# يبر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%A8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يبر

يَبْرِينُ: اسم موضع يقال له رَمْلُ يَبْرِينَ، وفيه لغتان: يَبْرُونَ في الرفع، وفي الجر والنصب يَبْرِينَ، لا ينصرف للتعريف والتأْنيث فجرى إِعرابه كإِعرابه؛ وليست يَبْرِينُ ههذ العلمية منقولةً من قولك: هُنَّ يَبْرِينَ لفلانٍ أَي يُعارِضْنَه كقول أَبي النجم: يَبْري لها من أَيْمُنٍ وأَشْمُلِ
يدل على أَنه ليس منقولاً منه قوله فيه يَبْرونَ، وليس لك أَن تقول إِن يَبْرِينَ من بَرَيْتُ القَلَم ويَبْرونَ من بَرَوْتُه، ويكون العلم منقولاً منهما، فقد حكى أَبو زيد بريت القلم وبروته، قال: ولهذا نظائر كَقَنَيْتُ وقَنَوْتُ وكَنَيْتُ وكَنَوْتُ، فيكون يَبْرونَ على هذا كَيَكْنُونَ من قولك: هُنَّ يَكْنُونَ، ويَبْرِينَ كَيَكْنِينَ من قولك: هُنَّ يَكْنِينَ، وإِنما منعك أَن تحمل يَبْرِينَ ويَبْرُونَ على بَرَيْتُ وبَرَوْتُ أَن العرب قالت: هذه يَبْرِينُ، فلو كانت يَبْرُونَ من بَرَوْتُ لقالوا هذه يَبْرُونَ ولم يقله أَحد من العرب، أَلا ترى أَنك لو سميت رجلاً بِيَغْزُونَ، فيمن جعل النون علامة الجمع، لقلت هذا يَغْزُونَ؟ قال: فدل ما ذكرناه على أَن الياء والواو في يَبْرِينَ ويَبْرُونَ ليستا لامين، وإِنما هما كهيئة الجمع كفَلَسْطِينَ وفَلَسْطُونَ، وإِذا كانت واو جمع كانت زائدة وبعدها النون زائدة أَيضاً، فحروف الاسم على ذلك ثلاثة كأَنه يَبْرِ، ويَبْرُ، وإِذا كانت ثلاثة فالياء فيها أَصل لا زائدة لأَن الياء إِذا طرحتها من الاسم فبقي منه أَقل من الثلاثة لم يحكم عليها بالزيادة البتة، على ما أَحكمه لك سيبويه في باب عِلَلِ ما تجعله زائداً من حروف الزوائد، يدلك على أَن ياءَ يَبْرِين ليست للمضارعة أَنهم قالوا أَبْرين فلو كان حرف مضارعة لم يبدلوا مكانه غيره، ولم نجد ذلك في كلامهم النتة، فأَما قولهم أَعْصُرُ ويَعْصُرُ اسم رجل فليس مسمى بالفعل، وإِنما سمي بأَعْصُرٍ جمع عَصْرٍ الذي هو الدهر؛ وإِنما سمي به لقوله أَنشده أَبو زيد:أَخُلَيْدُ، إِنَّ أَباكَ غَيَّرَ رأْسَه
مَرُّ الليالِي، واخْتلافُ الأَعْصُرِ
وسهل ذلك في الجمع لأَن همزته ليست للمضارعة وإِنما هي لصيغة الجمع، والله تعالى أَعلم.

### Türkçe

**يَبْرِينُ**: **رَمْلُ يَبْرِينَ** denilen bir yerin adıdır; onda iki dil (kullanım) vardır:

Ref‘te **يَبْرُونَ**; cerr ve nasbda **يَبْرِينَ**; marifelik ve müenneslik sebebiyle munsarif olmaz; böylece i‘râbı onun i‘râbı gibi cereyan etti. Ve **يَبْرِينُ** bu ‘alemlik, senin “**هُنَّ يَبْرِينَ** لفلانٍ” yani “ona karşı çıkarlar” sözünden nakledilmiş değildir; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:

يَبْري لها من أَيْمُنٍ وأَشْمُلِ

Ondan nakledilmiş olmadığını, onda “**يَبْرونَ**” demesi gösterir. Ve senin, **يَبْرِينَ**’in “**بَرَيْتُ القَلَم**”den, **يَبْرونَ**’un da “**بَرَوْتُه**”den olduğunu söylemen ve ‘alemin ikisinden nakledilmiş olması (şeklinde) (söylemen) sana yoktur. Nitekim Ebû Zeyd “**بريت القلم**” ve “**بروته**”yi hikâye etti; dedi ki: Bunun benzerleri vardır; **قَنَيْتُ** ve **قَنَوْتُ**, **كَنَيْتُ** ve **كَنَوْتُ** gibi. Buna göre **يَبْرونَ**, senin “**هُنَّ يَكْنُونَ**” sözünden **يَكْنُونَ** gibi olur; **يَبْرِينَ** de senin “**هُنَّ يَكْنِينَ**” sözünden **يَكْنِينَ** gibi olur. Seni **يَبْرِينَ** ve **يَبْرُونَ**’u **بَرَيْتُ** ve **بَرَوْتُ** üzerine hamletmekten alıkoyan şey, Arapların “**هذه يَبْرِينُ**” demiş olmalarıdır; eğer **يَبْرُونَ**, **بَرَوْتُ**’tan olsaydı “**هذه يَبْرُونَ**” derlerdi; Araplardan hiç kimse bunu söylememiştir. Görmez misin ki, bir adamı **يَغْزُونَ** ile adlandırsan, nûnu cem‘ alâmeti yapan kimseye göre, “**هذا يَغْزُونَ**” derdin? Dedi ki: Bizim zikrettiğimiz şey, **يَبْرِينَ** ve **يَبْرُونَ**’daki yâ ve vâvın lâm harfleri olmadığını gösterdi; ancak onlar, **فَلَسْطِينَ** ve **فَلَسْطُونَ** gibi, cem‘ heyeti gibidir. Vâv cem‘ vâvı olunca zâiddir; ondan sonra nûn da zâiddir; yani ismin harfleri buna göre üçtür; sanki o **يَبْرِ** ve **يَبْرُ** gibidir. Üç olunca, içindeki yâ asıldır, zâid değildir; çünkü yâyı isimden attığında ondan üçten daha az kalırsa, onun zâidliğine asla hükmedilmez; Sîbeveyh’in, zâid harflerden zâid kıldığın şeyin illetleri bâbında sana sağlamlaştırdığı üzere. **يَبْرِين**’in yâsının muzâra‘a için olmadığını, onların “**أَبْرين**” demeleri sana delil olur; eğer muzâra‘a harfi olsaydı, onun yerine başkasını bedel yapmazlardı; ve bunu onların كلامında asla bulmadık. Ama onların “**أَعْصُرُ**” ve “**يَعْصُرُ**” (diye) bir adam adı (demeleri) ise, fiille adlandırılmış değildir; ancak “dehr” olan **عَصْر**’ın cemi olan **أَعْصُرٍ** ile adlandırılmıştır; ancak onunla adlandırılması, Ebû Zeyd’in inşâd ettiği şu söz sebebiyledir:

أَخُلَيْدُ، إِنَّ أَباكَ غَيَّرَ رأْسَه
مَرُّ الليالِي، واخْتلافُ الأَعْصُرِ

Cem‘de bu kolay oldu; çünkü onun hemzesi muzâra‘a için değildir; ancak cem‘ sîgası içindir. Allah Teâlâ daha iyi bilendir.
