# يبس — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%A8%D8%B3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: يبس

اليُبْسُ بالضم: مصدر قولك يَبِسَ الشيءُ ييْبَسُ. وفيه لغة أخرى: يَبِسَ ييْبِسُ بالكسر فيهما، وهو شاذّ. واليَبْسُ بالفتح: اليابِسُ. يقال: حطبٌ يَبْسٌ. قال ثعلب: كأنَّه خِلْقَةٌ. قال علقمة:
تَخَشْخَشُ أبْدانُ الحديدِ عـلـيهـمُكما خَشْخَشَتْ يَبْسَ الحصادِ جنوبُ
وقال ابن السكيت: هو جمع يابِسٍ، مثل راكبة ورَكْبٍ. وقال أبو عبيدٍ في قول ذي الرمّة:
ولم يبقَ للخَلْصاءِ ممَّا عَنَتْ لـهمن الرُطبِ إلا يُبْسُها وهَجيرُها
ويروى يَبسُها بالفتح، قال وهما لغتان. واليَبيسُ بالتحريك: المكان يكون رطباً ثم يَيْبَسُ. ومنه قوله تعالى: "فاضْرب لهم طريقاً في البحرِ يَبَسْ". ويقال أيضاً: شاةٌ يَبَسٌ، إذا لم يمكن بها لبن. ويَبْسٌ أيضاً، بالتسكين. ويقال أيضاً: امرأةٌ يَبَسٌ: لا تُنيلُ خيراً. واليَبيسُ من النبات: ما يَبِسَ منه. يقال: يَبِسَ فهو يَبيسٌ. وأيْبَسَتِ الأرضُ: يَبِسَ بقلُها. وأيْبَسَ القومُ أيضاً، كما يقال: أجْرَزُ من الأرض الجُرُزِ. والأيْبَسانِ: ما لا لحمَ عليه من الساقَين؛ والجمع الأَيابِسُ. وتَيْبيسُ الشيءِ: تجفيفه. وقد يَبَّسْتُهُ فاتَّبَسَ فهو مُتَّبِسٌ. ويبيس الماء: العرقُ، عن أبي عمرو. وأنشد لبشر بن أبي خازم يصف خيلاً:
تَراها من يَبيس الماءِ شُهْباًمُخالِطَ دِرَّةٍ منها غِـرارُ
الغِرارُ: انقطاع الدرَّةِ. يقول: تعطي أحياناً وتمنع أحياناً. وإنَّما قال شُهباً لأنَّ العرقَ عليها يجفُّ فيبيضُّ.

### Türkçe

**اليُبْسُ** (ötre ile): “Senin ‘**يَبِسَ** şey **ييْبَسُ**’ demen”in masdarıdır. Onda başka bir dil (kullanım) daha vardır: ikisinde de kesre ile **يَبِسَ** **ييْبِسُ**; bu şâzdır. Ve **اليَبْسُ** (fetha ile): **اليابِسُ** (kurumuş olan). Denir: **حطبٌ يَبْسٌ** (kuru odun). Sa‘leb dedi: Sanki o, yaratılıştandır (tabiatı gereği böyledir). Alkame dedi:
تَخَشْخَشُ أبْدانُ الحديدِ عـلـيهـمُكما خَشْخَشَتْ يَبْسَ الحصادِ جنوبُ
İbnü’s-Sikkît dedi: O, **يابِسٍ**’in cem‘idir; **راكبة** ve **رَكْبٍ** gibi. Ebû Ubeyd, Zü’r-Rumme’nin şu sözü hakkında (dedi):
ولم يبقَ للخَلْصاءِ ممَّا عَنَتْ لـهمن الرُطبِ إلا يُبْسُها وهَجيرُها
Ve **يَبسُها** (fetha ile) diye de rivayet olunur; dedi: “İkisi de iki dildir (iki kullanımdır).”

Ve **اليَبيسُ** (hareke ile): bir yer ki rutubetli olur, sonra **يَيْبَسُ** (kurur). Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: “فاضْرب لهم طريقاً في البحرِ **يَبَسْ**”. Ve ayrıca denir: **شاةٌ يَبَسٌ**, onda süt mümkün olmadığında. Ve **يَبْسٌ** da (sükûn ile) (denir). Ve ayrıca denir: **امرأةٌ يَبَسٌ**: hayır vermez. Ve bitkiden **اليَبيسُ**: ondan **يَبِسَ** olan şey. Denir: **يَبِسَ**; o hâlde o **يَبيسٌ**’dir. Ve **أيْبَسَتِ الأرضُ**: onun otu **يَبِسَ** (kurudu). Ve kavim de **أيْبَسَ** etti; tıpkı “yerin **الجُرُزِ**’ünden daha **أجْرَزُ**” denildiği gibi.

Ve **الأيْبَسانِ**: iki bacaktan üzerinde et olmayan şey; cem‘i **الأَيابِسُ**. Ve **تَيْبيسُ الشيءِ**: onu kurutmaktır. Ve gerçekten ben onu **يَبَّسْتُهُ**; böylece o **اتَّبَسَ**; o hâlde o **مُتَّبِسٌ**’dir. Ve suyun **يبيس**’i: terdir; Ebû Amr’dan. Beşr b. Ebî Hâzim’e, atları vasfederken, şu beyit okunmuştur:
تَراها من يَبيس الماءِ شُهْباًمُخالِطَ دِرَّةٍ منها غِـرارُ
**الغِرارُ**: **الدرَّةِ**’nin kesilmesidir. Der ki: bazen verir, bazen men eder. Ancak **شُهباً** dedi; çünkü üzerlerindeki ter kurur da beyazlar.
