# يرر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B1%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يرر

اليَرَرُ: مصدر قولهم حَجَرٌ أَيَرُّ أَي صَلْد صُلب. الليث: اليَرَرُ مصدر الأَيَرِّ، يقال: صخرة يَرَّاءُ وحَجَرٌ أَيَرُّ. وفي حديث لقمان عليه السلام. إِنه ليُبْصِرُ أَثَرَ الذَّرّ في الحجر الأَيَرِّ؛ قال العجاج يصف جيشاً:
فإِن أَصابَ كَدَراً مَدَّ الكَدَرْ،
سَنابِكُ الخيلِ يُصَدِّعنَ الأَيَرّْ
قال أَبو عمرو: الأَيَرُّ الصَّفا الشديد الصلابة؛ وقال بعده: من الصفا القاسي ويَدْهَسْنَ الغَدَرْ
عَزازَةً، ويَهْتَمِرْنَ ما انْهَمَرْ
يدهس الغَدَرَ أَي يَدَعْنَ الجِرْفَةَ وما تَعادَى من الأَرضِ دَهاساً؛ وقال بعده:
من سَهْلَةٍ ويَتَأَكَّرْنَ الأُكَرْ
يعني الخيل وضربها الأَرضَ العَزازَ بحوافرها، والجمع يُرٌّ. وحَجَرٌ يَارٌّ وأَيَرُّ على مثال الأَصَمِّ: شديدٌ صُلْبٌ، يَرَّ يَيَرُّ يَرّاً، وصخرة يَرَّاءُ. وقال الأَحمر: اليَهْيَرُّ الصلب.
وحارٌّ يارٌّ: إِتباع؛ وقد يَرَّ يَرّاً ويَرَراً. واليَرَّةُ: النار. وقال أَبو الدُّقَيْش: إِنه لحارٌّ يارٌّ، عنى رَغيفاً أُخرج من التنور، وكذلك إِذا حميت الشمس على حَجَر أَو شيء غيره صُلْبٍ فلزمته حرارة شديدة يقال: إِنه لحارٌّ يارٌّ، ولا يقال لماءٍ ولا طين إِلا لشيءٍ صلب. قال: والفعل يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً، وتقول: الحَرُّ لم يَيَر، ولا يوصف به على نعت أَفعل وفعلاء إِلا الصَّخر والصفا. يقال: صفاة يَرَّاءُ وصَفاً أَيَرُّ، ولا يقال إِلا مَلَّةٌ حارَّة يارَّة، وكل شيءٍ من نحو ذلك إِذا ذكروا اليارَّ لم يذكروه إِلا وقبله حارٌّ. وذكر عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه ذكر الشُّبْرُمَ فقال: إِنه حارٌّ يارٌّ. وقال أَبو عبيد: قال الكسائي حارٌّ يارٌّ، وقال بعضهم: حارٌّ جارٌّ وحَرَّانُ يَرَّانُ إِتباع، ولم يَخُصَّ شيئاً دون شيء.

### Türkçe

**اليَرَرُ**: “**حَجَرٌ أَيَرُّ**” yani sert, katı kaya gibi (taş) sözlerinden olan mastardır. el-Leys: **اليَرَرُ** **الأَيَرِّ**’in mastarıdır; “**صخرة يَرَّاءُ**” ve “**حَجَرٌ أَيَرُّ**” denir. Lokman aleyhisselâmın hadisinde: “Şüphesiz o, **الحجر الأَيَرِّ** içinde karıncanın izini görür.” el-A‘câc bir orduyu vasfederek dedi:
فإِن أَصابَ كَدَراً مَدَّ الكَدَرْ،
سَنابِكُ الخيلِ يُصَدِّعنَ الأَيَرّْ
Ebû ‘Amr dedi: **الأَيَرُّ** aşırı sertlikteki düz kayadır; ve bunun ardından dedi:
من الصفا القاسي ويَدْهَسْنَ الغَدَرْ
عَزازَةً، ويَهْتَمِرْنَ ما انْهَمَرْ
“**يدهس الغَدَرَ**” yani yarıntıyı ve yerden yükselip uzaklaşmış olanı ezerek bırakırlar, **دَهاساً**; ve bunun ardından dedi:
من سَهْلَةٍ ويَتَأَكَّرْنَ الأُكَرْ
Yani atlar ve onların, toynağıyla **الأَرضَ العَزازَ**’ı dövmesi; çoğulu **يُرٌّ**’dur. Ve “**حَجَرٌ يَارٌّ**” ve **أَيَرُّ** ( **الأَصَمِّ** vezni üzere): şiddetli, katı; **يَرَّ يَيَرُّ يَرّاً**; ve “**صخرة يَرَّاءُ**”. el-Ahmer dedi: **اليَهْيَرُّ** katıdır.

Ve “**حارٌّ يارٌّ**”: tâbi kılma (itbâ‘)dır; ve bazen **يَرَّ يَرّاً** ve **يَرَراً** olur. Ve **اليَرَّةُ**: ateştir. Ebû’d-Dukayş dedi: “Şüphesiz o **حارٌّ يارٌّ**dur”; tandırdan çıkarılmış bir ekmeği kastetti; aynı şekilde güneş bir taşın yahut ondan başka katı bir şeyin üzerine kızdığında ve ona şiddetli bir sıcaklık yapıştığında “Şüphesiz o **حارٌّ يارٌّ**dur” denir; suya ve çamura denmez, ancak katı bir şeye (denir). Dedi: Fiil **يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً**dır; ve dersin ki: “**الحَرُّ** **لم يَيَر**”; ve **أَفعل** ve **فعلاء** sıfatı üzere onunla ancak kaya ve düz kaya vasfedilir. “**صفاة يَرَّاءُ**” ve “**صَفاً أَيَرُّ**” denir; ve ancak “**مَلَّةٌ حارَّة يارَّة**” denir; ve bunun benzeri her şeyde, **اليارَّ**ı zikrettiklerinde onu ancak öncesinde **حارٌّ** olduğu hâlde zikrederler. Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildiğine göre, **الشُّبْرُمَ**ı zikretti de şöyle dedi: “Şüphesiz o **حارٌّ يارٌّ**dur.” Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Kisâî “**حارٌّ يارٌّ**” dedi; ve bazısı “**حارٌّ جارٌّ**” dedi; ve “**حَرَّانُ يَرَّانُ**” tâbi kılmadır (itbâ‘); ve bir şeyi bir şeyden ayrı olarak tahsis etmedi.
