# يستعر (ي-س-ت-ع-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ي - س - ت - ع - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اليَسْتَعُور: شجر تصنع منه المساويك، ومساويكه أَشَدُّ المساويك إِنْقاءً للثَّغْرِ وتبييضاً له، ومَنابِتُه بالسَّراةِ وفيها شيء من مَرارة مع لِين؛ قال عُرْوَةُ بنُ الوَرْدِ:
أَطَعْتُ الآمِرِينَ بِصَرْمِ سَلْمى،
فطارُوا في البلادِ اليَسْتَعُورِ
الجوهري: اليَستعور الذي في شعر عروة موضع، ويقال شجر، وهو فَعْلَلُولٌ، قال سيبويه: الياء في يَسْتَعُور بمنزلة عين عَضْرَفُوط لأَن الحروف الزوائد لا تلحق بنات الأَربعة أَوّلاً إِلا الميم التي في الاسم المبني الذي يكون على فعله كمدحرج وشبهه، فصار كفعل بنات الثلاثة المزيد، ورأَيت حاشية بخط الشيخ رضي الدين الشاطبي، ورحمه الله، قال: اليستعور: بفتح أَوله وإِسكان ثانيه بعده تاء معجمة باثنتين من فوقها مفتوحة وعين مهملة وواو وراء مهملة على وزن يفتعول، ولم يأْت في الكلام على هذا البناء غيره؛ قال: وهو موضع قبل حَرَّةِ المدينة كثير العضاه موحش لا يكاد يدخله أَحد؛ وأَنشد بيت عروة:
فطاروا في البلاد اليستعور
قال: أَي تفرقوا حيث لا يُعْلم ولا يُهْتدى لمواضعهم؛ وقال ابن بري: معنى البيت أَن عروة كان سبى امرأَة من بني عامر يقال لها سلمى، فمكثت عنده زماناً وهو لها شديد المحبة، ثم إنها استزارته أَهلها فحملها حتى انتهى بها إِليهم، فلما أَراد الرجوع أَبت أَن ترجع معه، وأَراد قومها قتله فمنعتهم من ذلك، ثم إِنه اجتمع به أَخوها وابن عمها وجماعة فشربوا خمراً وسقوه وسأَلوه طلاقها فطلقها، فلما صحا ندم على ما فرط منه؛ ولهذا يقول بعد البيت:
سَقَوْني الخَمْرَ ثم تَكَنَّفُوني،
عُداةَ اللهِ من كَذِبٍ وزُورِ
ونصب عداة الله على الذم؛ وبعده:
أَلا يا ليتني عاصَيْتُ طَلْقاً
وجَبَّاراً ومَنْ لي من أَمِيرِ
طَلْق: أَخوها، وجبار ابن عمها، والأَمير هو المستشار؛ قال المبرد: الياء من نفس الكلمة.

##### Türkçe

**اليَسْتَعُور**: Misvakların yapıldığı bir ağaçtır; onun misvakları, ağız içini temizlemede ve onu beyazlatmada misvakların en şiddetlisidir; yetiştiği yerleri **السَّراةِ**’dedir ve onda yumuşaklıkla birlikte bir miktar acılık vardır; **عُرْوَةُ بنُ الوَرْدِ** dedi ki:

**أَطَعْتُ الآمِرِينَ بِصَرْمِ سَلْمى،
فطارُوا في البلادِ اليَسْتَعُورِ**

**الجوهري**: **عروة**’nin şiirinde geçen **اليَستعور** bir yerdir; ve “ağaç” denir; o **فَعْلَلُولٌ** veznindedir. **سيبويه** dedi ki: **يَسْتَعُور**’daki **الياء** harfi, **عَضْرَفُوط**’un **عين**’i konumundadır; çünkü زائد harfler, dört harfli köklerin başına ilkin bitişmez; ancak fiili üzere olan bina edilmiş isimdeki **الميم** müstesnadır; **مدحرج** ve benzeri gibi; böylece, artırılmış üç harfli köklerin fiili gibi oldu. Ve şeyh **رضي الدين الشاطبي**’nin hattıyla bir haşiye gördüm, Allah ona rahmet etsin; dedi ki: **اليستعور**: evvelinin fethası ve ikincisinin sükûnu ile; sonra üstünde iki nokta bulunan mu‘ceme bir **تاء** fethalı; ve muhmela bir **عين** ve bir **واو** ve muhmela bir **راء**; **يفتعول** vezni üzeredir; dedi ki: Bu bina üzere sözde ondan başkası gelmemiştir. Dedi ki: O, **حَرَّةِ المدينة**’den önce bir yerdir; **العضاه**’ı çoktur; ıssızdır; neredeyse hiç kimse ona girmez; ve **عروة**’nin beytini okudu:

