# يسم (ي-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ي - س - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الياسِمِينُ والياسَمِينُ: معروف، فارسيٌّ معرَّب، قد جرى في كلام العرب؛ قال الأَعشى:
وشاهِسْفَرَمْ والياسِمينُ ونَرْجِسٌ
يُصَبِّحُنا في كلُّ دَجْنٍ تَغَيَّما
فمن قال ياسِمونَ جعل واحدَه ياسِماً، فكأَنه في التقدير ياسِمة لأَنّهم ذهبوا إِلى تأْنيث الرَّيْحانة والزَّهْرة، فجمعوه على هجاءَيْن، ومن قال ياسِمينُ فرفع النون جعَله واحداً وأَعرب نُونَه، وقد جاء الياسِمُ في الشعر فهذا دليل على زيادة يائِه ونونِه؛ قال أَبو النجم: منْ ياسِمٍ بِيضٍ ووَرْدٍ أَحْمَرا
يَخْرُج من أَكْمامِه مُعَصْفَرا
قال ابن بري: ياسِمٌ جمعُ
ياسِمةٍ، فلهذا قال بِيض، ويروى: ووَرْدٍ أَزْهرا. الجوهري: بعض العرب يقول شَمِمْت الياسِمِينَ وهذا ياسِمونَ، فيُجْرِيه مُجْرى الجمع كما هو مقول في نَصيبينَ؛ وأَنشد ابن بري لعمر بن أَبي ربيعة:
إِنَّ لي عندَ كلِّ نَفْحةِ بُسْتا
نٍ منَ الوَرْدِ، أَو منَ الياسِمينَا
نَظْرةً والتفاتَةً لكِ، أَرْجُو
أَنْ تكُونِي حَلَلْتِ فيما يَلِينَا
التهذيب: يَسومُ اسمُ جبلٍ صخرهُ مَلْساء؛ قال أَبو وجزة: وسِرْنا بمَطْلُولٍ من اللَّهْوِ لَيِّنٍ،
يَحُطّ إِلى السَّهْلِ اليَسُومِيّ أَعْصَما
وقيل: يَسُوم جبل بعينه؛ قالت ليلى الأَخيلِيَّة:
لن تَسْتطِيعَ بأَن تُحَوِّلَ عِزّهُمْ،
حتى تُحَوِّلَ الهِضابِ يَسُومَ
ويقولون: الله أَعلم مَنْ حَطَّها منْ رأْسِ يَسُومَ؛ يريدون شاةً مسروقةً
(* قوله «شاة مسروقة إلخ» عبارة الميداني: أصله أن رجلاً نذر أن يذبح شاة فمر بيسوم وهو جبل فرأى فيه راعياً فقال: أتبيعني شاة من غنمك؟ قال: نعم، فأنزل شاة فاشتراها وأمر بذبحها عنه ثم ولى، فذبحها الراعي عن نفسه وسمعه ابن الرجل يقول ذلك فقال لأبيه: سمعت الراعي يقول كذا، فقال: يا بني الله أعلم إلخ. يضرب مثلاً في النية والضمير، ومثله لياقوت). في هذا الجبل.

##### Türkçe

**الياسِمِينُ** ve **الياسَمِينُ**: bilinen (bir şey); Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; Arapların كلامında (sözünde) cereyan etmiştir; **الأَعشى** dedi:
وشاهِسْفَرَمْ والياسِمينُ ونَرْجِسٌ
يُصَبِّحُنا في كلُّ دَجْنٍ تَغَيَّما

Kim **ياسِمونَ** derse, onun tekilini **ياسِماً** yapmış olur; sanki takdirde **ياسِمة** gibidir; çünkü onlar **الرَّيْحانة** ve **الزَّهْرة**’yi müennes kılmaya gittiler; böylece onu iki hece üzere cem ettiler. Kim **ياسِمينُ** derse, **النون**’u ref‘ ederek onu tekil kılmış ve **نُون**’unu i‘rab etmiştir. Şiirde **الياسِمُ** gelmiştir; bu, onun **يائِه**’sinin ve **نونِه**’sinin ziyade olduğuna delildir; **أَبو النجم** dedi:
منْ ياسِمٍ بِيضٍ ووَرْدٍ أَحْمَرا
يَخْرُج من أَكْمامِه مُعَصْفَرا

**ابن بري** dedi: **ياسِمٌ** , **ياسِمةٍ**’nin cem‘idir; bu sebeple **بِيض** dedi; ve rivayet olunur: **ووَرْدٍ أَزْهرا**. **الجوهري**: Arapların bazısı “**شَمِمْت** **الياسِمِينَ**” der ve “bu **ياسِمونَ**” (der); onu, **نَصيبينَ** hakkında söylenmiş olduğu üzere, cem‘in mecrasına icra eder. **ابن بري** **عمر بن أَبي ربيعة**’ye ait olarak inşad etti:
إِنَّ لي عندَ كلِّ نَفْحةِ بُسْتا
نٍ منَ الوَرْدِ، أَو منَ الياسِمينَا
نَظْرةً والتفاتَةً لكِ، أَرْجُو
أَنْ تكُونِي حَلَلْتِ فيما يَلِينَا

