# يعر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B9%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يعر

اليعر: الشاة أو الجدي يشد عند زبية الذئب أو الأسد. قال البريق الهذلي وكان قد توجه قومه إلى مصر في بعث فبكى على فقدهم:
  فإن أمس شيخا بالرجـيع وولـدة                      ويصبح قومي دون أرضهم مصر
  أسائل عنهم كلمـا جـاء راكـب                      مقيما بأملاح كما ربط الـيعـر جعل نفسه في ضعفه وقلة حيلته كالجدي المربوط في الزبية، والرجيع والأملاح: موضعان. كاليعرة، ومنه المثل: هو أذل من اليعر. وفي حديث أم زرع: وترويه فيقة اليعرة. هي العناق. واليعر: الجدي، وبه فسر أبو عبيد قول البريق، قال الأزهري: وهكذا قال ابن الأعرابي وهو الصواب، ربط عند زبية الذئب أو لم يربط. اليعر: شجر. قال الصاغاني: يعر: جبل. قيل: د، وبه فسر السكري قول ساعدة بن العجلان:
  تركتهم وظلت بجر يعـر                      وأنت ظننت ذو خبب معيد واليعار، كغراب: صوت الغنم، أو صوت المعزى، أو الشديد من أصوات الشاء، قال:
  وأما أشجع الخنثى فولوا                      تيوسا بالشظي لها يعار يعرت تيعر وتيعر، كيضرب ويمنع، الفتح عن كراع، يعارا، بالضم: صاحت، وقال:
  عريض أريض بات ييعر حوله                      وبات يسقينا بطون الثعـالـب

  هذا رجل ضاف رجلا، وله عنود ييعر حوله، يقول: فلم يذبحه لنا، وبات يسقينا لبنا مذيقا كأنه بطون الثعالب، لأن اللبن إذا أجهد مذقه اخضر. وفي الحديث:  لا يجيء أحدكم بشاة لها يعار  وفي آخر: بشاة تيعر، أي تصيح. وأكثر ما يقال اليعار لصوت المعز. واليعور، كصبور: شاة تبول على حالبها وتبعر فتفسد اللبن، كاليعورة. اليعور: الكثيرة اليعار، قال الجوهري: هذا الحرف هكذا جاء. قال أبو الغوث: هو البعور، بالباء يجعله مأخوذا من البعر والبول، قال الأزهري: هذا وهم، شاة يعور، إذا كانت كثيرة اليعار، وكأن الليث رأى في بعض الكتب: شاة يعور، فصحفه وجعله: شاة بعور بالباء. في المحكم: اعترض الفحل الناقة يعارة بالفتح إذا عارضها فتنوخها، أو اليعارة أن لا تضرب مع الإبل بل يقاد إليها الفحل، وذلك لكرمها. قال الراعي يصف إبلا نجائب، وأن أهلها لا يغفلون عن إكرامها ومراعاتها، وليست للنتاج فهن لا يضرب فيهن فحل إلا معارضة من غير اعتماد، فإن شاءت أطاعته وإن شاءت امتنعت منه فلا تكره على ذلك:
  قلائص لا يلقحن إلا يعـارة                      عراضا ولا يشربن إلا غواليا قال الأزهري: قوله: يقاد إليها الفحل، محال، ومعنى بيت الراعي هذا أنه وصف نجائب لا يرسل فيها الفحل ضنا بطرقها وإبقاء لقوتها على السير، لأن لقاحها يذهب منتها. ومعنى قوله: إلا يعارة، يقول: لا تلقح إلا أن يفلت فحل من إبل أخرى فيعير فيضربها في عيرانه، وكذلك قال الطرماح في نجيبة حملت يعارة فقال:
  سوف تدنيك من لميس سبنتـا                      ة أمارت بالبول ماء الكراض
  أنضجته عشرين يوما ونيلـت                      حين نيلت يعارة في العراض أراد أن الفحل ضربها يعارة، فلما مضى عليها عشرون ليلة من وقت طرقها الفحل ألقت ذلك الماء الذي كانت عقدت عليه فبقيت منتها كما كانت. قال أبو الهيثم: معنى اليعارة أن الناقة إذا امتنعت على الفحل عارت منه، أي نفرت، تعار، فيعارضها الفحل في عدوها حتى ينالها فيستنيخها ويضربها. وقوله يعارة إنما يريد عائرة، فجعل يعارة اسما لها وزاد فيه الهاء، وكان حقه أن يقال عارت تعير، فقال تعار، لدخول أحد حروف الحلق فيه. ومما يستدرك عليه: في كتاب عمير بن أفصى: إن لهم الياعرة، أي ماله يعار. وفي حديث ابن عمر:  مثل المنافق كالشاة الياعرة بين الغنمين  قال ابن الأثير: هكذا جاء في مسند أحمد، فيحتمل أن يكون من اليعار: الصوت، ويحتمل أن يكون من المقلوب، لأن الرواية: العائرة، وهي التي تذهب كذا وكذا. واليعار، كغراب: شجرة في الصحراء تأكلها الإبل، وبه فسر حديث خزيمة:  وعاد لها اليعار مجرنثما  ، قاله ابن الأثير. ويعار، بالفتح، جبل لبني سليم. نقله ياقوت. واستدرك شيخنا: يعار بكسر الياء في جمع اليعر بمعنى الجدي، وقال: إنهم قالوا: ليس لهم كلمة أولها ياء مكسورة غيرها وغير يسار ويوام، وقد تقدم البحث فيه. وثبيتة ابنة يعار كغراب، الأنصارية، لها صحبة، وهي التي أعتقت سالما مولى أبي حذيفة.