**فطاروا في البلاد اليستعور**

Dedi ki: Yani, nerede oldukları bilinmeyecek ve yerlerine yol bulunamayacak şekilde dağıldılar. **ابن بري** dedi ki: Beytin manası şudur: **عروة**, **بني عامر**’den **سلمى** denilen bir kadını esir almıştı; onun yanında bir zaman kaldı ve ona karşı şiddetli muhabbeti vardı; sonra, ailesi onu ziyaret etmesini istedi; onu taşıdı, nihayet onunla onlara vardı; dönmek istediğinde, onunla dönmeyi reddetti; kavmi onu öldürmek istedi, o ise onları bundan men etti; sonra, onunla kardeşi ve amcaoğlu ve bir cemaat toplandı; şarap içtiler, ona da içirdiler; ondan onu boşamasını istediler, o da onu boşadı; ayıldığında, kendisinden sâdır olan kusura pişman oldu; bunun için beyitten sonra şöyle der:

**سَقَوْني الخَمْرَ ثم تَكَنَّفُوني،
عُداةَ اللهِ من كَذِبٍ وزُورِ**

Ve **عُداةَ الله**’ı zem için nasb etti; ve ondan sonra:

**أَلا يا ليتني عاصَيْتُ طَلْقاً
وجَبَّاراً ومَنْ لي من أَمِيرِ**

**طَلْق**: onun kardeşidir; ve **جبار** amcaoğludur; ve **الأَمير** müşavirdir. **المبرد** dedi ki: **الياء** kelimenin aslındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اليستعور، على وزن يفتعول، ولم يأت على هذا البناء غيره: ع قبل حرة المدينة، كثير العضاه موحش لا يكاد يدخله أحد، قاله رضي الدين الشاطبي. قلت: وهو قول أبي عبيدة بعينه، وأنشد قول عروة بن الورد:
  أطعت الآمرين بقتل سلمـى                      وطاروا في البلاد اليستعورا هكذا وجدته في اللسان. وفي بعض الأصول المصححة: الآمرين بصرم حبلي، و: بلاد اليستعور، قال: أي تفرقوا حيث لا يعلم ولا يهتدى لمواضعهم. وقال ابن بري: معنى البيت أن عروة كان سبى امرأة من بني عامر يقال لها سلمى ثم تزوجها، فمكثت عنده زمانا وهو لها شديد المحبة، ثم إنها استزارته أهلها، فحملها حتى انتهى بها إليهم، فلما أراد الرجوع أبت أن ترجع معه، وأراد قومها قتله، فمنعتهم من ذلك، ثم إنه اجتمع به أخوها وابن عمها وجماعة، فشربوا خمرا و سقوه، وسألوه طلاقها فطلقها، فلما صحا ندم على ما فرط منه، ولهذا يقول يعد البيت:
  سقوني الخمر ثم تكنفوني                      عداة الله من كذب وزور
  ألا يل ليتني عاصيت طلقا                      وجبارا ومن لي من أمير

  طلق أخوها، وجبار ابن عمها، والأمير هو المستشار. قال المبرد: الياء من نفس الكلمة. وعبارة المعجم: فلما حصلت بين قومها قالت: اشتروني منه فإنه يرى أني لا أختار عليه أحدا؛ فسقوه الخمر ثم ساموه فيها، فقال: إن اختارتكم فقد بعتكم، فلما خيروها قالت: أما إني لا أعلم امرأة ألقت سترها على خير منك أغنى غناء وأقل فحشاء وأحمى لحقيقة، ولقد ولدت منك ما علمت، وما مر علي يوم مذ كنت عندك إلا والموت أحب إلي من الحياة فيه، إني لم أكن أشاء أن أسمع امرأة تقول: قالت أمة عروة إلا سمعته، لا والله لا أنظر إلى وجه امرأة سمعت ذلك منها أبدا، فارجع راشدا وأحسن إلى ولدك. فقال: سقوني الخمر.. إلخ، وبعده:
  وقالوا لست بعد فداء سلمى                      بمفن ما لديك ولا فقـير ويروى: في عضاه اليستعور. قالوا وعضاه اليستعور: جبل لا يكاد يدخله أحد إلا ويرجع من خوفه. يقال: ذهب في اليستعور، أي في الباطل، نقله الصاغاني. اليستعور أيضا: الكساء الذي يجعل على عجز البعير، نقله الصاغاني. قيل: اليستعور: شجر، وبه فسر الجوهري شعر عروة، ويصنع منه المساويك، ومساويكه غاية جودة، إنقاء للثغر وتبييضا له، ومنابته بالسراة، وفيها شيء من مرارة مع لين، وهو فعللول. قال سيبويه: الياء في يستعور بمنزلة عين عضرفوط، لأن الحروف الزوائد لا تلحق بنات الأربعة أولا إلا الميم التي في الاسم المبني الذي يكون على فعله، كمدحرج وشبهه، فصار كفعل بنات الثلاثة المزيد. وفي ارتشاف الضرب لابن حيان: و يستعور يفتعول، ووزنه عند سيبويه فيعلول، وجزم ابن عصفور في الممتع بأنه فعللول، ولم يحك يفتعول. انتهى. وقيل في معنى قولهم: ذهب في اليستعور، أي في نار الله الحامية، كأنه يراد السعير، ووزنه فعللول، نقله الصاغاني هكذا. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**اليستعور**; **يفتعول** vezninde; bu bina üzere ondan başkası gelmemiştir: Medine حرّة’sinden önce bir yer; çok **العضاه**’lı, ürkütücü; neredeyse hiç kimse içine girmez; bunu رضي الدين الشاطبي söylemiştir. Dedim: Bu, Ebû Ubeyde’nin sözünün aynısıdır; ve عروة بن الورد’ün sözünü inşad etti:
  “Salmâ’yı öldürmekle emredenlere itaat ettim                      ve البلاد’de **اليستعورا**’ya uçtular”
Bunu Lisân’da böyle buldum. Bazı tashih edilmiş asıllarda: “حبلي’mi koparmakla emredenlere” ve: “**اليستعور**’un بلاد’ı” (vardır). Dedi: Yani, nerede oldukları bilinmeyen ve yerlerine yol bulunmayan yere dağıldılar. İbn Berrî dedi: Beytin manası şudur: Urve, Benî Âmir’den Salmâ denilen bir kadını esir almış, sonra onunla evlenmişti; bir müddet onun yanında kaldı ve o ona şiddetli muhabbet sahibiydi; sonra ailesi onu ziyaret için çağırdı; onu taşıdı, onlara ulaştırdı; dönmek isteyince onunla dönmeyi reddetti; kavmi onu öldürmek istedi, bunu onlardan men etti; sonra onunla kardeşi, amcaoğlu ve bir cemaat toplandı; şarap içtiler ve ona içirdiler; ondan onu boşamasını istediler, o da onu boşadı; ayılınca kendisinden sâdır olan kusurdan pişman oldu; bunun için beyti takiben şöyle der:
  “Bana şarap içirdiler, sonra beni kuşattılar                      Allah’ın düşmanları; yalan ve زور’dan”
  “Keşke ben طلق’a                      ve جبار’a ve benim için bir **أمير**’e isyan etseydim”

