# يرنأ (ي-ر-ن-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D9%86%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B1%D9%86%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ي - ر - ن - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اليَرَنَّأُ(3)
(3 قوله «اليرنأ إلخ» عبارة القاموس اليرنأ بضم الياء وفتحها مقصورة مشدّدة النون واليرناء بالضم والمد فيستفاد منه لغة ثالثة ويستفاد من آخر المادة هنا رابعة.) واليُرَنَّاءُ: مثل الحِنَّاء. قال دُكَيْنُ \<ص:203>
 ابن رَجاء:
كَأَنَّ، باليَرَنّإِ الـمَعْلُولِ، *  حَبَّ الجَنَى مِن شُرَّعٍ نُزُولِ جادَ بِه، مِن قُلُتِ الثَّمِيلِ، *  ماءُ دَوالِي زَرَجُونٍ، مِيلِ الجَنَى: العِنَبُ. وشُرَّعٍ نُزولِ: يريد به ما شَرَعَ من الكَرْم في الماء..والقُلُتُ جمع قِلاتٍ ، وقِلاتٌ جمع قَلْتٍ وهي الصخرةُ التي يكون فيها الماء. والثَّمِيلُ جمع ثَمِيلةٍ: هي بَقِيَّةُ الماء في القَلْتِ أَعني النُّقْرةَ التي تُمْسِكُ الماء في الجَبَل. وفي حديث فاطَمةُ، رِضْوانُ اللّهِ عليها: أَنها سأَلَتْ رسولَ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، عن اليُرَنَّاء، فقال: مــمن سَمِعْتِ هذه الكلمةَ؟ فقالت مِن خَنْساءَ .قال القتيبي: اليُرَنَّاء: الحِنَّاء؛ قال :ولا أَعرف لهذه الكلمة في الأَبْنِية مَثَلاً. قال ابن بري: إِذا قلت اليَرَنَّأُ، بالفتح، همزت لا غير، وإِذا ضممت الياء جاز الهمز وتركه. واللّه سبحانه وتعالى أَعلم. \<ص:204>

##### Türkçe

**اليَرَنَّأُ**(3)

(3 Onun “**اليرنأ** ilh.” sözü, Kāmûs’un ibaresidir: **اليرنأ**; **الياء**’ın dammesiyle ve fethasıyla, maksûre; **النون**’u şeddeli. Ve **اليرناء** damme ve med ile; bundan üçüncü bir lugat istifade edilir; ve buradaki maddenin sonundan dördüncü (bir lugat) istifade edilir.) Ve **اليُرَنَّاءُ**: **الحِنَّاء** gibi. Dükeyn
\<ص:203>
İbn Recâ dedi ki:
كَأَنَّ، باليَرَنّإِ الـمَعْلُولِ، *  حَبَّ الجَنَى مِن شُرَّعٍ نُزُولِ
جادَ بِه، مِن قُلُتِ الثَّمِيلِ، *  ماءُ دَوالِي زَرَجُونٍ، مِيلِ

**الجَنَى**: **العِنَبُ**. Ve **شُرَّعٍ نُزُولِ**: bununla, sudaki asmanın suya doğru uzanmış olanını kasteder. Ve **القُلُتُ**; **قِلاتٍ**’ın cem‘idir; **قِلاتٌ** da **قَلْتٍ**’in cem‘idir; o, içinde su bulunan kayadır. Ve **الثَّمِيلُ**; **ثَمِيلةٍ**’in cem‘idir: o, **القَلْتِ**’teki suyun bakiyesidir; yani dağda suyu tutan çukuru, suyu tutan oyukluğu. Ve Fâtıma’nın, Allah’ın rıdvânı onun üzerine olsun, hadisinde: onun, Allah’ın Resûlü’ne, Allah ona salât ve selâm etsin, **اليُرَنَّاء** hakkında sorduğu; bunun üzerine (Resûl) dedi ki: “Bu kelimeyi kimden işittin?” O da dedi ki: “**خَنْساءَ**’dan.” Kuteybî dedi ki: **اليُرَنَّاء**: **الحِنَّاء**; dedi ki: “Bu kelime için ebniyede bir misal tanımıyorum.” İbn Berrî dedi ki: Eğer **اليَرَنَّأُ**’yu fetha ile söylersen, yalnızca hemze yaparsın; ve eğer **الياء**’ı damme ile getirirsen, hemze yapmak da onu terk etmek de câiz olur. Ve Allah, sübhânehû ve teâlâ, daha iyi bilendir.
\<ص:204>

