# يعط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D8%B9%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يعط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يعط

يعاط، مثلثة الأول، مبنية بالكسر، نقله الجوهري، الفتح كقطام، وهي الفصحى، والضم والكسر لغتان ضعيفتان، نقلهما الصاغاني. قال: والكسر أضعفهما. وقال الأزهري: الكسر قبيح لأنه زاد الياء قبحا، لأن الياء خلقت من الكسرة، وليس في كلام العرب كلمة على فعال في صرها ياء مكسورة. وقال غيره: يسار: لغة في اليسار، وبعض يقول: إسار تقلب همزة إذا كسرت. قلت: وحكى ابن سيده: اليوام بالكسر مصدر ياومه. وزاد غيره: اليعار في جمع يعر للجفر الذي يصطاد به الصائد الأسد، كما مرن فصارت أربعة، كما أشار إليه شيخنا.
 قلت: وزاد الصاغاني هلال بن يساف، بالكسر، فصارت خمسة.
 وياعاط، بألف، عن الفراء، قال وهو أكثر: زجر للذئب، إذا رأيته قلت: يعاط يعاط، وعليه اقتصر الجوهري، وأنشد قول الراجز:
  صب على شاء أبي رياط
  ذؤالة كالأقدح المراط
  يهفو إذا قيل له: يعاط ورواه الفراء: تنجو إذا قيل له يا: عاط وهو أيضا زجر للخيل وللإبل وأنشد ثعلب في صفة إبل:
  وقلص مقرورة الألياط
  باتت على ملحب أطاط
  تنجو إذا قيل لها: يعاط ويروى بكسر الياء، وقد تقدك أنها قبيحة. وحكى ابن بري عن محمد بن حبيب: عاط عاط,. قال: فهذا يدل على أن الأصل عاط مثل غاق، ثم أدخل عليه يا، فقيل: يا عاط، ثم حذف منه الألف تخفيفا، فقيل: يعاط.
 قلت: وهذا معنى قول الفراء: تقول العرب: ياعاط ويعاط، وبالألف أكثر. وأما أهل الصعيد قاطبة فإنهم يستعملونه في زجر الخيل والإبل والناس، كذلك يقولون: عاط ويعاط، كما سمعته منهم مرارا، وهي عربية فصيحة. وقيل: يعاطر، وياعاط ينذر بهما الرقيب أهله إذا رأى جيشا، قال المتنخل الهذلي:
  وهذا ثم قد علموا مكاني                      إذا قال الرقيب: ألا يعاط قال السكري في شرحه: عاط: كلمة يصيح بها الصائح، وهو قوله: عاط عاط. يقول: إذا جاء وقت الحملة في الحرب، وقالوا: عاط عاط، كنت فيمن يحمل.
 وقال الأزهري: ويقال: يعاط زجر في الحرب، قال الأعشى:
  لق منوا بتيحان ساط                      ثبت إذا قيل له يعاط وقال الجمحي: يعاط: استغاثة وزج. وقال غيره: يعاط، أي احملوا، وقيل: يعاط: إغراء. وقال ابن عباد: يقال في زجر الإبل: يا عاط، وفي زجر الخيل إذا أرسلت عند السباق: يعاط.
 وأيعط به، ويعط به تيعيطا، وياعط به مياعطة، وعلى الألى اقتصر الجوهري، إذا قال له ذلك، أي يعاط، وياعاط، وكذلك ياعطه مياعطة. وبه تم حرف الطاء المهملة من شرح القاموس والحمد لله حق حمده، وصلى الله على سيدنا ومولانا محمد النبي الأمي وعلى آله وصحبه وذويه وعترته، وسلم تسليما كثيرا كثيرا.

