# وهي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%87%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وهي

: ( ي ( *!الوَهْيُ ) ، بالفتح : ( الشَّقُّ في الشَّيءِ ) . يقالُ : في السِّقاءِ *!وَهْيٌ ، أَي تَخرّقٌ وانْشِقاقٌ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ برِّي :
ولا مِنَّا *!لوَهْيكِ راقِعُ .
( ج *!وُهِيٌّ ) ، كصُلِيَ ، وقيلَ . *!الوُهِيُّ مَصْدَرٌ مَبْنيٌّ على فُعُولٍ .
( و ) حكَى ابنُ الأعْرابي في جَمْع

*!وَهْيٍ ( *!أَوْهِيَةً ) ، وهو نادِرٌ ، وأنْشَدَ :
حَمَّالُ أَلْوِيةٍ شَهَّادُ أَنْجِيةٍ
سَدَّادُ أَوْهِيةٍ فَتَّاحُ أَسْدادِوقد ( *!وَهَى ) الشَّيءُ والسِّقاءُ ( كوَعَى ووَلِيَ ) *!يَهِي ، فيهما جمِيعاً ، *!وَهْياً : ( تَخَرَّقَ وانْشَقَّ ) ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي واقْتَصَرَ على البابِ الأوَّل .
( و ) يقالُ : *!وَهَى الشَّيءُ ( اسْتَرْخَى رِباطُه ) ، قال الشَّاعرُ :
أَمِ الحَبْل *!واهٍ بها مُنْجذِمْ ( و مِن المجازِ : *!وَهَى ( السَّحابُ ) إذا تَبَعَّقَ بالمَطَرِ تَبَعُّقاً ، أَو ( انْبَثَقَ ) انْبِثاقاً ( شَديداً ) ؛ وقد *!وهَتْ عَزالِيه ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْب :
*!وهَي خَرْجُه واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ منه وغُرِّمَ ماءً صَريحا*!ووهَتْ عَزالي السَّماء بمائِها .
( و ) قال ابنُ الأعْرابي : *!وَهِيَ ( الرَّجُلُ ) إذا ( حَمُقَ ) ؛ وهو مِن حَدِّ رَضِيَ كما ضَبَطَه الصَّاغاني .
( و ) أَيْضاً ( سَقَطَ ) وضَعُفَ ، وهو مِن حَدِّ رَمَى ، فهو *!واهٍ ؛ ومنه الحديثُ : ( المُؤْمِنُ واهٍ راقِعٌ ) أَي مُذْنبٌ تائِبٌ ؛ شُبِّه بما *!يَهِي *!وَهْياً إذا بَلِي وتَخَرَّقَ ، والمُرادُ بالوَاهِي ذُو *!الوَهْي .
وفي حديثِ عليَ : ( ولا *!واهِياً في عَزْمٍ ) ؛ ويُرْوى : ( ولا *!وَهْي في عَزْمٍ ) أَي ضَعِيف أَو ضَعْف .
( *!والوَهِيَّةُ ) ، كغَنِيَّةٍ : ( الدُّرَّةُ ) ،

سُمِّيَتْ بذلكَ لثَقْبِها لأنَّ الثَّقْبَ ممَّا يُضْعِفُها ؛ عن ابنِ الأعْرابي وأنْشَدَ لأوْس :
فحطَّتْ كما حَطَّتْ *!وَهِيَّةُ تاجِرٍ
وهَى نَظْمُها فارْفَضَّ منها الطَّوائِفُويُرْوَى : وَنِيَّةُ تاجِرٍ ، وقد تقدَّمَ .
( و ) *!الوَهِيَّةُ أَيْضاً : ( الجَزُورُ الضَّخْمةُ ) السَّمِينَةُ .
( *!والأُوهِيَّةُ ، كرُومِيَّةٍ : النَّفْنفُ ، وما بينَ أَعْلى الجَبَلِ إِلى مُسَتَقَرِّ الوادِي ) ؛ نقلَهُ الصَّاغاني .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!وَهَى الشيءُ *!وَهِياً ، كصُلِيَ : بَلِيَ .
*!وَأوْهاهُ : أَضْعَفَه .
ويقالُ : ضَرَبَهُ *!فأَوْهَى يَدَه ، أَي أَصابَها كَسْرٌ أَو ما أَشْبَه ذلكَ .
*!وأَوْهَيْتُ السِّقاءَ *!فوَهَى : وهو أن يَتَهَيَّأَ للتَّخرُّقِ .
وفي السِّقاءِ *!وُهَيَّةٌ ، على التَّصْغيرِ ، أَي خَرْق قَليلٌ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي .
ويُرْوَى : ( المُؤْمِنُ *!مُوهٍ راقِعٌ ) ، كأنَّه *!يُوهِي دينَه بمعَصِيتِه ويَرْقَعُه بتَوْبتِه ؛ وفي المَثَلِ :
خَلِّ سَبِيلَ مَنْ *!وَهَى سِقاؤُه
ومَنْ هُرِيقَ بالفَلاةِ مَاؤُهيُضْرَبُ لمَنْ لا يَسْتَقِيم أَمْرُه .
*!ووَهَى الحائِطُ *!يَهِي : إذا تَقَزَّرَ واسْتَرْخَى ؛ وكذَلكَ الثَّوْبُ والحَبْلُ .
وقيلَ : *!وَهَى الحائِطُ إذا ضَعُفَ وَهَمَّ بالسُّقوطِ .
ويقالُ : *!أَوْهَيْتَ *!وَهْياً فارْقَعْه .
ويقولون : غادَرَ *!وَهْيَةً لا تُرْقَعُ أَي فَتْقاً لا يُقدَرُ على رَتْقِه .

