# ياقوت (ي-ا-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yakut

- Harfler: ي - ا - ق
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 0 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْيَاقُوتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8F.md) | الْفَاعُولُ | Yakut | 1 | 1 | [55:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%AA/ayet/55:58.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · مرج Hayvanların otlamak için serbest bırakıldığı yer…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ياقوت |
| Yapı | Beşli isim, muarreb (Arapçalaşmış yabancı kökenli isim) |
| Özel Durum | Arapça asıllı bir fiil kökünden türetilmemiş, yabancı dilden aktarılmış katı isim (ism-i câmid) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مرجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%86.md), [لؤلؤ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4.md), [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md), [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) |
| Zıt Kök | [خزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Saydam, sert, kırmızı ve değerli bir süs taşı; korindon / yakut cevheri |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet tasvirinde saflık, duruluk, berraklık ve lekesiz güzelliğin timsali |
| Çekirdek Özet 3 | Madde dünyasındaki en yoğun saflık ve dayanıklılığın aşkın estetikteki karşılığı |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi salt dünyevi bir takı ve zenginlik sembolü sayarak ontolojik saflık ve nuranilik boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يق | Işıltı, beyazlık, aydınlık ve saflık çağrışımı; nitekim [يقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%82.md) kökü bembeyaz ve lekesiz olanı ifade eder | ت | Kelime Sami kökenli bir türetimden ziyade yabancı dilden aktarılmış olmakla birlikte, bünyesindeki sesler sertlik, sınırlılık ve billurlaşmış bir cevher yapısına işaret eder |
| ياقوت | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kelime beşli ve câmid bir isim olduğundan iç Arapça kurallı üçlü-dörtlü kök açılımı uygulanamaz |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Cevherin elle işlenmesi, kıymetle tutulması ve sunulması hareketini imler |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yapıdaki yüksek mukavemet, temel sertlik ve belirginliği temsil eder |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yoğunlaşmış ışık odağı, billursu parlaklık ve kristalize sınır çizgisi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Işıltı ve sertlik vasıflarının birbirine kenetlenerek tek bünyede sabitlenmesi |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Katılaşmanın nihai hali, sınırları kesinleşmiş geometrik kesim ve kalıcılık |
| ياقوت | Güç, ışık odağı ve sınırlı katı formun birleşimi | Işığı içine hapsedip yansıtan, dağılmayan, en üst derecede sertleşmiş ve mühürlenmiş kıymetli cevher hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çekiç darbesine ve ateşe dayanıklı, kırmızı, mavi veya sarı renkleri bulunan son derece sert, saydam ve parlak kıymetli taş; korindon minerali |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde hükümdar taçlarını, kılıç kınlarını ve asil kadınların boyunlarını süsleyen nadir ve pahalı bir mücevher olarak zikredilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve Cevherî'nin aktardığına göre kelime Arapçaya Farsça veya Grekçe üzerinden intikal etmiş muarreb bir isimdir; sertliği ve ateşten etkilenmemesi sebebiyle saflığın ölçütü sayılmıştır |

Kaynak: Lisânü'l-Arab, es-Sıhâh, Tâcü'l-Arûs.

### Sami etimolojik katman

Arapça ياقوت kelimesi, Sami dillerinin özgün kök sistemine ait yerli bir kök olmayıp, Yakındoğu ticaret havzasında dolaşıma giren kültür kelimelerinden biridir. Kelimenin kökeni Grekçe sümbül ve kıymetli kırmızı-mavi taş anlamındaki hyakinthos (ὑάκινθος) kelimesine, oradan Pehlevice (Orta Farsça) yākand / yāqand biçimine ve nihayetinde Klasik Süryanice üzerinden Arapçaya yāqūt şeklinde intikal etmiştir. İbranicede geç dönem metinlerinde rastlanan benzer kullanımlar da bu ortak Grek-İran-Aramî ticaret hattının ödünçlemeleridir. Arap dilcileri kelimenin veznini fâ'ûl kalıbına irca etseler de gayri munsarif oluşu ve kök türetiminin bulunmayışı sebebiyle muarreb (Arapçalaşmış) bir isim olduğunu ittifakla kaydederler. Dolayısıyla kelime, Sami dillerinde bir fiil çekirdeğinden türememiş; doğrudan nesne adı olarak ödünçlenmiş ve Arap fonetiğine uyarlanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Brown-Driver-Briggs, Lisânü'l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Câmid ve muarreb isim | Arapça fiil çekim dizgesinde kök fiili yoktur; fâ'ûl vezninde donmuş bir isimdir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve geç İbranice paralelleri | Süryanice aracılığıyla bölge dillerine yayılan ortak mücevher terminolojisi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe hyakinthos (ὑάκινθος) ve Farsça yākand | Hint-Avrupa dillerinden Sami havzasına geçen değerli taş adı | Kesin |

