# يسم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B3%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يسم

| ( *!اليَاسِمُونَ ) بِكَسْرِ السِّينِ وفَتْحِها : ( م ) مَعْرٌ وفٌ ، ( الوَاحِدُ : *!يَاسِمٌ ، كصَاحِبٍ أو عَالَمٍ ، وَلاَ نَظِيرَ لَهُ سَوَى : عَالَمُونَ : جَمْعُ عَالَمٍ ) لاَ ثَالِثَ لَهُمَا ، كَمَا مَرَّ ذلِكَ في   ع ل م   ، قالَ الجَوْهَرِيُّ : وبَعْضُ العَرَبِ يَقُولُ : شَمِمْتُ *!اليَاسَمِينَ ، وهذَا *!يَاسَمُونَ ، فيُجَرِيهِ مَجْرَى الجَمْعِ ، كَما قُلْنَا في نَصِيبِينَ ، وقَدْ جَاءَ في الشِّعْرِ يَاسِمٌ ، قالَ أبو النَّجْمِ : % ( مِنْ *!يَاسِمٍ ، بِيضٍ وَوَرْدٍ أحْمَرَا % ) % % ( يَخْرُجُ مِنْ أَكْمَامَهِ مُعْصْفَرَا % ) % | قال ابنُ بَرِّي : ياسِمٌ : جَمْعُ *!يَاسِمَةٍ ، فَلِهذا قالَ : بِيضٍ ، ( أوْ ) فَارِسِيٌ ( مُعَرَّبٌ ، فَلاَ يَجْرِي مَجْرَى الجَمْعِ ) ، وقَدْ جَرَى في كَلاَمِ العَرَبِ ، قالَ الأعْشَى : % ( وشَاهَسْفَرِمْ *!واليَاسَمِينُ ونَرْجِسٌ % يُصَبِّحُنَا في كُلِّ دَجْنٍ تَغَيَّمَا ) % | فمن قالَ : يَاسِمونُ : جَعَلَ وَاحِدَه يَاسمِاً ، فكأنَّه في التَّقْدِير : *!يَاسِمَةٌ ، ومنْ قالَ : *!يَاسَمِينُ ، فَرَفَعَ النُّونَ ، جَعَلَهُ وَاحِدًا وأَعْرَبَ نُونَهُ ، ومِجِيءُ *!اليَاسَمِ في الشِّعْرِ يَدُلُّ عَلَى زِيادَةِ يَائِهِ ونُونِهِ . ( وُهوَ ) نَوْعَانِ : ( أَبْيَضُ ، وأَصْفَرُ ) ، فالأَبْيَضُ ، مُشْرَبٌ بالحُمْرَةِ ، والأَصْفَرُ أَعْرَضُ مِنْهُ ، ( نَافِعٌ للْمَشَايِخِ ، وللِصُّدَاعِ البَلْغَمِيِّ ، والزُّكَامِ ) ، وهو يُقَاوِمُ السُّمُومَ ، وفيه تَفْرِيحٌ ، ( وذَرُّ سَحِيقِ يابِسِهِ عَلَى الشَّعْرِ الأسْوَدِ : يُبَيِّضُهُ ، وشُرْبُ أُوقِيَّةٍ مِنْ مَاءِ سَحِيقِ زَهْرِهِ ثَلاَثَةَ أيَّامٍ ، مُجَرَّبٌ لِقَطْعِ نَزْفِ الأَرْحَامِ ) ، وإِنْ جُعِلَ في الخَمْرِ : أَسْكَرَ القَلِيلُ مِنْها بإِفْرَاطٍ ، ويُهَيِّجُ البَاهَ ويُعَظَّمُ الآلَةَ طِلاَءً . | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ :

| *!يَسُومُ : جَبَلٌ لِهُذَيْلٍ ، وبِهِ يُضْرَبُ المَثَلُ :   اللهُ أَعْلَمُ ، منْ حَطَّهَا مِنْ رَأْسِ يَسُومَ   ، وقَالَ : % ( حَلَفْتُ بِمَنْ أَرْسَى يَسُومَ مَكَانَهُ % ) % | *!ويَسُومَانِ : جَبَلاَنِ مُتَقَارِبَانِ ، وَهُمَا : حَيْضٌ ويَسُومُ ، أَوْ فَرْقَدٌ *!ويَسُومُ ، قالَ الرَّاجِزُ : % ( يا نَاقُ سِيرِي قَدْ بَدَا *!يَسُومَانْ % ) % | وقد ذَكَرَهُ المُصَنِّفُ في :   س و م   ، والصَّوَابُ هُنَا . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ :

