# يزن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B2%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B2%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B2%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يزن

: ( *!يَزَنُ ، محرَّكةً : وادٍ ) باليَمَنِ أُضِيفَ إليه ذُو ، ( ويُمْنَعُ ) مِن

الصَّرْفِ ( لِوَزْنِ الفِعْلِ ) .
( قالَ ابنُ جنِّي : ( أَصْلُه *!يَزْأَنُ ) بدَليلِ قَوْلِهم : رُمحٌ يَزْأَنِيٌّ ؛ قالَ عبْدَ بَني الحَسْحاسِ :
فإنْ تَضْحَكِي مِنِّي فيا رُبَّ ليلةٍ تَرَكْتُكِ فيها كالقَباءِ مُفَرَّجارَفَعْتُ برِجْليها وطامَنْتُ رأْسَهاوسَبْسَبْتُ فيها *!اليَزْأَنِيَّ المُحَدْرَجا وقالوا : *!يَزْأَنِيٌّ وأَزْأَنيٌّ وآزَنِيٌّ ، وقد تقدَّمَ .
ومَنَعَ الصَّاغانيُّ في تَكْملَتِه مَنْعَ صَرْفِه ، وأَطالَ فيه ؛ وقالَ : مادَّةُ زَأَنَ غيرُ مَعْروفَةٍ ولا تُضافُ ذُو إلاَّ إلى أَسْماءِ الأَجْناسِ .
وقالَ سِيْبَوَيْه : سأَلْتُ الخَلِيلَ إذا سَمَّيْتَ رَجُلاً بذِي مالٍ هل تُغيِّره ؟ قالَ : لا ، أَلا تَراهُم قالوا : ذُو يَزَنٍ مُنْصَرفاً فلم يُغيِّرُوه ؟
( و ) ذُو يَزَن : ( بَطْنٌ من حِمْيَرَ ) ، وهو الذي يَذْكرُه المصنِّفُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، فيمَا بَعْد وسَيَأْتي ذِكْرُ اسْمه ، وظاهِرُ سِياقِه يَقْتَضِي أنَّ البَطْنَ الذي مِن حِمْيَرَ هو يَزَنُ مِن غيْرِ ذُو ، وأَنَّ ذَا يَزَنَ غَيْرُه ، وهو خَطَأٌ ، وكانَ الصَّوابُ أَنْ يَذْكُر ذَا يَزَن أَوَّلاً ، ثم يقول بَطْنٌ مِن حِمْيَرَ . ( منهم : أَبو الخَيْرِ مَرْثَدُ ) بنُ عبدِ اللَّهِ ( التابِعِيُّ ) المِصْريُّ عن عُمَر ، وابْنه عَبْد اللَّهِ ، وعقبة بنِ عامِرٍ وأَبي أَيوب الأنْصارِيّ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهم ، وعنه عبدُ الرّحمن بن شماسَةَ ويَزيدُ بنُ حبيبٍ ، تُوفي سَنَة 90 . ( وأَبو البَقاءِ ) ، هكذا في النسخِ

والصَّوابُ أَبو التَّقِيِّ ، كغنيَ ، كما ضَبَطَه الحافِظُ ، ( هِشامُ بنُ عبدِ الملِكِ ) *!اليَزَنيُّ الحمصيُّ عن إسْماعيلَ بنِ عيَّاش وبقيَّة ، وعنه أَبو دَاوُد والنّسائي وابنُ ماجَه والفريابي وابْنُه عَمْرَوَيْه ، ثقَةٌ ، تُوفي سَنَة 251 ؛ وحَفِيدُه الحَسَنُ بنُ تَقِيَ يأْتِي ذِكْرُه في المُعْتل .
( وذُو *!يَزَنَ : مَلِكُ لحِمْيَرَ لأنَّه حَمَى ذلك الوادِي ) ، كما قالوا : ذُو رُعَيْن وذُو جَدَن ، وهُما قَصْرانِ باليمَنِ ، واسمُ ذِي يَزَن عامِرُ بنُ أَسْلَم بنِ غَوْث بنِ سعْدِ بنِ عَوْفِ بنِ عدِيِّ بن مالِكِ بنِ زيْدِ بنِ سدد بنِ زرْعَةَ بنِ سَبَا الأَصْغَرُ ، وابْنُه شَراحِيلُ ، ويُلَقَّب سَيْفاً لشَجاعَتِه ، مَشْهورٌ ، ومِن ولدِهِ : زرعَةُ بنُ عامِرِ بنِ سيفِ بنِ النُّعْمانِ بنِ عفيرٍ الأَوْسَط ، ابن زرْعَةَ بنِ عفيرٍ الأَكْبَر ابنِ الحارِثِ بنِ النُّعْمانِ بنِ قَيْسِ بنِ عبدِ بنِ سيفِ بنِ ذي يَزَن ، كَتَبَ إليه رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وابنه عفير مِن مهاجرة الشام .

