# يتن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%AA%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يتن

اليَتْنُ: الوِلادُ المنكوس ولدته أُمُّه
(* قوله: الولاد المنكوس
ولدته أمّه؛ هكذا في الأصل، ولعلّ في الكلام سقطاً). تخرج رِجْلا المولودِ قَبْلَ رأْسه ويديه، وتُكْرَهُ الولادةُ إذا كانت كذلك، ووضعته أُمُّه يَتْناً؛ وقال البَعِيثُ:
لَقىً حَمَلَتْه أُمُّه، وهي ضَيْفةٌ،
فجاءت به يَتْنَ الضِّيافةِ أَرْشَما
(*
قوله «فجاءت به يتن الضيافة» كذا في الأصل هنا، والذي تقدّم للمؤلف في مادة ضيف: فجاءت بيتن للضيافة، وكذا هو في الصحاح في غير موضع). ابن خالَوَيْهِ، يَتْنٌ
وأَتْنٌ ووَتْنٌ، قال: ولا نظير له في كلامهم إلا يَفَعٌ
وأَيْفَعُ ووَفَعٌ؛ قال ابن بري: أَيْفَعُ، الهمزة فيه زائدة، وفي الأَتْنِ أَصلية فليست مثله. وفي حديث عمرو: ما وَلَدَتْني أُمي يَتْناً. وقد أَيْتَنَت الأُمُّ إذا جاءت به يَتْناً. وقد أَيْتَنَت المرأَةُ والناقةُ، وهي مُوتِنٌ ومُوتِنَةٌ
والولد مَيْتونٌ؛ عن اللحياني، وهذا نادر وقياسه مُوتَنٌ. قال عيسى بن عمر: سأَلت ذا الرُّمَّةِ عن مسأَلة، قال أَتعرف اليَتْنَ؟ قلت: نعم، قال: فمسأَلتك هذه يَتْنٌ. الأَزهري: قد أَيْتَنَتْ أُمُّه. وقالت أُمُّ تَأَبَّطَ شَرّاً: والله ما حَمَلْتُه غَيْلاً ولا وَضَعْتُه يَتْناً. قال: وفيه لغات يقال وَضَعَتْه أُمُهُ يَتْناً وأَتْناً ووَتْناً. وفي حديث ذي الثُّدَيَّةِ: مُوتَنَ اليدِ؛ هو من أَيْتَنَتِ المرأَةُ إذا جاءت بولدها يَتْناً، فقلبت الياء واواً لضمة الميم، والمشهور في الرواية مُودَنَ، بالدال.
وفي الحديث: إذا اغتسل أَحدكم من الجنابة فليُنْقِ الميتَنَيْنِ (* قوله
«الميتنين» كذا في بعض نسخ النهاية كالأصل بلا ضبط وفي بعضها بكسر الميم). ولْيُمِرَّ على البَرَاجِمِ؛ قال ابن الأَثير: هي بواطن الأَفخاذ، والبَرَاجم عَكْسُ الأَصابع
(* قوله «عكس الأصابع» هو بهذا الضبط في بعض نسخ
النهاية وفي بعضها بضم ففتح). قال ابن الأَثير: قال الخطابي لست أَعرف هذا التأْويل، قال: وقد يحتمل أَن تكون الرواية بتقديم التاء على الياء، وهو من أَسماء الدُّبُرِ، يريد به غسل الفرجين؛ وقال عبد الغافر: يحتمل أَن يكون المَنْتَنَيْنِ بنون قبل التاء لأَنهما موضع النَّتْنِ، والميم في جميع ذلك زائدة.
وروي عن الأَصمعي قال: اليَتْنُون شجرة تشبه الرِّمْثَ وليست به.