  **طلق** onun kardeşidir; **جبار** amcaoğludur; **الأمير** ise danışılan kimsedir. Müberred dedi: **الياء** kelimenin kendisindendir. Mu‘cem’in ibaresi: Kavmi arasında olunca dedi ki: “Beni ondan satın alın; çünkü o, benim kendisine karşı hiç kimseyi seçmeyeceğimi görür.”; ona şarap içirdiler, sonra onu onun hakkında sıkıştırdılar; o dedi ki: “Eğer sizi seçerse, sizi satmış oldum.”; onu muhayyer kılınca dedi ki: “Şu var ki, senden daha hayırlısına örtüsünü atmış bir kadın bilmem; daha çok zenginlik sağlayan, daha az fuhşiyat sahibi, hakikate daha çok hamiyetli; andolsun senden bildiğim şeyi doğurdum; senin yanında olduğumdan beri üzerimden bir gün geçmedi ki onda ölüm, hayattan daha sevgili olmasın; ben, ‘Urve’nin cariyesi dedi’ diyen bir kadını işitmeyi istemezdim de onu işitmiş olmayayım; hayır, vallahi, bunu kendisinden işittiğim bir kadının yüzüne ebediyen bakmam; öyleyse doğru yola ermiş olarak dön ve çocuğuna iyi davran.”; o da dedi ki: “Bana şarap içirdiler...” إلخ; ve ondan sonra:
  “Ve dediler: Salmâ’nın fidyesinden sonra sen                      elindekiyle **مفن** değilsin ve fakir de değilsin”
Şöyle de rivayet edilir: “**عضاه** **اليستعور**’da.” Dediler ki: **عضاه اليستعور**: Öyle bir dağdır ki, neredeyse hiç kimse içine girmez; ancak korkusundan geri döner. Denir: “**اليستعور**’a gitti”; yani bâtıla (gitti); bunu صاغاني nakletti. **اليستعور** ayrıca: devenin sağrısına konulan örtüdür; bunu صاغاني nakletti. Denildi: **اليستعور**: bir ağaçtır; Cevherî, Urve’nin şiirini bununla tefsir etti; ondan misvaklar yapılır; misvakları son derece kalitelidir; ağızı temizleme ve onu beyazlatma bakımından; bitiş yeri **السراة**’dadır; onda, yumuşaklıkla beraber bir miktar acılık vardır; ve o **فعللول**’dür. Sîbeveyh dedi: **يستعور**’daki **الياء**, **عضرفوط**’un ayn’ı menzilesindedir; çünkü زائد harfler, dört harfli köklere ilkin ancak **الميم** olarak, **فعله** üzere olan bina edilmiş isimde eklenir; **مدحرج** ve benzeri gibi; böylece, üç harfli köklerin ziyadeli fiili gibi oldu. İbn Hayyân’ın ارتشاف الضرب’ında: “**يستعور** **يفتعول**’dür; Sîbeveyh’e göre vezni **فيعلول**’dür; İbn Asfûr, الممتع’ta onun **فعللول** olduğuna kesin hükmetti; **يفتعول**’ü nakletmedi.” Bitti. Ve denildi ki onların “**اليستعور**’a gitti” sözünün manasında: yani Allah’ın kızgın ateşine; sanki **السعير** kastedilir; vezni **فعللول**’dür; صاغاني bunu böyle nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:
