# يرر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B1%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يرر

اليرر، محركة: الشدة، وهو مصدر قولهم حجر أير، على مثال الأصم، أي شديد صلب وقال الليث: اليرر أي مصدر الأير، يقال: صخرة يراء وصخر أير، وفي حديث لقمان: إنه ليبصر أثر الذر في الحجر الأير، قال العجاج يصف الغيث:
  وإن أصاب كدرا مد الكدر                      سنابك الخيل يصدعن الأير وقال أبو عمرو: الأير: الصفا الشديد الصلابة وقد ير الحجر يير، بفتحهما، أي في الماضي والمضارع، والصواب أن الفتح إنما يكون في المكسور فقد نقل الجوهري عن الفراء: أما فعلت من ذوات التضعيف غير واقع فيفعل منه مكسور، كعف، والواقع مضموم كرد، إلا ثلاثة نوادر، وقد تقدم البحث فيه مرارا في غر وشد، فراجعه. ولا يقال للماء والطين إنه أير ولا يراء بل لشيء صلب، كالصفا، ولا يوصف به على نعت أفعل وفعلاء إلا الصخر، والصفا، يقال: صفاة يراء وصفا أير. وحار يار، ورد في الحديث أنه صلى الله عليه وسلم ذكر الشبرم فقال:  إنه حار يار  ، هكذا قاله الكسائي. وقال بعضهم: حار يار. وحران يران إتباع، قال أبو الدقيش: إنه لحار يار، عنى رغيفا أخرج من التنور، وكذلك إذا حميت الشمس على حجر أو شيء غيره صلب فلزمته حرارة شديدة يقال: إنه لحار يار، وقد ير يرا ويررا، محركة. واليرة، النار. ويقال: هذا الشر والير، كأنه إتباع وكذا ملة حارة يارة، وكل شيء من نحو ذلك إذا ذكروا اليار لم يذكروه إلا وقبله حار.

### Türkçe

**اليرر**، harekeli: şiddet; ve o, onların “**حجر أير**” sözünün masdarıdır; **الأصم** vezni üzere; yani: şiddetli, katı. **الليث** dedi: **اليرر** yani **الأير**’in masdarıdır; denir: **صخرة يراء** ve **صخر أير**. **لقمان** hadîsinde: “Şüphesiz o, **الحجر الأير** içinde karıncanın izini görür.” **العجاج** yağmuru vasfederek dedi:
  Ve eğer bulanığa isabet ederse, bulanığı uzatır;                      atların tırnakları **الأير**’i yarar.

**أبو عمرو** dedi: **الأير**: pek şiddetli katılıktaki **الصفا**’dır. Ve taş **ير** eder, **يير** eder; ikisini de fetha ile; yani geçmişte ve muzârîde. Doğrusu: fetha ancak meksûrda olur; nitekim **الجوهري** **الفراء**’dan nakletti: “Şüphesiz, ikizleme sahiplerden ‘vâki‘ olmayan’ **فعلت** (babı) **يفعل**’i meksûr olarak gelir; **عف** gibi; ‘vâki‘ olan’ ise mazmûm gelir; **رد** gibi; ancak üç nâdir (istisna) hariç.” Bunun araştırması **غر** ve **شد**’de defalarca geçti; ona müracaat et. Suya ve çamura “şüphesiz o **أير**’dir” denmez, “**يراء**” da denmez; bilakis katı bir şey için (denir); **الصفا** gibi. Ve **أفعل** ve **فعلاء** sıfatı üzere onunla vasfedilmez; ancak kaya ve **الصفا** (vasfedilir). Denir: **صفاة يراء** ve **صفا أير**.

Ve “**حار يار**”: hadîste vârid oldu ki o (sallallahu aleyhi ve sellem) **الشبرم**’i zikretti de dedi: “Şüphesiz o **حار يار**’dır”; **الكسائي** onu böyle söyledi. Bazıları dedi: **حار يار**. Ve “**حران يران**” bir tâbi‘ (pekiştirme)dir. **أبو الدقيش** dedi: “Şüphesiz o **لحار يار**’dır”; tandırdan çıkarılmış bir ekmeği kastetti. Keza güneş bir taşın yahut ondan başka katı bir şeyin üzerine kızışıp da ona şiddetli bir sıcaklık yapıştığında denir: “Şüphesiz o **لحار يار**’dır.” Ve **ير** eder: **يرا** ve **يررا**; harekeli.

Ve **اليرة**: ateş. Ve denir: “Bu, şer ve **الير**’dir”; sanki bir tâbi‘ (pekiştirme)dir. Keza “sıcak bir **ملة حارة يارة**”. Ve bunun gibi her şey: **اليار**’ı zikrettiklerinde onu ancak öncesinde **حار** varken zikrederler.
