# يرج (ي-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ي - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والراء و و ا ي ء معهما
ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين.
جأر:
جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها.
وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين.
أجر:
الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ، والمفعول: مأجور.
والأجيرُ: المُستأجُر.
والإجارةُ: ما أعطيت من أجرٍ في عمل. وآجرتُ مملوكي إيجاراً فهو مُؤجر.
والأجورُ: جَبر الكسر على عوج العظم. وأجرت. وأجرت يدُه تأجُرُ أجوراً فهي آجرةٌ.
والأجارُ: سطحٌ ليس حَواليه سُترة. والجميع: أجاجيرُ وأجاجرة. والإنجارُ: لغةٌ قبيحةٌ.
رجأ:
أرجأت الشَّيءَ: أجرته، ومنه قول الله عز وجل في قراءة بعضهم: "وآخرون مُرجَئُون لأمر الله". أي: مؤجَّرون حتى يُنزل الله فيهم ما يريد.
أرج:
الأرجُ: نفحةُ الرِّيحِ الطَّيَّبة. تقول: أرجَ البيتُ يأرجُ أرجاُ فهو: أرجُ. والتأريجُ: شيء من كتب أصحاب الدّواوين. والأوارجة من كتب أصحاب الدواوين في الخراج.
والتَّأريجُ: شبهُ التأريش في الحرب، قال العجاج:
إنا إذا مُذكي أرَّجا
يرج:
واليارجانُ، كأنه فارسي: من حلي اليدين واليارجُ: من الأدوية، مرُّ يستشفى به لحدّة النظر.
جري:
الخيلُ تجري. والرّياح تجري، والشَّمسُ تجري جرياً إلا الماء فإنه يجري جِريةً.
والجزاءُ للخيل خاصة، قال:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
والإجريّا: طريقته التي يجري عليها من عادته. والإجريا: ضرب من الجري. وفرسٌ ذو أجاريّ أي: ذو فنون من الجري.. والجريّ: الرسول، لأنك أجريته في حاجتك.
والجاريةُ: مصدرها الجزاءُ، بلا فعل. يقال: فعلت في جرائها، أي: حين كانت جارية.
جير:
جَير: يمينٌ للعرب. فقولك: جير لا أفعل ذلك، كقولك: لا أفعل ذلك والله.
الجيّارُ: الصّاروج. والجيّار: خلقُ الخلقِ يأخذُ عند أكل السَّمنِ.
جرو:
الجرُ: جِروُ الكلب وجرو الأسد وجرو السِباع ويُجمع على أجرٍ. قال زهير:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
والجِروةُ: النَّفس.
جور:
الجور: نقيض العدل. وقومٌ جارةٌ وجَورَة، أي: ظلمة.
والجورُ: ترك القصيد في السَّير. والفعل منه: جار يَجورُ.
والجَوّار: الأكّار الذي يعمل لك في كرمٍ أو بُستان.
والجارُ: مجاوركَ في المسكن. الذي استجارك في الذِّمة تجيرهُ وتمنعه.
والجِوار مصدر من المجاورة. والجِوارُ: الاسم. والجميع: الأجوار، قال:
ورسم دار دارس الأجوار
والجيرانُ: جماعةُ كلِّ ذلك، أي الجيرة والأجوار.
رجو:
الرجاء، ممدود: نقيض اليأس.. رجا يرجو رجاءً. ورجى يُرجِّي. وارتجى يرجَّى يترجَّى. ترجِّياً، ومن قال: رجاة أن يكون كذا فقد أخطأ، إنّما هو رجاء.
والرّجا، مقصور: ناحيةُ كلِّ شيء. والاثنان: رجوان، والجميعُ: أرجاء.
والرَّجوُ: المبالاة. يقال: ما أرجو، أي: ما أبالي، من قول الله عزّ وجلّ: "مالكم لا ترجون لله وقاراً" أي، لا تخافون ولا تُبالون، وقال أبو ذؤيب:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
أي: لم يكترث.
وجر:
الوَجَرُ: أن تُوجِرُ دواءً أو ماء في وسط حلق صبيِّ، شبهُ الإسعاط.
والميجرةُ: شبهُ مسعطٍ يُوجَرُ به.
وأوجرتُ فلاناً الرُّمحَ: طعنته في صدره، قال:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
والرجرُ: الخوفُ، تقول: إني منه لآوجَر، أي: خائف... وقد وَجِرَ وَجَراً. وفلانة منه وجراؤ.
روج:
روجتُ الدَّراهم: أرجتها، وتجاوزت في نقدها.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الراء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ج ر أ**، **ج أ ر**، **أ ج ر**، **ر ج أ**، **أ ر ج**، **ي ر ج**، **ج ر ي**، **ج ي ر**، **ج ر و**، **ج و ر**، **ر ج و**، **و ج ر**، **ر و ج** مستعملات جزأ: فلan **جَريء** المقدم، ve onda **جُرأةٌ** vardır. **جَراءةً** (olarak), ve o **جريءٌ**dür; yani: cesur. Ve onun cesaretini **تجرئةً** (olarak) artırdı. Ve **الجريء**’in çoğulu: iki hemze ile **أجرثاء**.