Kaynak: Arthur Jeffery, David Cohen, Lisânü'l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ياقوت | Anlamlı | Yakut taşı | Saydam, sert ve değerli korindon cevheri | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Rahmân [55:58](https://lisan.digital/tr/ayet/55:58.md)) |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ياقوت | Merkez | Değerli ve saydam süs taşı | Saydamlık, lekesizlik, ateşe ve darbeye dayanıklılık, kırmızı ışıltı | Kur'an'da berraklık ve kırmızımsı pembe duruluğun timsalidir |
| [مرجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%86.md) | Komşu | Deniz cevheri, mercan | Opak, denizden çıkarılan, kırmızı ve beyaz renkte organik süs maddesi | Yakut gibi saydam ve mineral kökenli değil, deniz menşeli ve opaktır |
| [لؤلؤ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4.md) | Komşu | İnci, sedef cevheri | İstiridyeden çıkan, yuvarlak, beyaz ve mat-ışıklı organik mücevher | Beyazlık ve örtülülük yönü öne çıkar; yakut gibi kristalize ve sert değildir |
| [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Kıymetli maden, altın | Dövülebilir, sarı, paslanmaz maden | Maden ve para birimidir; taş ve cevher yapısı taşımaz |
| [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) | Komşu | Kıymetli maden, gümüş | Beyaz, parlak, dövülebilir maden | Işıltılıdır ancak yakut gibi saydam, kırılgan ve mineral kristali değildir |
| [خزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81.md) | Zıt | Değersiz pişmiş toprak, çanak çömlek | Opak, değersiz, kaba, kirlenebilir ve gözenekli madde | Yakutun saydamlığına, sertliğine, saflığına ve asaletine tam zıt olan sıradan toprak formu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ياقوت | Yakut cevheri | Saydam, sert, kırmızı veya muhtelif renklerde kıymetli taş | Kesin |
| Latince | Hyacinthus, corundum | Yakut, safir türü korindon taşı | Grekçe kökenden devralınan sümbül rengi değerli taş tanımı | Kesin |
| İngilizce | Ruby, sapphire, corundum | Yakut, korindon minerali | Özellikle kırmızı korindonu (ruby) karşılar; sertlik ve berraklık vurgusu ortaktır | Kesin |
| Almanca | Rubin, Korund | Yakut, değerli korindon | Kırmızı kristalize korindon cevherine karşılık gelir | Kesin |
| Fransızca | Rubis, corindon | Yakut | Şeffaf, sert ve kırmızı kıymetli mineral | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْيَاقُوتُ | Cennet kadınlarının ten saflığı, duruluğu ve pembemsi berraklığı | Cennet nimetlerinin ve eşlerinin eşsiz estetik vasıflarını bildiren teşbih bağlamı; Rahmân [55:58](https://lisan.digital/tr/ayet/55:58.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet cismaniyeti | Cennetteki nimetlerin dünyadaki isimlerle anılmasının hakikat-mecaz dengesi ve tenzih ilkesi | Dünyadaki cevher ile ahiretteki lekesiz, kir tutmaz cevherin mahiyet farkı |
| Fıkıh | Zekât ve süs eşyası hükümleri | Yakut, inci ve zümrüt gibi kıymetli taşların zekâta tabi olup olmaması; ticaret malı olmadıkça zekât gerekmediği içtihadı | Zinet eşyasında maden (altın/gümüş) ile cevher (yakut/inci) ayrımı |
| Tefsir | Rahmân [55:58](https://lisan.digital/tr/ayet/55:58.md) tefsiri | Cennet eşlerinin yakutun kırmızılık ve berraklığı ile mercanın beyazlığına benzetilmesindeki estetik ölçü | Tenin altındaki kan ve can ışıltısının saydam bir kristal gibi görünürlüğü, kusursuz saflık |
| Hadis | Cennet tasvirleri ve Hacerülesved rivayetleri | Hacerülesved'in cennet yakutlarından bir yakut olduğu ve cennet köşklerinin yakuttan inşa edildiği rivayetleri | Mukaddeslik, nuranilik ve madde ötesi cevheriyet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet ontolojisi | Aşkın saflık ve lekesiz güzellik | İbadet ve itaatin ebedi estetikteki semeresini gösterme | Dünyadaki en saf ve bozulmaz maddenin, ahiret saflığının idrakinde basamak kılınması | Kesin |
