# يسق (ي-س-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B3%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ي - س - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَياسِقُ: القلائد؛ قال ابن سيده والأَزهري: لم نسمع لها بواحد، قال ابن سيده: إِلا أَن يكون واحدها الأيْسق؛ وأَنشد الليث: وقُصِرْنَ في حِلَق الأَياسِقِ عندهُمْ،
فَجَعَلْنَ رَجْع نُباحِهنَّ هَرِيرا

##### Türkçe

**الأَياسِقُ**: gerdanlıklar; İbn Sîde ve Ezherî dedi ki: onun için bir tekil işitmedik,
İbn Sîde dedi ki: ancak tekili **الأيْسق** olursa; ve Leys şu şiiri okudu:
“Ve onların yanında **الأَياسِقُ** halkalarında kısaltıldılar,
böylece havlamalarının dönüşünü hırıltı yaptılar.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأياسق: القلائد، وقال ابن سيده والأزهري: لم نسمع لها بواحد، وأنشد الليث:
  وقصرن في حلق الأياسق عندهم                      فجعلن رجع نباحهـن هـريرا أورده الصاغاني وصاحب اللسان، والعجب من المصنف كيف أغفله.
 ومما يستدرك عليه:

  يساق، كسحاب، وربما قيل يسق بحذف الألف، والأصل فيه يساغ بالغين المعجمة، وربما خفف فحذف، وربما قلب قافا، وهي كلمة تركية يعبر بها عن وضع قانون المعاملة، كذا ذكره غير واحد. وقرأت في كتاب الخطط للمقريزي أن جنكزخان القائم بدولة التتر في بلاد المشرق لما غلب على الملك قرر قواعد وعقوبات أثبتها بكتاب سماه ياسا وهو الذي يسمى يسق. ولما تم وضعه كتب ذلك نقشا في صفائح الفولاذ، وجعله شريعة لقومه، فالتزموه بعده، قال: وأخبرني العبد الصالح أبو الهاشم أحمد بن البرهان أنه رأى نسخة من الياسا بخزانة المدرسة المستنصرية ببغداد قال: ومن جملة شرعه في الياسا أن من زنى قتل، ولم يفرق بين المحصن وغير المحصن، ومن لاط قتل، ومن تعمد الكذب، أو سحر أحدا، أو دخل بين اثنين وهما يتخاصمان وأعان أحدهما على الآخر قتل، ومن بال في الماء أو الرماد قتل، ومن أعطى بضاعة فخسر فيها فإنه يقتل بعد الثالثة، ومن أطعم أسير قوم أو كساه بغير إذنهم قتل، ومن وجد عبدا هاربا، أو أسيرا قد هرب ولم يرده على من كان بيده قتل، وأن الحيوان تكتف قوائمه ويشق بطنه ويمرس قلبه إلى أن يموت ثم يؤكل لحمه، وأن من ذبح حيوانا كذبيحة المسلمين ذبح، وشرط تعظيم جميع الملل من غير تعصب لملة على أخرى، وألزم ألا يأكل أحد من أحد حتى يأكل المناول منه أولا، ولو أنه أمير ومن تناوله أسير، وألا يتخصص أحد بأكل شيء وغيره يراه، بل يشركه معه في أكله، ولا يتميز أحد منهم بالشبع على صاحبه، ولا يتخطى أحد نارا ولا مائدة ولا الطبق الذي يؤكل عليه، وإن مر بقوم وهم يأكلون فله أن ينزل ويأكل معهم من غير إذنهم، وليس لأحد منعه، وألا يدخل أحد منهم يده في الماء حتى يتناول بشيء يغترفه به، ومنعهم من غسل ثيابهم، بل يلبسونها حتى تبلى، ومنع أن يقال لشيء إنه نجس، وقال: جميع الأشياء طاهرة، ومنعهم من تفخيم الألفاظ، ووضع الألقاب، وإنما يخاطب السلطان ومن دونه باسمه فقط، وأمر القائم معه بعرض العساكر إذا أراد الخروج للقتال، وينظر حتى الإبرة والخيط، فمن وجده قد قصر في شيء مما يحتاج إليه عند عرضه إياه عاقبه، وألزمهم على رأس كل سنة بعرض بناتهم الأبكار على السلطان ليختار منهن لنفسه ولأولاده، وشرع أن أكبر الأمراء إذا أذنب، وبعث إليه الملك بأحسن من عنده حتى يعاقبه يرمي نفسه إلى الأرض بين يدي المرسول له، وهو ذليل خاضع حتى يمضي فيه ما أمر به الملك من العقوبة، ولو بذهاب نفسه، وأمرهم ألا يتردد الأمراء لغير الملك، فمن تردد لغيره قتل، ومن تغير عن موضعه الذي رسم له من غير إذن قتل، وألزم بإقامة البريد حتى يعرف خبر المملكة. هذا آخر ما اختصرته من قبائحه ومخزياته قبحه الله تعالى، وكان لا يتدين بشيء من أديان أهل الأرض. وفيه أنه جعل حكم الياسا لولده جفتاي خان، فلما مات التزمه من بعده أولاده، وتمسكوا به. قلت: وجفتاي هذا هو جد ملوك الهند الآن.