### Türkçe

**اليعر**: koyun yahut oğlak; kurtun yahut aslanın çukurunun yanında bağlanır. **البريق الهذلي** dedi; kavmi bir heyet içinde Mısır’a yönelmişti de onların yokluğuna ağladı:
  “Eğer akşamı **الرجيع**’de bir ihtiyar ve bir çocukla geçirirsem,                      ve kavmim sabahı kendi toprakları olmaksızın Mısır’da eder.
  Onları sorarım; her ne zaman bir binekli gelse,                      **أملاح**’ta ikamet eden (kimse gibi); tıpkı **الـيعـر** bağlandığı gibi.”
Kendisini zayıflığında ve çare azlığında, çukura bağlanmış oğlak gibi kıldı; **الرجيع** ve **الأملاح**: iki yerdir. **كاليعرة** gibi; ve ondan mesel: “O, **اليعر**’den daha zelildir.” **أم زرع** hadîsinde: “Ve onu **فيقة اليعرة**’de rivayet eder.” O, **العناق**’tır. **واليعر**: oğlak; ve onunla **أبو عبيد** **البريق**’in sözünü tefsir etti. **الأزهري** dedi: **ابن الأعرابي** de böyle dedi; ve o doğrudur: kurtun çukurunun yanında bağlandı yahut bağlanmadı. **اليعر**: ağaç. **الصاغاني** dedi: **يعر**: dağ. “**د**” denildi; ve onunla **السكري** **ساعدة بن العجلان**’ın sözünü tefsir etti:
  “Onları bıraktım; ve **جر يعـر**’de kaldı,                      ve sen zannettin ki **ذو خبب** geri döndürücüdür.”

**واليعار** ( **غراب** vezninde): koyunun sesi; yahut keçinin sesi; yahut koyunların seslerinden şiddetli olan. Dedi:
  “Ama **أشجع الخنثى** ise döndüler,                      **تيوسا** (getirdiler); **بالشظي** ile; onun için **يعـار** vardır.”

**يعرت**: **تيعر** ve **تيعر**; **كيضرب ويمنع** (vezninde); **الفتح** (harekesi) **عن كراع**’dan; **يعارا**; **بالضم**: bağırdı. Ve dedi:
  “Geniş, alçak (bir yer); geceyi geçirir, etrafında **ييعر**,                      ve geceyi geçirir, bize **بطون الثعـالـب** (gibi) içirir.”

Bu, bir adamdır; bir adama misafir oldu; ve onun etrafında **ييعر** eden bir **عنود**’u vardır; der ki: bize onu kesmedi; ve geceyi geçirir, bize sulandırılmış süt içirir; sanki **بطون الثعالب**’dır; çünkü süt, sulandırması zorlanınca yeşerir. Hadîste: “Sizden biri, **لها يعار** olan bir koyun getirmez.” Başka birinde: “**بشاة تيعر**”; yani bağırır. En çok **اليعار**, keçinin sesi için söylenir.

**واليعور** ( **صبور** vezninde): sağan kimsenin üzerine işeyen ve pisleyen koyun; böylece sütü bozar; **كاليعورة**. **اليعور**: **اليعار**’ı çok olan. **الجوهري** dedi: Bu harf böyle geldi. **أبو الغوث** dedi: O, **البعور**’dur; **بالباء**; onu pislik ve işemeden alınmış kılar. **الأزهري** dedi: Bu bir vehimdir; **شاة يعور**: **اليعار**’ı çok olduğu zaman; sanki **الليث** bazı kitaplarda “**شاة يعور**” gördü de onu tashif etti ve onu “**شاة بعور**” yaptı; **بالباء**.