| İlmi | Mineraloji ve jeoloji | Korindon (alüminyum oksit kristali) | Sertlik, ışık geçirgenliği ve kristalleşme modellerini açıklama | Doğadaki en sert minerallerden biri olarak ışığı kırma ve yansıtma modeli sunması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve hilafet sembolizmi | Taç ve mühür cevheri | İktidarın kalıcılığını, asaletini ve erişilmezliğini temsil etme | Tarih boyunca sultanların kudret ve zenginlik nişanesi olarak yakutu kullanması | Güçlü |
| İktisadi | Kıymetli taşlar ticareti | En yüksek değer yoğunlaşması | Taşınabilir, hacmi küçük fakat değeri azami servet birikimi | Enflasyondan ve bozulmadan etkilenmeyen, kriz dönemlerinde sığınılan mutlak değer nesnesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal kafes kararlılığı ve optik geçirgenlik (Mohs 9 sertlik ölçeği) | Moleküler yapının kusursuz dizilimi sayesinde dış etkilere karşı azami direnç ve ışığı emmeden yansıtan tam simetri | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bozulmaz karakter, ahlaki duruluk ve yüksek itibar | Toplumsal baskı ve imtihanlar karşısında lekelenmeyen, ilkelerinden ödün vermeyen ve içsel aydınlığı dışına vuran şahsiyet modeli | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca lüks tüketim, kadın takısı veya maddi bir zenginlik göstergesi düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddenin ulaşabileceği en yüksek berraklık, sertlik, bozulmazlık ve ışık geçirgenliği timsali olarak ilahi güzelliğin ve fıtri lekesizliğin tasviri |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân suresindeki teşbihi yüzeysel ve tensel bir takı benzetmesi sanarak, varlığın cevher düzeyindeki ontolojik saflığını ve nurani boyutunu gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın aşkın ahiret hakikatlerini anlatırken insanın bildiği en kusursuz ve en saf maddi numuneleri nasıl birer pedagojik ve estetik köprü kıldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Rahmân suresindeki cennet tasvirlerinde, özellikle cennet nimetlerinin ve cennet eşlerinin vasıflarının açıklandığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennet tasvirlerindeki benzetmelerin kaba bir materyalizm veya lüks düşkünlüğü olmadığını, bilakis mutlak saflık, duruluk ve ebedi kusursuzluğun zihne yaklaştırılması olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateşte erimeyen, darbeyle bozulmayan, ışığı geçiren ve kırmızı ışıltı saçan çok sert ve değerli korindon cevheri.
- Soyut anlam: Dış etkilere karşı mutlak mukavemet, içsel saflık, lekesizlik, şeffaflık ve göz alıcı estetik duruluk.
- Sistematik karşılık: Maddi planda en yüksek yoğunluktaki değer ve sağlamlığın, manevi ve uhrevi planda ebedi lekesizlik ve kusursuz tenzih ile örtüşmesi.
- LaTeX modeli: $$Y = \lim_{D \to 0} \left( \frac{H \cdot T}{I} \right)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $Y$ yakut cevherinin temsil ettiği kemal halini, $H$ mineral sertliğini ve dış bozunmaya direnci, $T$ ışık geçirgenliğini ve saydamlığı, $I$ içsel kusur ve safsızlıkları, $D$ ise zamana bağlı deformasyon miktarını simgeler. Deformasyon ve kusur sıfıra yaklaştıkça, sertlik ve saydamlığın bileşkesi olarak ortaya çıkan cevheriyet değeri azamiye ulaşır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Rahman 55:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%AA/ayet/55:58.md) — الْيَاقُوتُ

كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ

Meal (IK): Sanki onlar yakut ve mercandırlar.

## Sözlükler (0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.
