# يدي — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%AF%D9%8A/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: يدي

* ي د ي * * اليَدُ * أصلها يَدْيٌ على فعل ساكنة العين لأن جمعها * أَيْدٍ * و * يُدِيّ * وهما جمع فعل كفلس وأفلس وفلوس ولا يجمع فَعَل على أفْعُل إلا في حروف يسيرة معدودة كزمن وأزمن وجبل وأجبل وقد جمعت الأيدي في الشعر على * أيادٍ * وهو جمع الجمع مثل أكرع وأكارع وبعض العرب يقول في الجمع * الأَيْدِ * بحذف الياء وبعضهم يقول لليد * يَدًى * مثل رحى وتثنيتها على هذه اللغة يَدَيَانِ كَرَحَيانِ و * اليَدُ * القوة و * أَيَّدَه * قوَّاه ومالي بفلان * يَدَانِ * أي طاقة وقال الله تعالى ﴿والسماء بنيناها بأَيْدٍ﴾ قلت قوله تعالى ﴿بِأَيْد﴾ أي بقوة وهو مصدر آد يئيد إذا قوي وليس جمعا ليد ليذكر هنا بل موضعه باب الدال وقد نص الأزهري على هذه الآية في الأيد بمعنى المصدر ولا أعرف أحدا من أئمة اللغة أو التفسير ذهب إلى ما ذهب إليه الجوهري من أنها جمع يد وقوله تعالى ﴿حتى يعطوا الجزية عن يد﴾ أي عن ذلة واستسلام وقيل معناه نقدا لا نسيئة و * اليَدُ * النعمة والإحسان تصطنعه وجمعها * ِيُدِيّ * بضم الياء وكسرها كعُصِىّ بضم العين وكسرها و * أَيّدٍ * أيضا ويقال إن بين * يَدَي * الساعة أهوالا أي قدامها وهذا ما قدمت يداك وهو تأكيد أي ما قدمته أنت كما يقال ما جنت يداك أي ما جنيته أنت ويقال سُقِط في يديه وأسقط في يديه وأسقط أي ندم ومنه قوله تعالى ﴿ولما سُقِط في أيديهم﴾ أي ندموا وهذا الشيء في * يَدِي * أي في ملكي

### Türkçe

* ي د ي * * **اليَدُ** * aslı **يَدْيٌ**’dir; gözü (orta harfi) sâkin olan **فعل** vezni üzerinedir; çünkü onun cem‘i **أَيْدٍ** ve **يُدِيّ**’dir; bu ikisi **فعل**’in cem‘idir; **فلس** ve **أفلس** ve **فلوس** gibi. Ve **فَعَل** **أفْعُل** üzerine ancak sayılı, az birtakım harflerde cem‘ olunur; **زمن** ve **أزمن** ve **جبل** ve **أجبل** gibi. Ve **الأيدي** şiirde **أيادٍ** üzerine cem‘ olunmuştur; o, cem‘in cem‘idir; **أكرع** ve **أكارع** gibi. Ve Arapların bazısı cem‘de **الأَيْدِ** der; **الياء**’yı hazf ederek. Ve bazısı **اليد** için **يَدًى** der; **رحى** gibi; ve bu lugat üzere onun tesniyesi **يَدَيَانِ**’dır; **رَحَيانِ** gibi. Ve **اليَدُ** kuvvettir. Ve **أَيَّدَه**: onu kuvvetlendirdi. Ve benim falanla **يَدَانِ**’ım yoktur; yani tâkat (güç) yoktur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿والسماء بنيناها بأَيْدٍ﴾ Dedim ki: O’nun, Teâlâ’nın sözü ﴿بِأَيْد﴾ yani kuvvet ile; ve o, **آد يئيد** “kuvvetli oldu” (fiilinden) bir masdardır; ve burada zikredilsin diye **يد**’in cem‘i değildir; bilakis onun yeri **الدال** bâbıdır. Ve Ezherî bu âyeti, masdar mânâsında **الأيد** hakkında açıkça belirtmiştir. Ve ben, dil veya tefsir imamlarından hiç kimsenin, Cevherî’nin ona gittiği şeye—onun **يد**’in cem‘i olduğuna—gittiğini bilmiyorum. Ve O’nun, Teâlâ’nın sözü: ﴿حتى يعطوا الجزية عن يد﴾ yani zillet ve teslimiyet üzere. Ve denildi ki: mânâsı peşin olarak, veresiye değil. Ve **اليَدُ**: sana yaptığı nimet ve ihsandır. Ve onun cem‘i **يُدِيّ**’dir; **الياء**’nın dammesi ve kesresi ile; **عُصِىّ** gibi; **العين**’ın dammesi ve kesresi ile. Ve **أَيّدٍ** de (cem‘ olarak) vardır. Ve denilir ki: **يَدَي** الساعة arasında dehşetler vardır; yani onun önünde. Ve bu, “iki elin takdim etti”dir; ve o, te’kîddir; yani senin takdim ettiğin şey; nitekim “iki elin ne cinayet işledi” denilir; yani senin işlediğin. Ve denilir: **سُقِط في يديه** ve **أسقط في يديه** ve **أسقط**; yani pişman oldu. Ondan, O’nun, Teâlâ’nın sözü: ﴿ولما سُقِط في أيديهم﴾ yani pişman oldular. Ve bu şey **يَدِي**’mdedir; yani mülkümdedir.
