# ويس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%8A%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ويس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ويس

ويس: كلمة تستعمل في موضع رأفة واستملاح للصبي، تقول له: ويسه، ما أملحه. وقيل: الويس والويح، بمنزلة الويل، وويس له، أي ويل، وقيل: ويس تصغير وتحقير، استغنوا عن استعمال الفعل من الويس؛ لأن القياس نفاه، ومنع منه، نقله ابن جنى. وقال أبو حاتم في كتابه: أما ويسك فإنه لا يقال إلا للصبيان، وأما ويلك فكلام فيه غلظ وشتم، وأما ويح فكلام لين حسن. وذكر البحث فيه في و ي ح، فراجعه. وقال ابن السكيت، في الألفاظ إن صح له يقال: ويس له: فقر له. والويس: الفقر، يقال: أسه أوسا: أي سد فقره. والويس: ما يريده الإنسان، وأنشد ابن الأعرابي:
  عصت سجاح شبثا وقيسا                      ولقيت من النكاح ويسا قال الأزهري: معناه أنها لقيت منه ما شاءت، ضد. أقول: لا يظهر وجه الضدية، وكأن في العبارة سقطا، وذلك لأن الأزهري روى، قد لقى فلان ويسا، أي لقى ما يريد. وقال مرة: لقي فلان ويسا: أي ما لا يريد، وفسر به ما أنشده ابن الأعرابي أيضا، فعلى هذا تصح الضدية، فتأمل. وقال أبو تراب: سمعت أبا السميدع يقول- في ويس وويح وويل-: إنها بمعنى واحد.

### Türkçe

ويس: **ويس**; şefkat ve çocuğu sevimli bulma yerinde kullanılan bir kelimedir; ona şöyle dersin: **ويسه**، “onu ne kadar sevimli!” Denildi ki: **الويس** ve **الويح**, **الويل** menzilesindedir; ve “**ويس** له”, yani “**ويل**”. Ve denildi ki: **ويس** küçültme ve tahkirdir; **الويس**’ten fiilin kullanılmasından müstağni oldular; çünkü kıyas onu nefyetti ve ondan men etti; bunu İbn Cinnî nakletti. Ebû Hâtim kitabında dedi ki: “**ويسك**”e gelince, o ancak çocuklara söylenir; “**ويلك**”e gelince, onda kabalık ve sövme vardır; “**ويح**”e gelince, o yumuşak, güzel bir sözdür. Onun hakkındaki araştırmayı **و ي ح**’ta zikretti; ona müracaat et. İbnü’s-Sikkît dedi—**الألفاظ**’da, eğer ona sahih ise denilir: “**ويس** له”: “ona fakirlik.” Ve **الويس**: fakirliktir; denilir: **أسه أوسا**: yani onun fakirliğini kapattı. Ve **الويس**: insanın istediği şeydir. İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşâd etti:

  **عصت سجاح شبثا وقيسا**                      **ولقيت من النكاح ويسا**

el-Ezherî dedi ki: Manası, onun ondan dilediğini bulmuş olmasıdır; zıddı. Derim: Zıddiyetin vechi görünmez; sanki ibarede bir düşme vardır; çünkü el-Ezherî rivayet etti: “Falanca **ويسا** buldu”, yani istediğini buldu. Bir kere de dedi ki: “Falanca **ويسا** buldu”: yani istemediğini; ve İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiğini de bununla tefsir etti; buna göre zıddiyet sahih olur; öyleyse düşün. Ebû Turâb dedi ki: Ebü’s-Semîde‘in şöyle dediğini işittim—**ويس** ve **ويح** ve **ويل** hakkında—: “Onlar tek bir mana üzeredir.”
