# يعر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B9%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يعر

اليَعْرُ واليَعْرَةُ: الشاة أَو الجَدْيُ يُشَدُّ عند زُِبْيَةِ الذئب أَو الأَسد؛ قال البُرَيْقُ الهُذَليُّ وكان قد توجه إِلى مصر في بَعْثٍ فبكى على فقدهم:
فإِن أُمْسِ شيخاً بالرَّجِيع ووُلْدُهُ،
ويُصْبِحُ قَوْمي دون أَرضِهِمُ مِصْرُ
أُسائِلُ عنهم كلما جاءَ راكِبٌ
مقيماً بأَمْلاحٍ، كما رُبِطَ اليَعْرُ
والرجيع والأَملاح: موضعان. وجعل نفسه في ضَعْفِه وقِلَّةِ حيلته كالجَدْيِ المربوط في الزُّبْيَةِ، وارتفع قوله وُلْدُه بالعطف على المضمر الفاعل في أَمس. وفي حديث أُم زرع: وتُرْوِيه فيِقَةُ اليَعْرَةِ؛ هي بسكون العين العَناق. واليَعْرُ: الجَدْيُ،وبه فسر أَبو عبيد قول البريق. والفِيقَةُ: ما يجتمع في الضرع بين الحلبتين. قال الأَزهري: وهكذا قال ابن الأَعرابي، وهو الصواب، رُبط عند زُبْيَةِ الذئب أَو لم يُرْبَطْ. وفي المثل: هو أَذلُّ من اليَعْرِ.
واليُعارُ: صوتُ الغنم، وقيل: صوتُ المِعْزى، وقيل: هو الشديد من أَصوات الشاء. ويَعَرَتْ تَيْعَرُ وتَيْعِرُ، الفتح عن كراع، يُعاراً؛ قال: وأَما أَشْجَعُ الخُنْثى فَوَلَّوْا
تُيوساً، بالشَّظِيِّ، لها يُعارُ
ويَعَرَتِ العَنْزُ تَيْعِرُ، بالكسر، يُعاراً، بالضم: صاحت؛ وقال: عَرِيضٌ أَرِيضٌ باتَ يَيْعِرُ حولَه،
وباتَ يُسَقِّينا بُطونَ الثَّعالِبِ
هذا رجل ضاف رجلاً وله عَتُودٌ يَيْعِرُ حوله، يقول: فلم يذبحه لنا وبات يُسْقِينا لبناً مَذِيقاً كأَنه بطون الثعالب لأَن اللبن إِذا أُجْهِدَ مَذْقُه اخْضَرَّ. وفي الحديث: لا يجيء أَحدكم بشاة لها يُعارٌ، وفي حديث آخر: بشاة تَيْعَِرُ أَي تصيح. وفي كتاب عُمَيْر ابن أَفْصى: إِن لهم الياعِرَة أَي ما له يُعارٌ، وأَكثر ما يقال لصوت المعز. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنه: مَثَلُ المُنافِقِ كالشاة الياعِرَة بين الغَنَمَيْنِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في مسند أَحمد فيحتمل أَن يكون من اليُعار الصوت، ويحتمل أَن يكون من المقلوب لأَن الرواية العائِرَة، وهي التي تذهب كذا وكذا.
واليَعُورَةُ واليَعُورُ: الشاة تبول على حالبها وتَبْعَرُ فيفسد اللبن؛ قال الجوهري: هذا الحرف هكذا جاء، قال: وقال أَبو الغَوْثِ هو البَعُورُ، بالباء، يجعله مأُخوذاً من البَعَرِ والبَوْلِ. قال الأَزهري: هذا وهَمٌ، شاة يَعُور إِذا كانت كثيرة اليُعارِ، وكأَن الليث رأَى في بعض الكتب شاة يعور فصحَّفه وجلعه شاة بعور، بالباء.