### Türkçe

**يعاط**; birincisi üç türlü (harekeli), kesre üzere mebnî; bunu el-Cevherî nakletti. Fetha, **قطام** gibi; ve o fasih olandır. Zamme ve kesre iki zayıf lugattır; ikisini de es-Sağânî nakletti. Dedi ki: kesre ikisinin daha zayıfıdır. El-Ezherî dedi ki: kesre çirkindir; çünkü **الياء**’yı çirkinlikçe artırdı; zira **الياء** kesreden yaratılmıştır; Arapların كلامında, sonunda kesreli **ياء** bulunan **فعال** vezni üzere bir kelime yoktur. Başkası dedi ki: **يسار**: **اليسار** hakkında bir lugattır; bazıları der ki: **إسار**; kesrelenince hemzeye çevrilir. Dedim ki: İbn Sîde nakletti: **اليوام** kesre ile, **ياومه**’nin masdarıdır. Başkası da artırdı: **اليعار**; **يعر**’ın cem‘inde; avcının aslanı avladığı **الجفر** için; daha önce geçtiği üzere; böylece dört oldu; şeyhimiz işaret ettiği gibi.

Dedim ki: es-Sağânî **هلال بن يساف**’ı, kesre ile, artırdı; böylece beş oldu.

Ve **ياعاط**, elif ile; el-Ferrâ’dan: dedi ki ve o daha çoktur: kurda azarlamadır; onu gördüğünde dersin: **يعاط يعاط**. El-Cevherî bununla iktisar etti. Ve râcizin sözünü inşâd etti:
  صب على شاء أبي رياط
  ذؤالة كالأقدح المراط
  يهفو إذا قيل له: **يعاط**
El-Ferrâ onu şöyle rivayet etti: تنجو إذا قيل له يا: عاط. Ve o da atlar ve develer için azarlamadır. Ve Sa‘leb, develerin sıfatında inşâd etti:
  وقلص مقرورة الألياط
  باتت على ملحب أطاط
  تنجو إذا قيل لها: **يعاط**
Ve **الياء**’ın kesresiyle de rivayet olunur; ve sana onun çirkin olduğu geçmişti. İbn Berrî, Muhammed b. Habîb’den nakletti: **عاط عاط**. Dedi ki: bu, aslın **عاط** olduğunu, **غاق** gibi, gösterir; sonra ona **يا** dâhil edildi; böylece **يا عاط** denildi; sonra hafifletme için ondan elif hazfedildi; böylece **يعاط** denildi.

Dedim ki: bu, el-Ferrâ’nın sözünün mânâsıdır: Araplar der: **ياعاط** ve **يعاط**; elif ile daha çoktur. Amma es-Sa‘îd ehli toptan, onu atları, develeri ve insanları azarlamada kullanırlar; şöyle derler: **عاط** ve **يعاط**; onlardan bunu defalarca işittiğim gibi; ve o fasih Arapçadır. Ve denildi ki: **يعاطر** ve **ياعاط**; ikisiyle gözcü, bir ordu gördüğünde, ehline haber verir. El-Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
  وهذا ثم قد علموا مكاني                      إذا قال الرقيب: ألا **يعاط**
Es-Sukkerî şerhinde dedi ki: **عاط**: bağıranın bağırdığı bir kelimedir; ve o, onun sözü: **عاط عاط**’tır. Der ki: savaşta حملenin vakti geldiğinde ve **عاط عاط** dediklerinde, حمل edenler içinde idim.

El-Ezherî dedi ki: ve denilir: **يعاط** savaşta bir azarlamadır. El-A‘şâ dedi ki:
  لق منوا بتيحان ساط                      ثبت إذا قيل له **يعاط**
El-Cumahî dedi ki: **يعاط**: imdat isteme ve azarlamadır. Başkası dedi ki: **يعاط**; yani: حمل edin. Ve denildi ki: **يعاط**: kışkırtmadır. İbn Abbâd dedi ki: develeri azarlamada denilir: **يا عاط**; ve atları, yarışta salıverildiğinde, azarlamada: **يعاط**.

Ve onunla **أيعط** etti; ve onunla **يعط** etti, **تيعيطا**; ve onunla **ياعط** etti, **مياعطة**; el-Cevherî bunlarla iktisar etti: ona bunu söylediğinde; yani: **يعاط** ve **ياعاط**. Ve yine: **ياعطه**’yi **مياعطة** etti. Ve bununla, **الطاء**’ın, ihmal edilmiş olanının, **شرح القاموس**’tan harfi tamam oldu. Ve hamd, O’na, hamdının hakkıyla; ve salât, efendimiz ve mevlamız, ümmî peygamber Muhammed’e, ve âline, sahabesine, yakınlarına ve soyuna; ve çok çok selâm.