##### Türkçe

**الأياسق**: gerdanlıklar; İbn Sîde ve Ezherî dedi ki: onun için bir tekil işitmedik. Leys şu beyti okudu:

  “Onların yanında **الأياسق** halkalarında kısalttılar,                      böylece havlamalarının dönüşünü hırıltı yaptılar.” Onu Sâgânî ve Lisân sahibi nakletti; musannifin onu nasıl gözden kaçırdığına şaşılır.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

  **يساق**, **سحاب** vezninde; bazen **يسق** denildiği de olur, elifin hazfiyle; aslında onda **يساغ** vardır, **الغين** mu‘ceme ile; bazen hafifletildi de hazfedildi; bazen de **قاف**a çevrildi; o, Türkçe bir kelimedir, muamele kanunu vaz‘ını onunla ifade ederler; bunu birden fazla kimse zikretti, böyledir. Makrîzî’nin **الخطط** kitabında okudum ki: doğu beldelerinde Tatar devletinin kaimi Cengiz Han, mülke galip olunca kaideler ve ukûbât takrir etti; onları “**ياسا**” adını verdiği bir kitapla tesbit etti; o da “**يسق**” diye adlandırılandır. Onun vaz‘ı tamam olunca bunu çelik levhalara nakış olarak yazdı ve onu kavmi için şeriat kıldı; ondan sonra ona iltizam ettiler. Dedi ki: Bana salih kul Ebü’l-Hâşim Ahmed b. el-Burhân haber verdi ki: Bağdat’ta Mustansıriyye medresesinin hazinesinde **الياسا**’dan bir nüsha gördü. Dedi ki: **الياسا**’daki şeriatının cümlesinden: kim zina ederse öldürülür; muhsan ile muhsan olmayan arasında ayırım yapmadı; kim livâta ederse öldürülür; kim kasten yalan söylerse, yahut birine sihir yaparsa, yahut iki kişinin arasına girer de onlar çekişirken birini ötekine karşı desteklerse öldürülür; kim suya yahut küle bevlederse öldürülür; kim bir mal verir de onda zarar ederse üçüncüden sonra öldürülür; kim bir kavmin esirini onların izni olmaksızın doyurursa yahut giydirirse öldürülür; kim kaçmış bir köle yahut kaçmış bir esir bulur da onu elinde bulunduğu kimseye geri vermezse öldürülür; ve hayvanın ayakları bağlanır, karnı yarılır, kalbi ovulur, ölene dek; sonra eti yenir; ve kim bir hayvanı Müslümanların kesimi gibi keserse kesilir; ve bütün milletleri, bir millete diğerine karşı taassup olmaksızın, tazim etmeyi şart koştu; ve bir kimsenin bir kimseden yememesini, ta ki uzatan ondan önce yesin diye, emir olsa bile ve alan esir olsa bile; ve bir kimsenin bir şeyi yemekte tahsislenmemesini, başkası onu görürken; bilakis onu yemesinde onunla ortak etmesini; ve onlardan birinin tokluğuyla arkadaşından temayüz etmemesini; ve bir kimsenin ateşin, yahut sofranın, yahut üzerinde yenilen tabağın üzerinden atlamamasını; ve eğer bir kavme uğrar da onlar yerlerken, onların izni olmaksızın onlarla birlikte inip yemesinin ona helal olmasını; ve hiç kimsenin onu men etmemesini; ve onlardan birinin elini suya sokmamasını, ta ki onunla suyu avlayacağı bir şeyle alana dek; ve onları elbiselerini yıkamaktan men etti; bilakis onları eskimeye dek giysinler; ve bir şeye “o necistir” denilmesini men etti; ve dedi ki: bütün şeyler temizdir; ve lafızları büyütmeyi men etti; ve lakaplar koymayı; ancak sultan ve ondan aşağı olan yalnız adıyla hitap olunur; ve onunla kaim olana, savaşmak için çıkmak istediğinde askerleri arz etmesini emretti; iğne ve ipliğe kadar bakar; kim onu arz ederken kendisine lazım olan şeylerden birinde kusur etmiş bulunursa onu cezalandırır; ve onları her senenin başında bakire kızlarını sultana arz etmeye ilzam etti; onlardan kendisi ve oğulları için seçsin diye; ve şunu şer‘ kıldı: emirlerin en büyüğü günah işlerse ve melik ona, onu cezalandırmak için yanındakilerin en iyisini gönderirse, o, kendisine gönderilen elçinin önünde yere atar; o, zelil, boyun eğmiş olarak, melikin emrettiği ceza onda icra edilinceye dek, nefsi gitmekle bile olsa; ve onlara emretti ki emirler melikten başkasına müracaat etmesin; kim başkasına müracaat ederse öldürülür; ve kim kendisi için resmedilen yerinden izinsiz değişirse öldürülür; ve memleketin haberini bilsin diye postayı ikame etmeyi ilzam etti. Bu, onun kabahatleri ve rezilliklerinden ihtisar ettiğimin sonudur; Allah Teâlâ onu çirkin kılsın; yeryüzü ehlinin dinlerinden hiçbirine dindar olmazdı. Ve onda: **الياسا** hükmünü oğlu Ceftây Han’a kıldı; o ölünce ondan sonra oğulları ona iltizam ettiler ve ona tutundular. Dedim ki: ve bu Ceftây, şimdi Hind krallarının ceddi olan kimsedir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