واليَعارَةُ: أَن يُعارِضَ الفحلُ الناقةَ فيعارضها معارضة من غير أَن يُرْسَلَ فيها. قال ابن سيده: واعترض الفحلُ الناقةَ يَعارَةً إِذا عارضها فَتَنَوَّخَها، وقيل: اليَعارَةُ أَن لا تُضْرَبَ مع الإِبل ولكن يُقادُ إِليها الفحلُ وذلك لكرمها؛ قال الراعي يصف إِبلاً نجائب وأَن أَهلها لا يَغْفُلون عن إِكرامها ومراعاتها، وليست للنتاج فهنّ لا يضرب فيهن فحل إِلا معارضة من غير اعتماد، فإِن شاءت أَطاعته وإِن شاءت امتنعت منه فلا تُكره على ذلك:
قلائص لا يُلْقَحْنَ إِلا يَعارَةً
عِراضاً، ولا يُشْرَيْنَ إِلا غَوالِيا
لا يشرين إِلا غواليا أَي لكونها لا يوجد مثلها إِلا قليلاً. قال الأَزهري: قوله يقاد إِليها الفحل محال، ومعنى بيت الراعي هذا أَنه وصف نجائب لا يرسل فيها الفحل ضِنّاً بِطِرْقِها وإِبقاءً لقوّتها على السير لأَن لِقاحَها يُذهِبُ مُنَّتَها، وإِذا كانت عائطاً فهو أَبقى لسيرها وأَقل لتعبها، ومعنى قوله إِلا يَعارَةً، يقول: لا تُلْقَحُ إِلا أَن يُفْلِتَ فحل من إِبل أُخرى فَيَعِير ويضربها في عَيرَانِه؛ وكذلك قال الطِّرِمَّاحُ في نجيبة حَمَلَت يَعارَةً فقال:
سَوْفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسٍ سَبَنْتا
ةٌ، أَمارَتْ بالبَوْلِ ماءَ الكِراضِ
أَنْضَجَتْهُ عشرينَ يوماً، ونِيلَتْ
حين نِيلَتْ يَعارَةً في عِراضِ
أَراد أَن الفحل ضربها يَعارَةً، فلما مضى عليها عشرون ليلة من وقتِ طَرَقها الفحلُ أَلقت ذلك الماء الذي كانت عقدت عليه فبقيت مُنَّتُها كما كانت؛ قال أَبو الهيثم: معنى اليَعارَةِ أَن الناقة إِذا امتنعت على الفحل عارَتْ منه أَي نَفَرَتْ، تعارُ، فَيُعارِضها الفحلُ في عَدوِها حتى يَنالها فَيَسْتَنِيخَها ويضربها. قال: وقوله يَعارَةً إِنما يريد عائرةً فجعل يَعارة اسماً لها وزاد فيه الهاء، وكان حقه أَن يقال عارَتْ تَعِيرُ فقال تعارُ لدخول أَحد حروف الحلق فيه.
واليَعْرُ: ضرب من الشجر. وفي حديث خزيمة: وعاد لها اليَعارُ مُجْرَنْثِماً؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية وفسر أَنه شجرة في الصحراء تأْكلها الإِبل، وقد وقع هذا الحديث في عدّة تراجم. ويَعْرٌ: بلد؛ وبه فسر السُّكَّرِيُّ قول ساعدة بن العَجْلان:
تَرَكْتَهُمُ وظَلْتَ بِجَرِّ يَعْرٍ،
وأَنتَ زَعَمْتَ ذو خَبَبٍ مُعِيدُ