**في المحكم**: Erkek deve, dişi deveye **يعارة** ( **بالفتح** ) ile karşı koydu; onu karşılayıp çöktürürse; yahut **اليعارة**: develerle birlikte çiftleştirilmemesi, bilakis erkeğin ona sevk edilmesidir; bu, onun kereminden dolayıdır. **الراعي** seçkin develeri vasfederek dedi; ve onların sahipleri ikramından ve gözetmesinden gafil olmazlar; ve onlar döl için değildir; bu yüzden onlarda erkek deve, ancak karşı koyma ile, bir dayatma olmaksızın çiftleşir; isterse ona itaat eder, isterse ondan imtina eder; buna zorlanmaz:
  “Dişi develer; **يعـارة** dışında gebe kalmazlar,                      geniş (duranlar) olarak; ve **غواليا** dışında içmezler.”
**الأزهري** dedi: “Erkeğin ona sevk edilmesi” sözü muhaldir. Ve **الراعي**’nin bu beytinin manası: O, seçkin develeri vasfetti; onlarda erkek deve salıverilmez; onların çiftleşmesine kıyamamak ve yürüyüş için kuvvetlerini bırakmak için; çünkü onların gebe kalması, onların kuvvetini giderir. Ve “**إلا يعارة**” sözünün manası: der ki: ancak başka develerden bir erkek deve kaçıp da **يعير** eder, böylece kendi **عيرانه**’sinde onu çiftlerse gebe kalır. **الطرماح** da, **يعارة** ile gebe kalan bir seçkin deve hakkında böyle dedi:
  “Seni yaklaştıracak; **لميس سبنتـا**’dan,                      **أمارت بالبول ماء الكراض** (olan).
  Onu yirmi gün olgunlaştırdı; ve elde edildi,                      elde edildiği vakit **يعارة** (oldu) **في العراض**.”
Muradı: erkek deve onu **يعارة** ile çiftledi; sonra erkek devenin onu çiftlemesinden itibaren yirmi gece geçince, üzerine düğümlediği o suyu attı; böylece kuvveti olduğu gibi kaldı.

**أبو الهيثم** dedi: **اليعارة**’nın manası: dişi deve, erkeğe imtina edince ondan **عارت** eder; yani ürker; **تعار**; böylece erkek deve, onun koşusunda ona karşı koyar; ta ki ona erişip onu çöktürsün ve onu çiftlesin. Ve “**يعارة**” sözüyle ancak **عائرة**’yi kasteder; onu onun için bir isim yaptı ve ona **الهاء**’yı artırdı; hakkı, “**عارت تعير**” denmesiydi; fakat “**تعار**” dedi; onda boğaz harflerinden birinin girmesi sebebiyle.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **عمير بن أفصى**’nın kitabında: “Onların **الياعرة**’si vardır”; yani **يعار**’ı olan malı. **ابن عمر** hadîsinde: “Münafığın misali, iki sürü arasında **الشاة الياعرة** gibidir.” **ابن الأثير** dedi: **مسند أحمد**’da böyle geldi; böylece **اليعار**’dan (yani sesten) olması muhtemeldir; ve maklûbdan olması muhtemeldir; çünkü rivayet: **العائرة**’dir; o da şöyle böyle giden (koyun)dur.

**واليعار** ( **غراب** vezninde): çölde bir ağaç; develer onu yer; ve onunla **خزيمة** hadîsi tefsir edildi: “**وعاد لها اليعار مجرنثما**”; bunu **ابن الأثير** söyledi. **ويعار** ( **بالفتح** ): **بني سليم** için bir dağdır. Bunu **ياقوت** nakletti. Şeyhimiz istidrâk etti: **يعار** (yâ’nın kesresiyle), oğlak manasındaki **اليعر**’in cem‘inde; ve dedi: Onlar, başı kesreli yâ olan bir kelimeyi, bundan ve **يسار** ve **يوام**’dan başka söylemediler; ve onda araştırma geçmişti.

**وثبيتة ابنة يعار** ( **غراب** vezninde), Ensârî; onun sohbeti vardır; ve o, **سالم**’i, **أبي حذيفة**’nin mevlasını azat eden kimsedir.
