# ويب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%8A%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ويب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ويب

ويب، كويل، وويح، وويس: أربعة ألفاظ متوافقة لفظا ومعنى، ولا خامس لها، وإن وقع خلاف لبعض الأئمة في الفرق أن بعضها يكون في الخير، وبعضها يكون في وقوع في هلكة، أشار لذلك الزمخشري في الفائق. وزاد ابن فارس في المجمل عن الخليل: ويه، وويك: وفي تهذيب الأفعال، لابن القطاع: الأفعال التي لا تتصرف، تسعة:نعم، وبئس، وليس، وعسى، وفعل التعجب، وويح زيد، وويبه، وويله، وويسه إلا أن المازني ذكر أن الأربعة الأخيرة مصادر. انتهى تقول: ويبك، بفتح الموحدة وبكسرها، وهذه الأخيرة عن الفراء، وويب له بالحركات الثلاث مع اللام، خطابا وغيبة وويبه بكسر الموحدة وويب كسره، مع الإضافة للمنفصل، وهاتان عن أبي عمرو، وويب زيد بكسر الباء وفتحها معا، وويب فلان كسر الباء على البناء ورفع فلان مبتدأ أو خبرا. وهذا عن ابن الأعراب، وقال إلا بني أسد، ل يزد على ذلك، ولا فسره، وهو استعمال غريب،وقد نقله البكري في شرح أمالي القالي، ويفهم من قوله: إلا بني أسد، أي: إنهم يفتحون الباء ومعنى الكل: ألزمه الله تعالى ويلا نصب نصب المصادر، وهو المشهور. ودعوي الفعلية فيها شاذ. وقد وقع في بعض حواشي شرح الرضي، فلينظر. وفي اللسان: فإن جئت باللام، رفعت، فقلت: ويب لزيد، ونضبت منونا، فقلت: ويبا لزيد. فالرفع مع اللام على الابتداء أجود من النصب، والنصب مع الإضافة أجود من الرفع قال الكسائي: من العرب من يقول: ويبك، وويب غيرك؛ ومنهم من يقول: ويبا لزيد، كقولك: ويلا لزيد. وفي حيث إسلام كعب بن زهير:
  ألا أبلغا عني بـجـيرا رسـالة                      على أي شيء ويب غيرك دلكا قال ابن بري: وفي حاشية الكتاب بيت شاهد على ويب، بمعنى ويل، لذي الخرق الطهوى يخاطب ذئبا تبعه في طريقه:
  حسبت بغام راحلتي عنـاقـا                      وما هي ويب غيرك بالعناق
  فلو أني رميتك من قـريب                      لعاقك عن دعاء الذئ عاق قوله: عناقا، أي: بغام عناق. وحكي ثعلب: ويب فلان، ولم يزد. والمصنف زاد على ما ذكروه عموم استعماله بالموحدة الجارة بدل اللام، وإضافه للغائب في ويبه، كما أضيف في اللغة العامة إلى ضمير المتكلم، وإضافته إلى الظاهر مشهور، كويل. قاله شيخنا. وويبا لهذا الأمر: أي عجبا له، وويبه: كويله. والويبة، على وزن شيبة. اثنان أو أربعة وعشرن مدا. والمد يأتي بيانه في م ك ك لم يذكره الجوهري ولا ابن فارس، بل توقف فيه ابن دريد. والصحيح أنها مولدة، استعملها أهل الشام ومصر وإفريقية.

### Türkçe

**ويب**، **كويل**، **وويح**، **وويس**: lafız ve mânâ bakımından birbirine uygun dört lafızdır; beşincisi yoktur. Her ne kadar bazı imamlar nezdinde, bazısının hayırda, bazısının ise bir helâke düşüşte olduğu şeklindeki ayırım hususunda ihtilâf vuku bulmuşsa da; Zemahşerî buna **الفائق**’te işaret etmiştir. İbn Fâris de **المجمل**’de Halîl’den olarak şunu artırdı: **ويه** ve **ويك**. Ve İbnü’l-Kattâ‘a ait **تهذيب الأفعال**’de: tasarruf etmeyen fiiller dokuzdur: **نعم**، **وبئس**، **وليس**، **وعسى**، ve taaccüb fiili, ve **ويح زيد**، ve **ويبه**، **وويله**، **وويسه**; ancak Mâzinî son dört tanesinin masdarlar olduğunu zikretti. Bitti.