### Türkçe

**اليَعْرُ** ve **اليَعْرَةُ**: kurt veya aslanın çukurunun yanında bağlanan koyun yahut oğlak; **البُرَيْقُ الهُذَليُّ** dedi—Mısır’a bir heyet içinde yönelmişti de onların kaybına ağladı:

فإِن أُمْسِ شيخاً بالرَّجِيع ووُلْدُهُ،
ويُصْبِحُ قَوْمي دون أَرضِهِمُ مِصْرُ
أُسائِلُ عنهم كلما جاءَ راكِبٌ
مقيماً بأَمْلاحٍ، كما رُبِطَ **اليَعْرُ**

**الرجيع** ve **الأَملاح**: iki yerdir. Kendisini, zayıflığında ve çare azlığında, çukurda bağlanmış oğlak gibi kıldı. Ve “**وُلْدُهُ**” sözü, **أَمس**’teki gizli fail zamirine atıf ile yükseltildi. **أُم زرع** hadîsinde: “ve onu **فِيقَةُ اليَعْرَةِ** sular”; o, **العين**’in sükûnu ile **العَناق**tır. Ve **اليَعْرُ**: oğlaktır; bununla **أَبو عبيد** **البريق**’in sözünü tefsir etti. Ve **الفِيقَةُ**: iki sağım arasında memede toplanan şeydir. **الأَزهري** dedi: **ابن الأَعرابي** de böyle dedi; ve o doğrudur; kurt çukurunun yanında bağlansın yahut bağlanmasın. Ve meselde: “o, **اليَعْرِ**’den daha zelildir.”

Ve **اليُعارُ**: koyunun sesidir; ve denildi: keçinin sesidir; ve denildi: koyunun seslerinin şiddetlisidir. Ve **يَعَرَتْ** **تَيْعَرُ** ve **تَيْعِرُ**, fetha ile, **كراع**’dan (naklen), **يُعاراً**; dedi:

وأَما أَشْجَعُ الخُنْثى فَوَلَّوْا
تُيوساً، بالشَّظِيِّ، لها **يُعارُ**

Ve keçi **يَعَرَتِ** **تَيْعِرُ**, kesra ile, **يُعاراً**, damme ile: bağırdı; ve dedi:

عَرِيضٌ أَرِيضٌ باتَ يَيْعِرُ حولَه،
وباتَ يُسَقِّينا بُطونَ الثَّعالِبِ

Bu, bir adamın bir adama misafir olmasıdır; onun da etrafında bağıran bir oğlağı vardır; diyor ki: bize onu kesmedi ve geceleyin bize, sanki tilkilerin karınlarıymış gibi, sulandırılmış süt içirdi; çünkü süt, sulandırılması zorlanınca yeşerir. Hadîste: “Sizden biri, kendisinde **يُعارٌ** olan bir koyunla gelmesin.” Başka bir hadîste: “**تَيْعِرُ** olan bir koyunla”, yani bağırır. **عُمَيْر ابن أَفْصى**’nın kitabında: “Onlar için **الياعِرَة** vardır”, yani kendisinde **يُعارٌ** olan; en çok keçinin sesi için söylenir. **ابن عمر** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Münafığın misali, iki sürü arasında **الشاة الياعِرَة** gibidir.” **ابن الأَثير** dedi: **أَحمد**’in Müsned’inde böyle geldi; o hâlde ses olan **اليُعار**’dan olması muhtemeldir; ve muhtemeldir ki kalb (harflerin yer değiştirmesi)dendir; çünkü rivayet **العائِرَة**’dir; o da şöyle böyle giden (şaşırıp dolaşan)dır.

Ve **اليَعُورَةُ** ve **اليَعُورُ**: sağana işeyen ve pisleyen koyun; böylece süt bozulur; **الجوهري** dedi: bu harf böyle geldi; dedi: **أَبو الغَوْثِ** dedi ki o, **البَعُورُ**’dur, **الباء** ile; onu **البَعَرِ** ve **البَوْلِ**’den alınmış kılar. **الأَزهري** dedi: bu bir vehimdir; koyun, **يَعُور** olur; eğer **اليُعارِ**’ı çok ise; sanki **الليث** bazı kitaplarda “koyun **يعور**” gördü de onu tashif etti ve onu “koyun **بعور**”, **الباء** ile, kıldı.