*!ووَهِيَ السّقاءُ ، كوَليَ ، لُغَةٌ في *!وَهَى ، كوَعَى ؛ قالَ ابنُ هَرْمة :
فإنَّ الغَيْثَ قد *!وَهِيَتْ كُلاهُ
ببَطْحَاء السَّيالةِ فالنَّظِيمِوقولُهم : رجُلٌ *!واهٍ ، وحديثٌ واهٍ : أَي ساقِطٌ أَو ضَعِيفٌ .

### Türkçe

: ( ي ( **الوَهْيُ** ) ، fetih ile: ( şeydeki yarık ) . Denilir: kırbada **وَهْيٌ**; yani delinme ve yarılma; İbn Berrî inşâd etti:
Ve bizden senin **لوَهْيكِ**’ine yama yapan yoktur.
( çoğulu **وُهِيٌّ** ) ، **صُلِيَ** gibi; ve denildi. **الوُهِيُّ** **فُعُولٍ** üzere bina edilmiş bir mastardır.

( و ) İbnü’l-A‘râbî, **وَهْيٍ**’in cem‘inde ( **أَوْهِيَةً** )’yi hikâye etti; o nadirdir; ve inşâd etti:
Sancaklar taşıyıcısı, kurtuluşlar şehâdet edicisi,
**أَوْهِيةٍ** kapatıcısı, kapılar açıcı.
Ve şey ve kırba ( **وَعَى** ve **وَلِيَ** gibi ) **وَهَى** ( **يَهِي** )—ikisinde de— **وَهْياً**: ( delindi ve yarıldı ); onu Cevherî nakletti ve birinci bâb ile yetindi.
( و ) denilir: **وَهَى** şey ( bağının gevşemesi ); şair dedi:
Yoksa ip, onda **واهٍ** kopmuş mu?
( ve mecazdan: **وَهَى** ( **السَّحابُ** ) yağmurla yayılıp açıldığında, yayılıp açılma olarak; yahut ( şiddetli ) bir şekilde ( fışkırdı ) fışkırma olarak; ve **وهَتْ** onun olukları; Ebû Züeyb dedi:
**وهَي** heybesi ve tepeler acele istendi,
Ondan ve duru su borçlandırıldı.
Ve göğün olukları suyu ile **وهَتْ**.
( و ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **وَهِيَ** ( adam ) ( ahmaklaştı ) ise; Sâğânî’nin ضبط ettiği üzere **رَضِيَ** haddindendir.
( و ) ayrıca ( düştü ) ve zayıfladı; **رَمَى** haddindendir; o hâlde o **واهٍ**’dir; ondan hadis: ( mümin **واهٍ** yamacı ) yani günahkâr, tövbekâr; **يَهِي** **وَهْياً** ile benzetildi: eskidiğinde ve delindiğinde; ve **الواهِي** ile murad **الوَهْي** sahibi olandır.
Ve Ali’nin hadisinde: ( azimde **واهِياً** yoktur ); ve rivayet olunur: ( azimde **وَهْي** yoktur ) yani zayıf yahut zayıflık.
( **والوَهِيَّةُ** ) ، **غَنِيَّةٍ** gibi: ( inci ),

Delikliği sebebiyle böyle adlandırıldı; çünkü delik onu zayıflatan şeylerdendir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve Evs için inşâd etti:
Tüccarın **وَهِيَّةُ**’si gibi indi,
Dizisi **وهَى**; ondan bölükler dağılıp ayrıldı.
Ve rivayet olunur: tüccarın **وَنِيَّةُ**’si; ve daha önce geçti.
( و ) **الوَهِيَّةُ** ayrıca: ( iri deve ) semiz olan.
( **والأُوهِيَّةُ** ، **رُومِيَّةٍ** gibi: **النَّفْنفُ**; ve dağın üstü ile vadinin karar kıldığı yer arası ); onu Sâğânî nakletti.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**وَهَى** şey **وَهِياً** ، **صُلِيَ** gibi: eskidi.
**وَأوْهاهُ**: onu zayıflattı.
Ve denilir: onu vurdu da **فأَوْهَى** elini; yani ona bir kırık yahut buna benzer bir şey isabet etti.
**وأَوْهَيْتُ** kırbayı da **فوَهَى**: o, delinmeye hazırlanır hâle gelmesidir.
Ve kırbada **وُهَيَّةٌ** vardır, küçültme üzere; yani az bir delik; onu Cevherî nakletti.
Ve rivayet olunur: ( mümin **مُوهٍ** yamacı ); sanki o, isyanı ile dinini **يُوهِي** eder ve tövbesi ile onu yamalar; ve meselde:
Kırbası **وَهَى** olanın yolunu bırak,
Ve çölde suyu dökülmüş olanın.
İşi doğrulmaz kimse için darb olunur.
Ve duvar **وَهَى** **يَهِي**: kısalıp gevşediğinde; elbise ve ip de böyledir.
Ve denildi: duvar **وَهَى** zayıfladığında ve düşmeye yeltendiğinde.
Ve denilir: **أَوْهَيْتَ** bir **وَهْياً**; onu yamala.
Ve derler: yamalanmaz bir **وَهْيَةً** bıraktı; yani onarılmasına güç yetirilemeyen bir yırtık.

**ووَهِيَ** kırba, **وَليَ** gibi, **وَهَى**’da bir lugattır, **وَعَى** gibi; İbn Herme dedi:
Şüphesiz yağmurun iki yanı **وَهِيَتْ**,
**ببَطْحَاء السَّيالةِ**’de, sonra **النَّظِيمِ**’de.
Ve onların sözü: adam **واهٍ**, ve hadis **واهٍ**: yani düşmüş yahut zayıf.