Dersin ki: **ويبك**; **الموحدة**’nın fethasıyla da kesresiyle de; bu sonuncusu Ferrâ’dan (nakildir). Ve **ويب له**; **اللام** ile birlikte üç hareke ile; hitap ve gıybet olarak. Ve **ويبه** **الموحدة**’nın kesresiyle; ve **ويب** onun kesresiyle; munfasıla izâfet ile birlikte; bu ikisi Ebû ‘Amr’dandır. Ve **ويب زيد**; **الباء**’nın kesresi ve fethası birlikte. Ve **ويب فلان**; bina üzere **الباء**’nın kesresi; ve **فلان** mübteda yahut haber olarak merfûdur. Bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve dedi ki: “Ancak Benî Esed”; bunun üzerine bir şey artırmadı ve onu açıklamadı; bu, garip bir kullanımdır. Bunu Bekrî, **شرح أمالي القالي**’de nakletmiştir. Onun “ancak Benî Esed” sözünden şu anlaşılır: yani onların **الباء**’yı fetha ettikleri. Hepsinin mânâsı: “Allah Teâlâ ona **ويلا**’yı ilzâm etsin”; masdarların nasbı gibi nasb (ile). Bu, meşhur olandır. Bunlarda fiillik iddiası şâzdır. Rıdî şerhinin bazı hâşiyelerinde vuku bulmuştur; bakılsın. **اللسان**’da: Eğer **اللام** ile gelirsen, ref‘ edersin; şöyle dersin: **ويب لزيد**. Ve tenvinli olarak nasb edersin; şöyle dersin: **ويبا لزيد**. **اللام** ile ref‘, ibtidâ üzere, nasbdan daha iyidir; izâfet ile nasb, ref‘den daha iyidir. Kisâî dedi ki: Araplardan kimi **ويبك** ve **ويب غيرك** der; onlardan kimi de **ويبا لزيد** der; senin “**ويلا لزيد**” demen gibi.

Ka‘b b. Züheyr’in İslâmı sırasında (şu vardır):
  ألا أبلغا عني بـجـيرا رسـالة                      على أي شيء ويب غيرك دلكا

İbn Berrî dedi ki: Kitabın hâşiyesinde, **ويب** üzerine, **ويل** mânâsında, Zü’l-Hırk et-Tahvî’ye ait, yolunda kendisini takip eden bir kurda hitap ettiği bir şâhid beyti vardır:
  حسبت بغام راحلتي عنـاقـا                      وما هي ويب غيرك بالعناق
  فلو أني رميتك من قـريب                      لعاقك عن دعاء الذئ عاق

Onun “**عناقا**” sözü: yani “**بغام عناق**”. Sa‘leb’den şöyle nakledildi: **ويب فلان**; ve artırmadı. Musannif, onların zikrettiklerine, **اللام** yerine **الموحدة** ile cerr eden (harf) ile umumî kullanımını ve **ويبه**’de gāibe izâfesini artırdı; genel dilde mütekellim zamirine izâfe edildiği gibi. Zâhire izâfesi meşhurdur; **كويل** gibi. Bunu şeyhimiz söyledi.

Ve **ويبا لهذا الأمر**: yani ona hayret (olarak). Ve **ويبه**: **كويله** gibi. Ve **الويبة**; **شيبة** vezninde. İki yahut yirmi dört **مدا**. **المد**’in beyanı **م ك ك**’de gelecektir. Cevherî de İbn Fâris de onu zikretmedi; bilakis İbn Düreyd onda tevakkuf etti. Doğrusu, onun müvelled olduğudur; Şam, Mısır ve İfrîkıye ehli onu kullanmıştır.
