# يأيأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D9%8A%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%A3%D9%8A%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يأيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D9%8A%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يأيأ

يَأْيَأْتُ الرَّجلَ يَأْيَأَةً ويَأْياءً: أَظْهَرْتُ إِلطافَه. وقيل: إِنما هو بَأْبَأَ؛ قال: وهو الصحيح، وقد تقدَّم. ويَأْيَأَ بالإِبلِ إِذا قال لها أَيْ ليُسَكِّنَها، مقلوب منه. ويَأْيَأَ بالقَوْمِ: دعَاهُم.واليؤْيُؤُ: طائرٌ يُشبِهُ الباشَقَ مِن الجَوارِحِ والجمع اليَآيِئُ، وجاءَ في الشعر اليَآئِي. قال الحسن بن هانئ في طَرْدِيَّاتِه: قَدْ أَغْتَدي، والليلُ في دُجاهُ،  * كَطُرَّة البُرْدِ عَلى مَثْناهُ بِيُؤْيُؤٍ، يُعجِبُ مَنْ رَآهُ، *  ما في اليَآئِي يُؤْيُؤٌ شَرْواهُ قال ابن بري: كأَنَّ قياسَهُ عنده اليَآيِئُ، إِلا أَنَّ الشاعرَ قَدَّمَ الهمزة على الياءِ. قال: ويمكن أَن يكون هذا البيتُ لبعضِ العَرَب، فادَّعاه أَبو نُواسٍ.
قال عبداللّه محمد بن مكرم: ما أَعْلَمُ مُسْتَنَدَ الشيخِ أَبي محمد بن بري في قوله عن الحسن بن هانئ، في هذا البيت. ويمكن أَن يكون هذا البيت لبعض العرب، فادَّعاه أَبو نواس. وهو وإِن لم يكن اسْتُشْهِدَ بشِعره، لا يخفى عن الشيخ أَبي محمد، ولا غيره، مكانَتُه مِن العِلم والنَّظْمِ، ولو لم يكن له من البَدِيع الغَريبِ الحَسَنِ العَجِيبِ إِلا أَرْجُوزَتُه التي هي: وبَلْدةٍ فيها زَوَرْ
لكانَ في ذلك أَدَلُّ دَلِيلٍ على نُبْلِه وفَضْلِه. وقد شَرَحَها ابن جني رحمه اللّه. وقال، في شرحها، من تقريظ أَبي نُواسٍ وتَفْضِيله ووَصْفِه بمَعْرِفةِ لُغات العرب وأَيَّامِها ومآثِرِها ومَثالِبِها ووقائعِها، وتفرده بفنون الشعر العشرة المحتوية على فنونه، ما لم يَقُلْه في غيرِه. وقال في هذا الشرح أَيضاً: لولا ما غلب عليه من الهَزْل اسْتُشْهِدَ بكلامه في التفسير، اللهم إِلا إِن كان الشيخ أَبو محمد قال ذلك ليبعث على زِيادةِ الأُنس بالاسْتِشْهاد به، إِذا وَقع الشكُّ فيه أَنه لبعض العرب، وأَبو نُواسٍ كان في نفسه وأَنْفُسِ الناسِ أَرْفَعَ من ذلك وأَصْلَفَ. أَبو عمرو: اليُؤْيُؤُ: رأْسُ الـمُكْحُلةِ.

### Türkçe

**يَأْيَأْتُ** adamı **يَأْيَأَةً** ve **يَأْياءً**: onun lütuflarını ortaya çıkardım.
Ve denildi: ancak o **بَأْبَأَ**’dır; dedi: ve o sahih olandır, ve (bu) daha önce geçti. Ve **يَأْيَأَ** develerle, onlara “**أَيْ**” dediği zaman, onları sakinleştirmek için; ondan ters çevrilmiştir. Ve **يَأْيَأَ** kavimle: onları çağırdı. Ve **اليؤْيُؤُ**: yırtıcılardan **الباشَقَ**’a benzeyen bir kuştur; çoğulu **اليَآيِئُ**’dür; şiirde **اليَآئِي** geldi. **الحسن بن هانئ** av şiirlerinde dedi:

قَدْ أَغْتَدي، والليلُ في دُجاهُ،  * كَطُرَّة البُرْدِ عَلى مَثْناهُ
بِيُؤْيُؤٍ، يُعجِبُ مَنْ رَآهُ، *  ما في اليَآئِي يُؤْيُؤٌ شَرْواهُ

**ابن بري** dedi: sanki onun yanında kıyası **اليَآيِئُ**’dür; ancak şair hemzeyi yâ’nın önüne aldı. Dedi: ve bu beytin bazı Araplara ait olması mümkündür; böylece onu **أَبو نُواسٍ** kendine nispet etti.

**عبداللّه محمد بن مكرم** dedi: şeyh **أَبي محمد بن بري**’nin **الحسن بن هانئ** hakkında, bu beyitteki sözünde dayanağını bilmiyorum. Ve bu beytin bazı Araplara ait olması mümkündür; böylece onu **أَبو نواس** kendine nispet etti. Ve her ne kadar onun şiiriyle istişhad edilmemişse de, şeyh **أَبي محمد**’den ve başkasından, ilim ve nazımdaki mevkii gizli değildir; ve eğer onun için, garip, güzel, acayip bedî‘den, sadece şu olan recezi olsaydı bile:

وبَلْدةٍ فيها زَوَرْ

bu, onun soyluluğu ve fazileti üzerine daha delâlet edici bir delil olurdu. Ve onu **ابن جني** Allah ona rahmet etsin şerh etti. Ve onun şerhinde, **أَبي نُواسٍ**’ı övme, onu üstün tutma ve onu Arapların dillerini, günlerini, övünülecek şeylerini, ayıplarını ve vak‘alarını bilmekle vasfetme hususunda, şiirin, onun sanatlarını içeren on sanatında tek kalışı (hakkında), başkası hakkında söylemediği şeyleri söyledi.

Ve bu şerhte ayrıca dedi: onun üzerine hezl galip olmasaydı, tefsirde onun sözüyle istişhad edilirdi; Allah’ım, ancak şeyh **أَبو محمد** bunu, onda şüphe vuku bulduğu zaman onunla istişhad ederek ünsün artmasına sevk etmek için söylemişse müstesna; (oysa) **أَبو نُواسٍ** kendi nefsinde ve insanların en nefislerinde bundan daha yüce ve daha müstağni idi.

**أَبو عمرو**: **اليُؤْيُؤُ**: sürmedanlığın başıdır.