Ve **اليَعارَةُ**: erkeğin dişiyi karşılamasıdır; onu, içine salınmaksızın, bir karşılamayla karşılar. **ابن سيده** dedi: erkek, dişiyi **يَعارَةً** olarak engelledi (karşıladı); eğer onu karşıladı da onu çöktürdü. Ve denildi: **اليَعارَةُ**, develerle birlikte vurulmaması (aşım yapılmaması)dır; fakat erkeğin ona götürülmesidir; bu, onun keremindendir. **الراعي** dedi; seçkin develeri vasfeder ve sahiplerinin onları ikramdan ve gözetmekten gaflet etmediklerini; ve onlar döl için değildir; bu yüzden onlarda erkek, ancak bir karşılamayla, dayanmaksızın, vurur; isterse ona itaat eder, isterse ondan kaçınır; buna zorlanmaz:

قلائص لا يُلْقَحْنَ إِلا **يَعارَةً**
عِراضاً، ولا يُشْرَيْنَ إِلا غَوالِيا

“**غَوالِيا**’dan başkasına satın alınmazlar”: yani, onların benzeri ancak az bulunduğu için. **الأَزهري** dedi: “erkeğin ona götürülmesi” sözü muhaldir; ve **الراعي**’nin bu beytinin manası şudur: o, seçkin develeri vasfetti; onlarda erkek salınmaz; onların aşımına cimrilik ederek ve yürüyüş için kuvvetlerini bırakmak için; çünkü onların gebe kalması, onların gücünü giderir; ve eğer kısır ise, yürüyüşü için daha kalıcı ve yorgunluğu daha azdır. Ve “**إِلا يَعارَةً**” sözünün manası: diyor ki, ancak başka develerden bir erkek kaçıp da **فَيَعِير** edip, kendi **عَيرَانِه**’inde onu vurursa gebe kalır. **الطِّرِمَّاحُ** da, **يَعارَةً** olarak gebe kalan bir seçkin deve hakkında böyle dedi; dedi ki:

سَوْفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسٍ سَبَنْتا
ةٌ، أَمارَتْ بالبَوْلِ ماءَ الكِراضِ
أَنْضَجَتْهُ عشرينَ يوماً، ونِيلَتْ
حين نِيلَتْ **يَعارَةً** في عِراضِ

İstedi ki: erkek onu **يَعارَةً** olarak vurdu; sonra erkeğin onu vurduğu vakitten yirmi gece geçince, üzerine düğümlediği o suyu attı; böylece gücü olduğu gibi kaldı. **أَبو الهيثم** dedi: **اليَعارَةِ**’nin manası: dişi, erkeğe karşı imtina edince ondan **عارَتْ** eder; yani ürker; **تعارُ**; böylece erkek, onun koşusunda onu karşılar; ta ki ona erişsin de onu çöktürsün ve onu vursun. Dedi: ve “**يَعارَةً**” sözüyle ancak “**عائرةً**”yi ister; böylece **يَعارة**’yı onun için isim yaptı ve ona **الهاء**’yı artırdı; ve hakkı, “**عارَتْ** **تَعِيرُ**” denilmesiydi; böylece, onda boğaz harflerinden birinin girmesi sebebiyle, “**تعارُ**” dedi.

Ve **اليَعْرُ**: ağaçtan bir türdür. **خزيمة** hadîsinde: “ve ona **اليَعارُ** geri döndü, **مُجْرَنْثِماً**”; **ابن الأَثير** dedi: rivayette böyle geldi; ve onu, çölde bir ağaçtır; develer onu yer, diye tefsir etti; bu hadîs, birkaç tercemede vâki olmuştur. Ve **يَعْرٌ**: bir beldedir; ve bununla **السُّكَّرِيُّ**, **ساعدة بن العَجْلان**’ın sözünü tefsir etti:

تَرَكْتَهُمُ وظَلْتَ بِجَرِّ **يَعْرٍ**،
وأَنتَ زَعَمْتَ ذو خَبَبٍ مُعِيدُ