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اليرنأ، بضم الياء وفتحها، مقصورة مشددة النون وبتخفيفها، حكى الوجهين القالي في كتابه، ونقل الضم عن الفراء قال: واليرنى على يفعل بالهمز وتركه واليرناء، بالضم والمد: الحناء قاله القتيبي أو مثله، قال دكين بن رجاء:
  كأن باليرنإ المـعـلـول                      حب الجنا من شرع نزول وفي حديث فاطمة رضي الله عنها أنها سألت النبي صلى الله عليه وسلم عن اليرناء فقال:  ممن سمعت هذه الكلمة  فقالت: من خنساء. وقال القتيبي: لا أعرف لهذه الكلمة في الأبنية مثلا. قال شيخنا: ولو قال المصنف: اليرنأ بالضم والفتح والقصر والمد مشدد النون وقد تحذف الهمزة من المقصور لكان أضبط وأجمع وأبعد عن الإبهام والخلط. ويرنأ لحيته: صبغ به أي اليرناء كحنأ مضعفا، وهو من غريب الأفعال لأنه على صيغة المضارع وهو ماض، وذكره في لسان العرب في ر ن أ عن ابن جني قالوا: يرنأ لحيته: صبغها باليرنإ، وقال: هذا يفعل في الماضي، وما أغربه وأظرفه، وكذا ذكره ابن سيده، والمصنف تبع الصاغاني في ذكره في الياء، وصرح أبو حيان وغيره بزيادة يائه، وقال أبو محمد عبد الله ابن عبد الجبار بن بري رحمه الله تعالى في حواشي الصحاح ما نصه: إذا قلت اليرنأ بفتح الياء همزت في غير، وإذا ضممت الياء جاز الهمز وتركه، هذا آخر ما نص عليه ونقله ابن المكرم وغيره. وقد سقطت هذه العبارة من بعض النسخ، وليست في نسخة المناوي أيضا، واختلط على الملا علي القولان، فنسب القول الأخير في ناموسه إلى ابن جني، وإنما هو لابن بري، والذي قاله ابن جني هو ما ذكرناه في يرنأ لحيته. ومما يستدرك عليه: يرنأ، بالضم: موضع شامي، ذكره مع تاراء، قاله نصر.
 \/باب الباء الموحدة

##### Türkçe

**اليرنأ**; **الياء**’ın zammesiyle ve fethasıyla; maksûr, **النون**’u şeddeli ve onun tahfîfiyle. İki vechi de Kālî kitabında hikâye etti; zamme (okunuşunu) Ferrâ’dan nakletti; dedi ki: ve **اليرنى** **يفعل** vezni üzere, hemze ile ve onu terk ile; ve **اليرناء** zamme ve med ile: **الحناء**; Kuteybî söyledi yahut onun benzeri. Dukeyn b. Recâ dedi ki:
  Sanki **اليرنإ** ile, illetli olan (şey)                      inişin şeriatından **الجنا**’nın sevgisi

Fâtıma رضي الله عنها hadîsinde: onun, Peygamber صلى الله عليه وسلم’e **اليرناء** hakkında sorduğu (rivayet olunur); o da dedi ki: “Bu kelimeyi kimden işittin?” O dedi ki: “Hansıâ’dan.” Kuteybî dedi ki: Bu kelime için ebniyede bir misal tanımıyorum. Şeyhimiz dedi ki: Musannif “**اليرنأ** zamme ve fetha ile, kasr ve med ile, **النون**’u şeddeli; ve hemze maksûrdan hazfedilebilir” deseydi, daha ضبطlı ve daha جامع ve iltibas ve karışıklıktan daha uzak olurdu. Ve **يرنأ لحيته**: onunla boyadı; yani **اليرناء** ile; **حنأ** gibi, muz‘af. Ve o, garîb fiillerdendir; çünkü o, muzâri‘ sîgası üzeredir, hâlbuki o mâzîdir. Onu Lisânü’l-‘Arab’da **ر ن أ**’da İbn Cinnî’den zikretti; dediler ki: **يرنأ لحيته**: onu **اليرنإ** ile boyadı. Ve dedi ki: Bu, mâzîde **يفعل** (kalıbı)dır; ne kadar garîb ve ne kadar zarîf! İbn Sîdeh de onu böyle zikretti. Musannif, onu **الياء**’da zikretmede Sâgânî’ye tâbi oldu. Ebû Hayyân ve başkaları, **الياء**’sının ziyâdesini tasrîh etti. Ebû Muhammed Abdullah b. Abdülcebbâr b. Berî رحمه الله تعالى, Sıhâh’ın hâşiyelerinde lafzı şu olanı söyledi: “**اليرنأ**’yı **الياء**’ın fethasıyla söylediğinde, gayrda hemzelersin; **الياء**’ı zammettiğinde hemze câiz olur ve onu terk (de câiz olur).” Bu, onun nass olarak söylediğinin sonudur; İbnü’l-Mükerrem ve başkaları onu nakletti. Bu ibare bazı nüshalardan düşmüştür; Menâvî nüshasında da değildir. Molla Ali’ye iki söz karıştı; böylece, Nâmûs’unda son sözü İbn Cinnî’ye nisbet etti; hâlbuki o, İbn Berî’nindir. İbn Cinnî’nin söylediği ise, bizim **يرنأ لحيته** hakkında zikrettiğimizdir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **يرنأ** zamme ile: Şâmî bir yer; onu **تاراء** ile birlikte zikretti; Nasr söyledi.