### Türkçe

**اليَتْنُ**: ters (mak‘ûs) doğum; annesi onu ters doğurmuştur.
(* Sözü: ters doğum; annesi onu doğurmuştur; asılda böyledir, belki sözde bir düşme vardır). Doğanın iki ayağı başından ve ellerinden önce çıkar; doğum böyle olursa kerih görülür; annesi onu **يَتْناً** olarak doğurmuştur; el-Baʿîs dedi ki:
Bir buluntu; annesi onu taşıdı, o bir misafirdi,
misafirliğin **يَتْنَ**’i olarak onu getirdi, Arşemâ.
(* Sözü “misafirliğin yetn’i olarak onu getirdi” asılda burada böyledir; müellifin **ضيف** maddesinde önce geçen ise: misafirlik için **بيتْن** ile onu getirdi; Sıhâh’ta da birçok yerde böyledir).

İbn Hâlaveyh: **يَتْنٌ** ve **أَتْنٌ** ve **وَتْنٌ**; dedi ki: onların sözünde bunun benzeri yoktur, ancak **يَفَعٌ** ve **أَيْفَعُ** ve **وَفَعٌ**. İbn Berrî dedi ki: **أَيْفَعُ**; ondaki hemze ziyadedir; **الأَتْنِ**’de ise aslîdir, bu yüzden onun gibi değildir. Amr’ın hadisinde: Annem beni **يَتْناً** olarak doğurmadı. Anne onu **يَتْناً** olarak getirdiğinde **أَيْتَنَت** olmuştur. Kadın ve deve de **أَيْتَنَت** olmuştur; o **مُوتِنٌ** ve **مُوتِنَةٌ**’dir; çocuk **مَيْتونٌ**’dur; el-Lihyânî’den; bu nadirdir, kıyası **مُوتَنٌ**’dur. Îsâ b. Ömer dedi ki: Zü’r-Rumme’ye bir mesele sordum; dedi: **اليَتْنَ**’i tanır mısın? Dedim: Evet. Dedi: Senin bu meselen bir **يَتْنٌ**’dür. el-Ezherî: Annesi **أَيْتَنَتْ** olmuştur. Ümmü Teʾabbata Şerran dedi ki: Vallahi onu ne **غَيْلاً** olarak taşıdım ne de onu **يَتْناً** olarak doğurdum. Dedi ki: Onda lehçeler vardır; denir: Annesi onu **يَتْناً** ve **أَتْناً** ve **وَتْناً** olarak doğurdu. Zü’s-Südeyye’nin hadisinde: **مُوتَنَ اليدِ**; bu, kadın çocuğunu **يَتْناً** olarak getirdiğinde **أَيْتَنَتِ المرأَةُ**’dendir; mîm’in dammesi sebebiyle yâ’yı vâv’a çevirdi; rivayette meşhur olan **مُودَنَ**’dır, **بالدال** ile.

Hadiste: Sizden biri cünüplükten yıkandığında **الميتَنَيْنِ**’i iyice temizlesin.
(* Sözü “**الميتنين**” bazı Nihâye nüshalarında asıl gibi harekesiz böyledir; bazılarında mîm’in kesresiyle). Ve **البَرَاجِمِ** üzerine suyu geçirsin; İbnü’l-Esîr dedi ki: bunlar uylukların iç taraflarıdır; **البَرَاجم** parmakların tersidir.
(* Sözü “parmakların tersi” bu harekeyle Nihâye’nin bazı nüshalarında böyledir; bazılarında damme sonra fetha ile). İbnü’l-Esîr dedi ki: el-Hattâbî dedi: Bu te’vili tanımıyorum. Dedi ki: Rivayetin yâ üzerine tâ’nın takdimiyle olması muhtemeldir; bu, **الدُّبُرِ** isimlerindendir; bununla iki ferci yıkamayı kasteder. Abdülgâfir dedi ki: **المَنْتَنَيْنِ** olması muhtemeldir; tâ’dan önce nûn ile; çünkü ikisi **النَّتْنِ** yeridir; mîm bütün bunlarda ziyadedir.

el-Asmaʿî’den rivayet olundu; dedi ki: **اليَتْنُون** rıms’a benzeyen bir ağaçtır, fakat o değildir.