**جأر**:
İnek **جأرت** **جُؤاراً**: sesini yükseltti.
Kavim Allah’a **جؤاراً** ile **جأر** etti; bu, seslerini Allah’a yalvararak yükseltmeleridir.

**أجر**:
**الأجرُ**: işin karşılığı.. **أجر** **يأجُرُ**, ve mef‘ûl: **مأجور**.
**والأجيرُ**: kiralanan (müstecir).
**والإجارةُ**: bir işte ücret olarak verdiğin şey. Ve kölemi **آجرتُ** **إيجاراً**; o da **مُؤجر**dür.
**والأجورُ**: kemiğin eğriliği üzerinde kırığı cebretmek (yerine oturtmak). Ve **أجرت**. Ve eli **أجرت**; **تأجُرُ** **أجوراً**; o da **آجرةٌ**dır.
**والأجارُ**: çevresinde perde/örtü olmayan bir dam. Ve hepsi: **أجاجيرُ** ve **أجاجرة**. **والإنجارُ**: çirkin bir dildir (kaba bir söyleyiştir).

**رجأ**:
Bir şeyi **أرجأت**: onu erteledim; bundan, Allah عز وجلّ’ün bazılarının kıraatinde sözü: “**وآخرون مُرجَئُون لأمر الله**”. Yani: Allah onlar hakkında dilediğini indirinceye kadar ertelenmişler.

**أرج**:
**الأرجُ**: hoş kokulu rüzgârın esintisi. Dersin ki: ev **أرجَ**; **يأرجُ** **أرجاُ**; o da: **أرجُ**dür. **والتأريجُ**: divan sahiplerinin kitaplarından bir şey. Ve **الأوارجة**: divan sahiplerinin haraçla ilgili kitaplarından.
Ve **التَّأريجُ**: savaşta **التأريش**’e benzer; el-‘Accâc dedi ki:
إنا إذا مُذكي أرَّجا

**يرج**:
**واليارجانُ**, sanki Farsçadır: iki elin süslerinden; ve **واليارجُ**: ilaçlardandır; acıdır, görmenin keskinliği için onunla şifa aranır.

**جري**:
Atlar koşar. Rüzgârlar koşar; güneş de **جرياً** koşar; ancak su, **جِريةً** akar.
Ve **الجزاءُ** atlara mahsustur, dedi ki:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
Ve **الإجريّا**: âdetinden, üzerinde koştuğu yolu/yöntemi. Ve **الإجريا**: koşmanın bir türü. Ve **فرسٌ ذو أجاريّ** yani: koşmanın çeşitlerine sahip.. Ve **الجريّ**: elçi; çünkü onu ihtiyacın için koşturdun.
Ve **الجاريةُ**: masdarı **الجزاءُ**dur, fiilsiz. Denir ki: onun **جرائها**’nda yaptım; yani, o akıp gitmekte iken (cari iken).

**جير**:
**جَير**: Araplar için bir yemin. Senin “**جير** لا أفعل ذلك” sözün, “bunu yapmam والله” sözün gibidir.
**الجيّارُ**: sarûc. Ve **الجيّار**: yaratılışın bir huyudur; içyağı yerken tutar.

**جرو**:
**الجرُ**: köpeğin yavrusu, aslanın yavrusu ve yırtıcıların yavrusu; ve **أجرٍ** üzerine cem‘ olunur. Züheyr dedi ki:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
Ve **الجِروةُ**: nefis.