\/ **باب الباء الموحدة**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

يَرْنَأَ لِحْيَتَهُ
Q. 1 يَرْنَأَ لِحْيَتَهُ ذ (K, TA; in the CK, [erroneously,] تَرَنَّأَ;) He dyed his beard with يرنّأ. (K.) A strange verb as to its form, (K,) which [except in its final vowel] is that of an aorist, though it is a preterite. (TA.) Mentioned in the L in art. رنأ (q. v.), on the authority of IJ; and there also by ISd; and AHei and others assert the ى to be augmentative. [If so, the verb is a quasi-quadriliteral-radical word.] F follows Sgh, in mentioning it here. (TA.)

يُرَنَّأٌ
يُرَنَّأٌ ذ (S, K) and يَرَنَّأٌ and يُرَنَّآءٌ (K) and يُرَنَّا (without ء) and (accord. to [the Bلri', as mentioned in] the TA, art. رنأ,) يَرْنَأٌ and يُرْنَأٌ and (accord. to MF, who omits the two forms here immediately preceding,) يَرَنَّاءٌ and يَرَنَّا, without ء, (TA,) i. q. حِنَّاءٌ (S, K) [The plant Lawsonia inermis]. See also art. رنأ, where the word is written [erroneously in my opinion] يَرُنَّأٌ. Accord. to IB (not IJ [as in the CK]), the may only be omitted when the word is pronounced with dammeh to the ى. (TA.)

##### Türkçe

**يَرْنَأَ لِحْيَتَهُ**
Q. 1 **يَرْنَأَ لِحْيَتَهُ** ذ (K, TA; CK’de [yanlış olarak] **تَرَنَّأَ**;) O, sakalını **يُرَنَّأ** ile boyadı. (K.) Şekli bakımından garip bir fiildir, (K,) ki (son harekesi dışında) muzâri‘in şekli üzeredir; hâlbuki o mâzîdir. (TA.) L’de, **رنأ** maddesinde (bkz.), IJ’nin rivayeti üzerine zikredilmiştir; ve orada ayrıca ISd tarafından da; ve AHei ve başkaları **ى**’yı ziyade (arttırıcı) sayarlar. [Eğer öyleyse, fiil, yarı-dörtlü-köklü bir kelimedir.] F, onu burada zikretmede Sgh’yi takip eder. (TA.)

**يُرَنَّأٌ**
**يُرَنَّأٌ** ذ (S, K) ve **يَرَنَّأٌ** ve **يُرَنَّآءٌ** (K) ve **يُرَنَّا** (ء’siz) ve (TA’da, **رنأ** maddesinde zikredildiği üzere, Bلri’'ye göre,) **يَرْنَأٌ** ve **يُرْنَأٌ** ve (burada hemen önce gelen iki şekli hazfeden MF’ye göre,) **يَرَنَّاءٌ** ve **يَرَنَّا**, ء’siz, (TA,) **حِنَّاءٌ** ile aynı mânâdadır (S, K) [Lawsonia inermis bitkisi]. Ayrıca **رنأ** maddesine de bak; orada kelime [benim kanaatime göre yanlış olarak] **يَرُنَّأٌ** diye yazılmıştır. IB’ye göre (CK’deki gibi IJ’ye göre değil), **ء** ancak kelime **ى** üzerine damme ile telaffuz edildiğinde hazfedilebilir. (TA.)