يَسَقَ
يَسَقَ يَسَّقَ II
a.  [ 'Ala ] [ coll. ], Sequestered, confined; arrested.

تَيَسَّقَ
تَيَسَّقَ V
a.  [ coll. ],  Pass. of II.

يَسَقِيّ
يَسَقِيّ 4yi
a.  [ coll. ], Soldier, guard.

يَسَاْق
يَسَاْق 22 ,  T. ,
a.  Forbidden, unlawful; contraband.

يَسَّقَ
N. Ac. يَسَّقَ II
a.  [ coll. ], Sequestration; arrest.

يَسَقْجِيّ
يَسَقْجِيّ
a.  [ coll. ],  see 4yi .

يَاسَِم
يَاسَِم &
a.  c. see under يَأَسَ

##### Türkçe

**يَسَقَ**
**يَسَقَ يَسَّقَ** II
a. [ ‘Ala ] [ topl. ], Tecrit edilmiş, hapsedilmiş; tutuklanmış.

**تَيَسَّقَ**
**تَيَسَّقَ** V
a. [ topl. ], II’nin edilgeni.

**يَسَقِيّ**
**يَسَقِيّ** 4yi
a. [ topl. ], Asker, muhafız.

**يَسَاْق**
**يَسَاْق** 22, T.,
a. Yasak, gayrimeşru; kaçak (mal).

**يَسَّقَ**
N. Ac. **يَسَّقَ** II
a. [ topl. ], Tecrit; tutuklama.

**يَسَقْجِيّ**
**يَسَقْجِيّ**
a. [ topl. ], 4yi altında bak.

**يَاسَِم**
**يَاسَِم** &
a. c. **يَأَسَ** altında bak.