**التهذيب**: **يَسومُ** , kayası **مَلْساء** olan bir dağın adıdır; **أَبو وجزة** dedi:
وسِرْنا بمَطْلُولٍ من اللَّهْوِ لَيِّنٍ،
يَحُطّ إِلى السَّهْلِ اليَسُومِيّ أَعْصَما

Ve denildi ki: **يَسُوم** bizzat bir dağdır; **ليلى الأَخيلِيَّة** dedi:
لن تَسْتطِيعَ بأَن تُحَوِّلَ عِزّهُمْ،
حتى تُحَوِّلَ الهِضابِ يَسُومَ

Ve derler: “Allah, onu **يَسُومَ**’un başından kim indirdi, daha iyi bilir”; muratları çalınmış bir koyundur.
(* “Çalınmış koyun vb.” sözü: **الميداني**’nin ibaresi şudur: Aslı, bir adamın bir koyun boğazlamayı adaması; sonra **يَسوم**’dan—ki o bir dağdır—geçmesi; orada bir çoban görmesi; sonra “Koyunlarından bana bir koyun satar mısın?” demesi; çobanın “Evet” demesi; sonra bir koyun indirmesi; onun da onu satın alması ve onun adına boğazlanmasını emretmesi; sonra dönüp gitmesi; derken çobanın onu kendi adına boğazlaması; adamın oğlunun bunu işitmesi ve babasına “Çobanın şöyle dediğini işittim” demesi; bunun üzerine babanın “Ey oğul, Allah daha iyi bilir vb.” demesi. Niyet ve vicdan hakkında mesel olarak darb olunur; bunun benzeri **ياقوت**’undur). Bu dağda.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ي س م * * اليَاسَمِين * معرب وبعض العرب يقول في الرفع * يَاسِمُون * وقد ذكرناه في ن ص ب وجاء في الشعر * يَاسِم

##### Türkçe

* ي س م * * **اليَاسَمِين** * mu‘arrebdir; ve bazı Araplar ref‘ hâlinde **يَاسِمُون** der; onu **ن ص ب**’de zikretmiştik. Şiirde de **يَاسِم** gelmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( *!اليَاسِمُونَ ) بِكَسْرِ السِّينِ وفَتْحِها : ( م ) مَعْرٌ وفٌ ، ( الوَاحِدُ : *!يَاسِمٌ ، كصَاحِبٍ أو عَالَمٍ ، وَلاَ نَظِيرَ لَهُ سَوَى : عَالَمُونَ : جَمْعُ عَالَمٍ ) لاَ ثَالِثَ لَهُمَا ، كَمَا مَرَّ ذلِكَ في   ع ل م   ، قالَ الجَوْهَرِيُّ : وبَعْضُ العَرَبِ يَقُولُ : شَمِمْتُ *!اليَاسَمِينَ ، وهذَا *!يَاسَمُونَ ، فيُجَرِيهِ مَجْرَى الجَمْعِ ، كَما قُلْنَا في نَصِيبِينَ ، وقَدْ جَاءَ في الشِّعْرِ يَاسِمٌ ، قالَ أبو النَّجْمِ : % ( مِنْ *!يَاسِمٍ ، بِيضٍ وَوَرْدٍ أحْمَرَا % ) % % ( يَخْرُجُ مِنْ أَكْمَامَهِ مُعْصْفَرَا % ) % | قال ابنُ بَرِّي : ياسِمٌ : جَمْعُ *!يَاسِمَةٍ ، فَلِهذا قالَ : بِيضٍ ، ( أوْ ) فَارِسِيٌ ( مُعَرَّبٌ ، فَلاَ يَجْرِي مَجْرَى الجَمْعِ ) ، وقَدْ جَرَى في كَلاَمِ العَرَبِ ، قالَ الأعْشَى : % ( وشَاهَسْفَرِمْ *!واليَاسَمِينُ ونَرْجِسٌ % يُصَبِّحُنَا في كُلِّ دَجْنٍ تَغَيَّمَا ) % | فمن قالَ : يَاسِمونُ : جَعَلَ وَاحِدَه يَاسمِاً ، فكأنَّه في التَّقْدِير : *!يَاسِمَةٌ ، ومنْ قالَ : *!يَاسَمِينُ ، فَرَفَعَ النُّونَ ، جَعَلَهُ وَاحِدًا وأَعْرَبَ نُونَهُ ، ومِجِيءُ *!اليَاسَمِ في الشِّعْرِ يَدُلُّ عَلَى زِيادَةِ يَائِهِ ونُونِهِ . ( وُهوَ ) نَوْعَانِ : ( أَبْيَضُ ، وأَصْفَرُ ) ، فالأَبْيَضُ ، مُشْرَبٌ بالحُمْرَةِ ، والأَصْفَرُ أَعْرَضُ مِنْهُ ، ( نَافِعٌ للْمَشَايِخِ ، وللِصُّدَاعِ البَلْغَمِيِّ ، والزُّكَامِ ) ، وهو يُقَاوِمُ السُّمُومَ ، وفيه تَفْرِيحٌ ، ( وذَرُّ سَحِيقِ يابِسِهِ عَلَى الشَّعْرِ الأسْوَدِ : يُبَيِّضُهُ ، وشُرْبُ أُوقِيَّةٍ مِنْ مَاءِ سَحِيقِ زَهْرِهِ ثَلاَثَةَ أيَّامٍ ، مُجَرَّبٌ لِقَطْعِ نَزْفِ الأَرْحَامِ ) ، وإِنْ جُعِلَ في الخَمْرِ : أَسْكَرَ القَلِيلُ مِنْها بإِفْرَاطٍ ، ويُهَيِّجُ البَاهَ ويُعَظَّمُ الآلَةَ طِلاَءً . | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ :

