# يقن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%82%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يقن

اليَقِينُ: العِلْم وإزاحة الشك وتحقيقُ الأَمر، وقد أَيْقَنَ يُوقِنُ إيقاناً، فهو مُوقِنٌ، ويَقِنَ يَيْقَن يَقَناً، فهو يَقنٌ. واليَقِين: نَقيض الشك، والعلم نقيضُ الجهل، تقول عَلِمْتُه يَقيناً. وفي التنزيل العزيز: وإنَّه لَحَقُّ اليَقِين؛ أَضاف الحق إلى اليقين وليس هو من إضافة الشيء إلى نفسه، لأَن الحق هو غير اليقين، إنما هو خالصُه وأَصَحُّه، فجرى مجرى إضافة البعض إلى الكل. وقوله تعالى: واعْبُدْ رَبَّك حتى يأْتيك اليَقِينُ؛ أَي حتى يأْتيك الموتُ، كما قال عيسى بن مريم، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: وأَوْصانِي بالصَّلاة والزكاةِ ما دُمْتُ حَيَّاً، وقال: ما دُمْتُ حَيّاً وإن لم تكن عبَادَةٌ
لغير حَيٍّ، لأَن معناه اعْبُدْ ربَّك أَبداً واعْبُدْه إلى الممات، وإذا أَمر بذلك فقد أَمر بالإقامة على العبادة.
ويَقِنْتُ الأَمْرَ، بالكسر؛ ابن سيده: يَقِنَ الأَمرَ يَقْناً ويَقَناً وأَيْقَنَه وأَيْقَنَ به وتَيَقَّنه واسْتَيْقَنه واسْتَيْقَن به وتَيَقَّنْت بالأَمر واسْتَيْقَنْت به كله بمعنى واحد، وأَنا على يَقين منه، وإنما صارت الياء واواً في قولك مُوقِنٌ
للضمة قبلها، وإذا صَغَّرْته رددتَه إلى الأَصل وقلتَ مُيَيْقِنٌ، وربما عبروا بالظن عن اليَقِين وباليَقِين عن الظن؛ قال أَبو سِدْرَة الأَسدِيُّ، ويقال الهُجَيْمِيُّ:
تَحَسَّبَ هَوّاسٌ، وأَيْقَنَ أَنَّني
بها مُفْتَدٍ من واحدٍ لا أُغامِرُه
يقول: تَشَمَّمَ الأَسدُ ناقتي يظن أَنني أَفتدي بها منه وأَسْتَحْمِي نفسي فأَتركها له ولا أَقتحم المهالك بمقاتلته، وإنما سمي الأَسدُ هَوَّاساً لأَنه يَهُوس الفَريسة أَي يَدُقُّها. ورجل يَقِنٌ ويَقَنٌ: لا يسمع شيئاً إلا أَيْقَنَه، كقولهم: رجل أُذُنٌ. ورجل يَقَنَةٌ، بفتح الياء والقاف وبالهاء: كيَقُنٍ؛ عن كراع، ورجل مِيقَانٌ كذلك؛ عن اللحياني، والأُنثى مِيقَانةٌ، بالهاء، وهو أَحد ما شذ من هذا الضرب. وقال أَبو زيد: رجل ذو يَقَنٍ لا يسمع شيئاً إلا أَيْقَنَ به. أَبو زيد: رجل أُذُنٌ يَقَنٌ، وهما واحد، وهو الذي لا يسمع بشيء إلا أَيْقَنَ به. ورجل يَقَنٌ ويَقَنَةٌ. مثل أُذُنٍ في المعنى أَي إذا سمع شيئاً أَيْقَنَ به ولم يُكَذِّبه. الليث: اليَقَنُ اليَقِينُ؛ وأَنشد قول الأَعشى: وما بالَّذي أَبْصَرَتْه العُيُو
نُ مِنْ قَطْعِ يَأْسٍ، ولا منْ يَقَنْ
ابن الأَعرابي: الممَوْقُونَةُ الجارية المَصُونة المُخدَّرة.

### Türkçe

**اليَقِينُ**: ilim ve şüphenin giderilmesi ve işin tahkiki; ve muhakkak bilmiştir: **أَيْقَنَ يُوقِنُ إيقاناً**; o hâlde o **مُوقِنٌ**’dir. Ve **يَقِنَ يَيْقَن يَقَناً**; o hâlde o **يَقنٌ**’dür.