### Türkçe

: ( **يَزَنُ** , harekeli olarak: bir vadi ) Yemen’dedir; ona **ذُو** izafe edilmiştir, ( ve men olunur ) -den

sarf ( fiilin vezni sebebiyle ) .
( İbn Cinnî dedi: ( aslı **يَزْأَنُ**’dur ) onların şu sözünün deliliyle: **رُمحٌ يَزْأَنِيٌّ**; Abd Benî el-Hasḥâs dedi:
Eğer benden gülersen, nice gece vardır ki seni onda, kaba gibi, parçalanmış bıraktım;
iki ayağıyla kaldırdım ve başını alçalttım;
ve onda **اليَزْأَنِيَّ**’yi, yuvarlanmış olanı, dümdüz ettim.
Ve dediler: **يَزْأَنِيٌّ** ve **أَزْأَنيٌّ** ve **آزَنِيٌّ**; ve (bu) geçmişti.
Ve Ṣâġānî, Tekmilesi’nde onun sarftan men’ini men etti; ve onda uzattı; ve dedi: **زَأَنَ** maddesi ma‘rûf değildir ve **ذُو** ancak cins isimlerine izafe olunur.
Ve Sîbeveyh dedi: Halîl’e sordum: Bir adamı **ذِي مالٍ** ile isimlendirirsen onu değiştirir misin? Dedi: Hayır; onları görmüyor musun, **ذُو يَزَنٍ**’i munsarif olarak söylediler de onu değiştirmediler?
( ve ) **ذُو يَزَن**: ( Himyer’den bir batın )dır; ve o, musannifin -Allah Teâlâ ona rahmet etsin- sonra zikredeceği kimsedir; ve isminin zikri gelecektir; ve onun siyakının zahiri, Himyer’den olan batnın **يَزَنُ** olduğunu, **ذُو** olmaksızın, ve **ذَا يَزَنَ**’in ondan başka olduğunu gerektirir; ve bu hatadır; ve doğru olan, önce **ذَا يَزَن**’i zikretmesi, sonra “Himyer’den bir batın” demesiydi. ( Onlardan: Ebü’l-Hayr Merṯed ) b. Abdullah ( tâbiî ) Mısırlı, Ömer’den; ve oğlu Abdullah’tan; ve Ukbe b. Âmir’den ve Ebû Eyyûb el-Ensârî’den -Allah Teâlâ onlardan razı olsun-; ve ondan Abdurrahman b. Şemâse ve Yezîd b. Habîb (rivayet etti); 90 senesinde vefat etti. ( Ve Ebü’l-Bekā’ ) işte nüshalarda böyledir

ve doğru olan Ebü’t-Takī’dir, Ġaniy gibi; hâfızın ضبط ettiği üzere; ( Hişâm b. Abdülmelik ) **اليَزَنيُّ** Humuslu, İsmâîl b. Ayyâş ve Bakıyye’den; ve ondan Ebû Dâvûd ve Nesâî ve İbn Mâce ve Firyâbî ve oğlu Amraveyh (rivayet etti); sika’dır; 251 senesinde vefat etti; ve torunu Hasan b. Takī’nin zikri mu‘tel’de gelecektir.
( ve **ذُو يَزَنَ**: Himyer’e bir melik; çünkü o vadiyi himaye etti ) , onların “**ذُو رُعَيْن** ve **ذُو جَدَن**” dedikleri gibi; ve ikisi Yemen’de iki kasırdır; ve **ذِي يَزَن**’in ismi Âmir b. Eslâm b. Ġavs b. Sa‘d b. Avf b. Adiyy b. Mâlik b. Zeyd b. Sedded b. Zer‘a b. Sebe’ el-Asġar’dır; ve oğlu Şerâḥîl’dir; ve şecaatinden dolayı “Seyf” diye lakaplanır; meşhurdur; ve onun neslinden: Zer‘a b. Âmir b. Seyf b. Nu‘mân b. ‘Afîr el-Evsat, (o da) Zer‘a b. ‘Afîr el-Ekber’in oğlu, (o da) Hâris b. Nu‘mân b. Kays b. Abd b. Seyf b. **ذِي يَزَن**’in oğludur; Resûlullah صلى الله عليه وسلم ona yazdı; ve oğlu ‘Afîr, Şam muhacirlerindendir.