| *!يَسُومُ : جَبَلٌ لِهُذَيْلٍ ، وبِهِ يُضْرَبُ المَثَلُ :   اللهُ أَعْلَمُ ، منْ حَطَّهَا مِنْ رَأْسِ يَسُومَ   ، وقَالَ : % ( حَلَفْتُ بِمَنْ أَرْسَى يَسُومَ مَكَانَهُ % ) % | *!ويَسُومَانِ : جَبَلاَنِ مُتَقَارِبَانِ ، وَهُمَا : حَيْضٌ ويَسُومُ ، أَوْ فَرْقَدٌ *!ويَسُومُ ، قالَ الرَّاجِزُ : % ( يا نَاقُ سِيرِي قَدْ بَدَا *!يَسُومَانْ % ) % | وقد ذَكَرَهُ المُصَنِّفُ في :   س و م   ، والصَّوَابُ هُنَا . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ :

##### Türkçe

| ( **اليَاسِمُونَ** ) **السِّينِ**’in kesri ve fethasıyla: (m) mâruf, (tekili: **يَاسِمٌ**; **صَاحِبٍ** veya **عَالَمٍ** gibi; ve onun benzeri yoktur, yalnızca: **عَالَمُونَ**: **عَالَمٍ**’in cemi) üçüncüleri yoktur; nitekim bu, **ع ل م**’de geçti. el-Cevherî dedi ki: Arapların bazısı der ki: “**اليَاسَمِينَ**’i kokladım”; “bu **يَاسَمُونَ**” (der); böylece onu cem’in cereyanı üzere yürütür; nitekim **نَصِيبِينَ** hakkında dediğimiz gibi. Şiirde **يَاسِمٌ** gelmiştir; Ebû’n-Necm dedi ki: % ( **يَاسِمٍ**’den; beyazlar ve kırmızı gül(ler) % ) % % ( tomurcuklarından çıkar; safranî % ) % | İbn Berrî dedi ki: **ياسِمٌ**: **يَاسِمَةٍ**’nin cemidir; bu sebeple “beyazlar” dedi; (yahut) Fârisîdir (muarrebdir; bu yüzden cem’in cereyanı üzere yürümez); Arapların كلامında cereyan etmiştir. el-A‘şâ dedi ki: % ( ve Şâhesferem ve **اليَاسَمِينُ** ve nercis % her bulutlanmış karanlıkta bize sabahlatırlar ) % | Artık kim “**يَاسِمونُ**” derse, onun tekilini **يَاسمِاً** kılmış olur; sanki تقدير’de **يَاسِمَةٌ**’dir. Kim de “**يَاسَمِينُ**” derse, **النُّونَ**’u ref‘ eder; onu tekil kılar ve **نُون**’unu i‘rab eder. Şiirde **اليَاسَمِ**’in gelişi, **يَائِهِ** ve **نُونِهِ**’nun ziyadesine delalet eder. (Ve o) iki türdür: (beyaz ve sarı). Beyaz olan, kırmızılıkla karışıktır; sarı olan ondan daha geniştir. (Yaşlılara, balgamî baş ağrısına ve nezleye faydalıdır); zehirlere karşı koyar; onda ferahlatma vardır. (Kurusu öğütülmüşünün tozunu siyah saç üzerine serpmek: onu beyazlatır; çiçeğinin öğütülmüşünün suyundan bir **أُوقِيَّةٍ** içmek üç gün: rahimlerin kanamasını kesmek için tecrübe edilmiştir). Şaraba konulursa: ondan azı, aşırılıkla sarhoş eder; cinsel arzuyu tahrik eder ve âleti, sürme olarak büyütür. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

| **يَسُومُ**: Hüzeyl’e ait bir dağdır; onunla mesel vurulur: “Allah daha iyi bilir; onu **يَسُومَ**’un başından kim indirdi”; ve dedi ki: % ( **يَسُومَ**’u yerine sabitleyen üzerine yemin ettim % ) % | **ويَسُومَانِ**: birbirine yakın iki dağdır; onlar: Hayd ve **يَسُومُ**; yahut Ferkad ve **يَسُومُ**. Râciz dedi ki: % ( ey dişi deve, yürü; **يَسُومَانْ** göründü % ) % | Musannif onu **س و م**’da zikretmiştir; doğru olan burada(ki)dir. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