### Türkçe

| ( **اليَاسِمُونَ** ) **السِّينِ**’in kesri ve fethasıyla: (m) mâruf, (tekili: **يَاسِمٌ**; **صَاحِبٍ** veya **عَالَمٍ** gibi; ve onun benzeri yoktur, yalnızca: **عَالَمُونَ**: **عَالَمٍ**’in cemi) üçüncüleri yoktur; nitekim bu, **ع ل م**’de geçti. el-Cevherî dedi ki: Arapların bazısı der ki: “**اليَاسَمِينَ**’i kokladım”; “bu **يَاسَمُونَ**” (der); böylece onu cem’in cereyanı üzere yürütür; nitekim **نَصِيبِينَ** hakkında dediğimiz gibi. Şiirde **يَاسِمٌ** gelmiştir; Ebû’n-Necm dedi ki: % ( **يَاسِمٍ**’den; beyazlar ve kırmızı gül(ler) % ) % % ( tomurcuklarından çıkar; safranî % ) % | İbn Berrî dedi ki: **ياسِمٌ**: **يَاسِمَةٍ**’nin cemidir; bu sebeple “beyazlar” dedi; (yahut) Fârisîdir (muarrebdir; bu yüzden cem’in cereyanı üzere yürümez); Arapların كلامında cereyan etmiştir. el-A‘şâ dedi ki: % ( ve Şâhesferem ve **اليَاسَمِينُ** ve nercis % her bulutlanmış karanlıkta bize sabahlatırlar ) % | Artık kim “**يَاسِمونُ**” derse, onun tekilini **يَاسمِاً** kılmış olur; sanki تقدير’de **يَاسِمَةٌ**’dir. Kim de “**يَاسَمِينُ**” derse, **النُّونَ**’u ref‘ eder; onu tekil kılar ve **نُون**’unu i‘rab eder. Şiirde **اليَاسَمِ**’in gelişi, **يَائِهِ** ve **نُونِهِ**’nun ziyadesine delalet eder. (Ve o) iki türdür: (beyaz ve sarı). Beyaz olan, kırmızılıkla karışıktır; sarı olan ondan daha geniştir. (Yaşlılara, balgamî baş ağrısına ve nezleye faydalıdır); zehirlere karşı koyar; onda ferahlatma vardır. (Kurusu öğütülmüşünün tozunu siyah saç üzerine serpmek: onu beyazlatır; çiçeğinin öğütülmüşünün suyundan bir **أُوقِيَّةٍ** içmek üç gün: rahimlerin kanamasını kesmek için tecrübe edilmiştir). Şaraba konulursa: ondan azı, aşırılıkla sarhoş eder; cinsel arzuyu tahrik eder ve âleti, sürme olarak büyütür. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

| **يَسُومُ**: Hüzeyl’e ait bir dağdır; onunla mesel vurulur: “Allah daha iyi bilir; onu **يَسُومَ**’un başından kim indirdi”; ve dedi ki: % ( **يَسُومَ**’u yerine sabitleyen üzerine yemin ettim % ) % | **ويَسُومَانِ**: birbirine yakın iki dağdır; onlar: Hayd ve **يَسُومُ**; yahut Ferkad ve **يَسُومُ**. Râciz dedi ki: % ( ey dişi deve, yürü; **يَسُومَانْ** göründü % ) % | Musannif onu **س و م**’da zikretmiştir; doğru olan burada(ki)dir. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
