# يبس — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%A8%D8%B3/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: يبس

ي ب س
يبس الشيء ييبس وييبس وسمع بعض العرب‏:‏ جمّرت الخبزكي يابس ظهره‏:‏ جعلت عليه الجمر ويبّسته وأيبسته وأرض يابسة وقد يبست إذا ذهب نداها‏.‏
وعود يابس وعيدان يبّسٌ‏.‏
ومكان يبسٌ السفينة لا تجري على يبس ‏"‏ طريقاً في البحر يبساً ‏"‏‏.‏
وهي ترعى اليبس واليبيس‏:‏ ما يبس من النبات‏.‏
وأيبست الأرض وأرض موبسة‏:‏ يبس نباتها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قد يبس ما بينهما إذا تقاطعا‏.‏
ولا توبس الثرى بيني وبنيك‏.‏
قال جير‏:‏ أتغلب أولى حلفةً ما ذكرتكم بسوء ولكني عتبت على بكر فلا توبسوا بيني وبينكم الثرى فإن الذي بيني وبينكم مثرى تدعو هوازن بالإخاء وبيننا ثديٌ تمدّ به هوازن أيبس وجاءت وعليها يبيس الماء أي العرق اليابس‏.‏
قال بشر أنشده سيبويه‏:‏ تراها من يبيس الماء شهباً مخالط درّةٍ فيها غرار أي في الحال التي خالط فيها درّة العرق غراره‏:‏ يريد أن حالها في العرق بين بين‏.‏
وضرب الأيبسين‏:‏ ما فوق الكعبين والزندين‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ وكلاهما متوشح ذا رونق عضباً إذا مسّ الأيابس يقطع وقال الشمّاخ‏:‏ وإياكم لا أخرقنّ أديمكم بمحتفلٍ في أيبس العظم جارح يعني لسانه جعله سيفاً‏.‏
وحجر يابس صلب ‏"‏ وأيبس من الصخر ‏"‏‏.‏
قال‏:‏ إذا أنت لم تعشق ولم تدر ما الهوى فك حجراً من يابس الصخر جلمدا ويقال‏:‏ أيبس أي اسكت‏.‏
وشعر جعد‏:‏ يابس لا يؤثر فيه البلّ بالماء ولا بالدهن‏.‏
ورجل يابس ويبس‏:‏ قليل الخير‏.‏
وامرأة يابسة ويبس‏.‏
يتم الصبيّ من أبيه ويتم يتماً ويتماً‏.‏
وفلان يتيم‏:‏ مقطع مات أبواه وهم يتامى وأيتام وميتمة كمشيخة عن بعض العرب‏:‏ هو في ميتمة وأرامل وأيتمه الله وأيتمت المرأة‏.‏
وارمأة موتم‏:‏ لها أيتام‏.‏
والحرب ميتمة مأيمة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ درّة يتيمة‏.‏
وهذا بيت يتيم وهذه صريمة يتيمة‏:‏ للرملة المنفردة من الرمال‏.‏
قال الذهليّ‏:‏ قوداء يحمل رحلها مثل اليتيم من الأرانب يريد سنامها والأرانب‏:‏ أحقاف الرمل‏.‏
وما في سيره يتم‏:‏ ضعف وفتور وهو مستعار من حال اليتيم‏.‏

### Türkçe

ي ب س
**يبس** şey **ييبس** ve **وييبس**; ve bazı Araplardan işitildi: “Ekmeği közledim ki sırtı **يابس** (kuru) olsun”: yani üzerine köz yaptım ve onu **يبّسته** (kuruttum) ve **أيبسته** (kuruttum). Ve **أرض يابسة** (kuru bir yer); ve gerçekten **يبست** (kurudu) — onun nemi gidince.

Ve **عود يابس** (kuru bir dal) ve **عيدان يبّسٌ** (kuru dallar).

Ve **مكان يبسٌ**: gemi **يبس** üzerinde akmaz: “Denizde **يبساً** (kuru) bir yol.”

Ve o, **اليبس** ve **اليبيس**’i otlar: bitkiden kuruyan şey.

Ve **أيبست الأرض** (yer kurudu) ve **أرض موبسة**: bitkisi kurudu.

Ve mecazdan: ikisi birbirinden ayrılıp kopuşunca, aralarındaki şey gerçekten **يبس** (kurudu).

Ve benimle senin oğulların arasında toprağı **توبس** etme (kurutma).

Cerîr dedi: “Sen, sizden olan yemin sahiplerine galip mi geliyorsun? Sizi kötülükle anmadım; fakat Bekr’e sitem ettim. Öyleyse benimle sizin aranızdaki toprağı **توبسوا** etmeyin; çünkü benimle sizin aranızdaki şey **مثرى** (nemli toprak)tır. Hevâzin kardeşlikle çağırır; ve aramızda, Hevâzin’in onunla uzattığı bir meme vardır: **أيبس** (daha kuru) oldu. Ve geldi; üzerinde **يبيس الماء** vardı; yani kuru ter.”

Bişr dedi; Sîbeveyh ona okuttu:
“Onu, **يبيس الماء**’dan (kuru terden) kül rengi görürsün;
İçinde, bir inciyle karışmış bir **غرار**.”
Yani, ter incisinin onun **غراره**’sine karıştığı hâlde; onun hâlinin terde orta hâl olduğunu ister.

Ve **ضرب الأيبسين**: topukların ve bileklerin üstü.

Ebû Züeyb dedi:
“Ve ikisi de kuşanmış, parlaklık sahibi; keskin bir kılıç:
**الأيابس**’e dokununca keser.”
Ve Şemmâh dedi:
“Ve size karşı, derinizi yarmayacağım,
Bir toplanmışla, kemiğin **أيبس**’inde yaralayıcı.”
Yani dilini; onu kılıç yaptı.

Ve **حجر يابس**: sert; “ve kayadan daha **أيبس**.”

Dedi:
“Eğer sen âşık olmadıysan ve hevânın ne olduğunu bilmediysen,
Öyleyse **يابس الصخر**’dan bir taş ol; katı bir kaya parçası.”
Ve denilir: **أيبس**; yani sus.

Ve kıvırcık saç: **يابس**; suyla da yağla da ıslaklık onda tesir etmez.

Ve **رجل يابس** ve **يبس**: hayrı az.

Ve **امرأة يابسة** ve **يبس**.

Çocuğun babasından **يتم**i; ve **يتماً** ve **يتماً** olarak **يتم** eder.

Ve falan **يتيم**: kesik; anne-babası ölmüş. Ve onlar **يتامى** ve **أيتام**; ve **ميتمة** (bazı Araplardan) **مشيخة** gibi: “O, bir **ميتمة** ve dullar içindedir.” Ve Allah onu **أيتمه** etti; ve kadın **أيتمت** oldu.

Ve **ارمأة موتم**: onun **أيتام**ı vardır.

Ve savaş: **ميتمة مأيمة**.

Ve mecazdan: **درّة يتيمة** (tek inci).

Ve bu, **بيت يتيم**; ve bu, **صريمة يتيمة**: kumlardan, tek başına olan kum tepeciği için.

Zühelî dedi:
“Uzun boyunlu; yükünü taşır, tıpkı tavşanlardan **اليتيم** gibi.”
Onun hörgücünü ister; ve **الأرانب**: kumun kıvrımlarıdır.

Ve onun yürüyüşünde **يتم** yoktur: zayıflık ve gevşeklik; ve bu, yetimin hâlinden ödünç alınmıştır.
