشبه ذلك. وأَوْهَيْتُ السِّقاء فوَهَى: وهو أَن يَتَهَيّأَ للتَّخرُّق. ويقال: أَوْهَيْتَ وَهْياً فارْقَعْه. وقولهم: غادَرَ وَهْيةً لا تُرْقَعُ أَي فَتْقاً لا يُقدَرُ على رَتْقِه. ويقال للسحاب إِذا تَبَعَّقَ بالمطر تَبَعُّقاً أَو انْبَثَقَ انْبِثاقاً شديداً: قد وهَتْ عَزالِيه؛ قال أَبو ذؤيب:
وهَى خَرْجُه واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ منه، وغُرِّمَ ماء صَريحا
(* قوله «وغرّم» يروى أيضاً: وكرّم.)
ووَهَتْ عَزالي السَّماء بمائها. وإِذا اسْتَرْخَى رِباطُ الشيء يقال: وَهَى؛ قال الشاعر:
أَمِ الحَبْل واهٍ بها مُنْحذِمْ
(* قوله« منحذم» كذا في الأصل والتهذيب بالحاء المهملة.)
ابن الأَعرابي: وهَى إِذا حَمُقَ
(* قوله« وهى إذا حمق» كذا ضبط في
الأصل والتهذيب، وضبطه في التكملة كولي وفي القاموس ما يؤيد الضبطين.) ، ووهَى إِذا سَقَط، ووَهَى إِذا ضَعُفَ. والوَهِيَّةُ: الدُّرّةُ، سُميت بذلك لثَقْبِها لأَن الثَّقْب مما يُضْعِفُها؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: فَحَطَّتْ كما حَطَّتْ وَهِيَّةُ تاجِرٍ
وهى نَظْمُها، فارْفَضَّ منها الطَّوائفُ
قال ويروى ونِيَّةُ تاجِرٍ، وهي دُرَّةٌ أَيضاً، وقد تقدم.

### Türkçe

**الوَهْيُ**: şeydeki yarık; çoğulu **وُهِيٌّ**’dir. Ve denildi ki: **الوُهِيّ** **فُعولٍ** üzerine bina edilmiş bir mastardır. İbnü’l-A‘râbî, **وَهْيٍ**’in cem‘inde **أَوْهِيةً**’yi nakletti; bu nadirdir. Ve inşâd etti:

حَمَّالُ أَلْوِيةٍ شَهَّادُ أَنْجِيةٍ،
سَدّادُ أَوْهِيةٍ فَتَّاحُ أَسْدادِ

Ve **وَهَى** şey ve kırba; ve **وَهِيَ يَهِي** ikisinde de **وَهْياً**: zayıfladı; o hâlde o **واهٍ**’dir. İbn Hirma dedi ki:

فإِنَّ الغَيْثَ قد وَهِيَتْ كُلاهُ
بِبَطْحاء السَّيالةِ فالنَّظِيمِ

Ve cem‘ **وُهِيٌّ**’dir. Ve **أَوْهاه**: onu zayıflattı. Ve bağı gevşeyen her şey muhakkak **وَهَى** olmuştur. el-Cevherî: **وَهَى السقاء يَهِي وَهْياً**; delindiği vakit. Ve kırbada **وَهْيٌ** vardır, sükûn ile; ve küçültme üzere **وُهَيَّةٌ**: o, az bir yırtıktır. Ve İbn Berrî, Hutay’e’den, onun kırba hakkında **وَهْيٌ** sözünün üzerine, inşâd etti; dedi ki:

ولا مِنّا لِوَهْيك راقِع

Ve hadiste: “mümin **واهٍ راقِعٌ**” yani günahkâr, tövbekâr; onu, elbisesi **يَهِي** olup da onu yamayan kimseye benzetti. Ve elbise **وَهَى الثَّوبُ يَهِي وَهْياً**; eskidiği ve delindiği vakit. Ve **الواهِي** ile murad, **ذو الوَهْي**’dir. Ve “mümin **مُوهٍ راقِعٌ**” diye rivayet edilir; sanki o, masiyetiyle dinini **يُوهِي** eder ve tövbesiyle onu yamar. Ve Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hadisinde: “ve azimde **واهِياً** yoktur”; ve “ve sevdada **وَهْي** yoktur” diye rivayet edilir; yani zayıf yahut zayıflık. Ve meselde:

خَلِّ سَبِيلَ مَنْ وَهَى سِقاؤُه،
ومَنْ هُرِيقَ بالفَلاةِ ماؤُه

İşi doğrulmaz kimse hakkında darb olunur. Ve duvar **وَهَى الحائط يَهِي**; çatlayıp gevşediği vakit; elbise, tulum ve ip de böyledir. Ve denildi ki: duvar **وهِيَ الحائطُ**; zayıfladığı ve düşmeye yeltendiği vakit. Ve hadiste: Abdullah b. Amr’a uğradı, o da kendisine ait bir **خُصًّا**’yı onarıyordu; o **قد وهَى** idi; yani harap oldu yahut olmak üzereydi. Ve denilir: ona vurdu da elini **فأَوْهَى يَدَه**; yani ona bir kırık yahut buna benzer bir şey isabet etti. Ve ben kırbayı **أَوْهَيْتُ السِّقاء** ettim de o **فوَهَى** oldu: bu, delinmeye hazırlanmasıdır. Ve denilir: **أَوْهَيْتَ وَهْياً**; öyleyse onu yama. Ve onların sözü: “**غادَرَ وَهْيةً لا تُرْقَعُ**” yani dikilmesine güç yetirilmeyen bir yırtık. Ve buluta, yağmurla **تَبَعَّقَ** olarak **تَبَعُّقاً** yahut **انْبَثَقَ** olarak **انْبِثاقاً** şiddetli bir biçimde yarıldığı vakit denilir: “**قد وهَتْ عَزالِيه**”; Ebû Züeyb dedi ki:

وهَى خَرْجُه واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ منه، وغُرِّمَ ماء صَريحا

(* “**وغرّم**” sözü, “**وكرّم**” diye de rivayet edilir.)

Ve göğün **عَزالي**’leri suyu ile **وَهَتْ**. Ve bir şeyin bağı gevşediği vakit denilir: **وَهَى**; şair dedi ki:

أَمِ الحَبْل واهٍ بها مُنْحذِمْ

(* “**منحذم**” sözü, asılda ve Tehzîb’de, noktasız **الحاء** ile böyledir.)

İbnü’l-A‘râbî: **وهَى**; ahmaklaştığı vakit.
(* “**وهى إذا حمق**” sözü, asılda ve Tehzîb’de böyle ضبط edilmiştir; Tekmile’de **كولي** gibi, ve Kâmûs’ta iki ضبطı da destekleyen şey vardır.)
Ve **ووهَى**; düştüğü vakit. Ve **وَهَى**; zayıfladığı vakit. Ve **الوَهِيَّةُ**: inci tanesi; delikliği sebebiyle böyle adlandırıldı; çünkü delik, onu zayıflatan şeydendir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:

فَحَطَّتْ كما حَطَّتْ وَهِيَّةُ تاجِرٍ
وهى نَظْمُها، فارْفَضَّ منها الطَّوائفُ

Dedi ki: “**ونِيَّةُ تاجِرٍ**” diye de rivayet edilir; o da bir inci tanesidir; ve daha önce geçti.