**جور**:
**الجور**: adaletin zıddı. Ve bir kavim **جارةٌ** ve **جَورَة** (olur); yani: zalimler.
Ve **الجورُ**: yürüyüşte doğru yolu terk etmektir. Ve ondan fiil: **جار** **يَجورُ**.
Ve **الجَوّار**: bağda veya bostanda senin için çalışan çiftçi.
Ve **الجارُ**: meskende komşun; zimmette sana sığınan kimse; onu **تجيرهُ** (himaye edersin) ve onu men edersin (korursun).
Ve **الجِوار** komşuluk etmeye dair masdardır. Ve **الجِوارُ**: isimdir. Ve hepsi: **الأجوار**; dedi ki:
ورسم دار دارس الأجوار
Ve **الجيرانُ**: bütün bunun topluluğudur; yani **الجيرة** ve **الأجوار**.

**رجو**:
**الرجاء** (uzatmalı): yeisin zıddı.. **رجا** **يرجو** **رجاءً**. Ve **رجى** **يُرجِّي**. Ve **ارتجى** **يرجَّى** **يترجَّى**. **ترجِّياً** (olarak). Ve “**رجاة** أن يكون كذا” diyen hata etmiştir; ancak o **رجاء**dır.
Ve **الرّجا** (kısaltmalı): her şeyin yanı/tarafı. İkisi: **رجوان**; ve çoğulu: **أرجاء**.
Ve **الرَّجوُ**: aldırış etme. Denir ki: **ما أرجو**; yani: aldırmam; Allah عزّ وجلّ’ün sözüne dayanarak: “**مالكم لا ترجون لله وقاراً**” yani, korkmuyorsunuz ve aldırmıyorsunuz. Ve Ebû Züeyb dedi ki:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
Yani: aldırmadı.

**وجر**:
**الوَجَرُ**: bir çocuğun boğazının ortasına ilaç veya suyu **تُوجِرُ** (akıtasın); **الإسعاط**’a benzer.
Ve **الميجرةُ**: onunla **يُوجَرُ** olunan, bir **مسعط** benzeridir.
Ve falanı mızrakla **أوجرتُ**: göğsünden onu mızrakladım; dedi ki:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
Ve **الرجرُ**: korkudur; dersin ki: ben ondan elbette **لآوجَر**’im; yani: korkmuş... Ve **وَجِرَ** **وَجَراً**. Ve falanca kadın ondan **وجراؤ** (durumundadır).

**روج**:
Dirhemleri **روجتُ**: onları erteledim; ve onların nakdinde (bozdurmasında) aşırılığa gittim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اليارَجُ من حَلْيِ اليدين، فارسي. وفي التهذيب: اليارَجانُ، كأَنه فارسي، وهو من حَلْيِ اليدين. غيره: الإِيارَجَةُ دواء، وهو معروف.

##### Türkçe

**اليارَجُ**: iki elin süs eşyasındandır; Farsçadır. Ve **التهذيب**’de: **اليارَجانُ**, sanki Farsça gibidir; ve o, iki elin süs eşyasındandır. Başkası: **الإِيارَجَةُ** bir ilaçtır; ve o, bilinen(=meşhur)dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اليارج  بفتح الراء:  القلب  ، بالضم  والسوار  ، كلاهما بمعنى واحد، فارسي معرب، وهو من حلي اليدين، كما في المحكم.  والهذيل بن النضر بن يارج  ، بالفتح:  محدث  .  والإيارجة، بالكسر وفتح الراء  : دواء معروف، كما في اللسان، وهو  معجون مسهل  للأخلاط، وهو على أقسام ثلاثة مذكورة في كتب الطب، ليس هذا محل ذكرها، وهو  م  أي معروف  ج إيارج  ، بالكسر وفتح الراء، فارسي  معرب إياره، وتفسيره: الدواء الإلهي  . قلت: وهذا التفسير محل تأمل.

##### Türkçe

**اليارج** ( **الراء**’nın fethiyle): kalp; ( **الراء**’nın zammıyla) bilezik; ikisi de tek bir mânâdadır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; **المحكم**’de olduğu üzere, el(ler)in süs eşyasındandır.

Ve **الهذيل بن النضر بن يارج** (feth ile): muhaddis.

Ve **الإيارجة** (kesr ile ve **الراء**’nın fethiyle): bilinen bir ilaç; **اللسان**’da olduğu üzere; o, hıltlar için müshil bir macundur; tıp kitaplarında zikredilmiş üç kısım üzeredir; burası onların zikri yeri değildir; ve o **م** yani bilinen; çoğulu **إيارج**; (kesr ile ve **الراء**’nın fethiyle); Farsça olup Arapçalaştırılmıştır: **إياره**; ve onun tefsiri: ilâhî ilaç. Dedim: Bu tefsir, teemmül mahallidir.