Ve **اليَقِين**: şüphenin zıddıdır; ilim de cehaletin zıddıdır. “Onu **يَقيناً** bildim” dersin. Aziz tenzilde: “Ve şüphesiz o, **لَحَقُّ اليَقِين**’dir”; hakkı yakîne izafe etti; ve o, şeyin kendisine izafesinden değildir; çünkü hak, yakînden başkadır; ancak o, onun hâlisidir ve en sahihidir; böylece, parçanın bütüne izafesi mecrasında cereyan etti. Ve Yüce’nin sözü: “Ve Rabbine ibadet et, ta ki sana **اليَقِينُ** gelinceye kadar”; yani, sana ölüm gelinceye kadar; nitekim Meryem oğlu Îsâ, nebîmize ve ona salât ve selâm üzerine, dedi: “Ve beni, hayatta olduğum müddetçe namaz ve zekât ile vasiyetlendirdi”; ve dedi: “Hayatta olduğum müddetçe”; ve her ne kadar diri olmayandan başkasına ibadet olmasa da; çünkü onun manası: “Rabbine ebeden ibadet et ve ona ölüme kadar ibadet et”tir; ve bununla emrettiğinde, ibadet üzere ikamete emretmiş olur.

Ve “işi **يَقِنْتُ**”, kesre ile; İbn Sîde: **يَقِنَ** işi **يَقْناً** ve **يَقَناً**; ve onu **أَيْقَنَه** ve onunla **أَيْقَنَ به**; ve onu **تَيَقَّنه** ve onu **اسْتَيْقَنه** ve onunla **اسْتَيْقَن به**; ve işle **تَيَقَّنْت** ve onunla **اسْتَيْقَنْت**; hepsi tek bir mana iledir. Ve ben ondan yana **يَقين** üzerindeyim. Ancak, “**مُوقِنٌ**” sözünde yâ, kendisinden önceki damme sebebiyle vâv oldu; onu küçülttüğünde onu asla döndürür ve “**مُيَيْقِنٌ**” dersin. Ve bazen zann ile **اليَقِين**’den, ve **اليَقِين** ile zandan ibare ederler; Ebû Sidra el-Esedî dedi, ve el-Huceymî de denilir:

تَحَسَّبَ هَوّاسٌ، وأَيْقَنَ أَنَّني
بها مُفْتَدٍ من واحدٍ لا أُغامِرُه

Der ki: Aslan, deveyi kokladı; zanneder ki ben onunla ondan fidye veririm ve nefsimi korurum; böylece onu ona bırakırım ve onunla çarpışarak helâklere atılmam. Ancak aslana **هَوَّاساً** adı verildi; çünkü o, avı **يَهُوس** eder; yani onu ezer. Ve bir adam **يَقِنٌ** ve **يَقَنٌ**: hiçbir şey işitmez ki onu **أَيْقَنَه** etmesin; onların “adam **أُذُنٌ**” demeleri gibi. Ve bir adam **يَقَنَةٌ**, yâ ve kāf fethasıyla ve hâ ile: **يَقُنٍ** gibi; Kurâ‘dan. Ve bir adam **مِيقَانٌ** da böyledir; Lihyânî’den. Ve dişisi **مِيقَانةٌ**, hâ ile; ve o, bu türden şâz olanlardan biridir. Ebû Zeyd dedi: **ذو يَقَنٍ** bir adam; hiçbir şey işitmez ki onunla **أَيْقَنَ** etmesin. Ebû Zeyd: **أُذُنٌ يَقَنٌ** bir adam; ikisi birdir; ve o, bir şey işitmez ki onunla **أَيْقَنَ** etmesin. Ve bir adam **يَقَنٌ** ve **يَقَنَةٌ**; manada **أُذُنٍ** gibidir; yani bir şey işittiğinde onunla **أَيْقَنَ** eder ve onu yalanlamaz. Leys: **اليَقَنُ** **اليَقِينُ**’dir; ve A‘şâ’nın sözünü şahit getirdi:

وما بالَّذي أَبْصَرَتْه العُيُو
نُ مِنْ قَطْعِ يَأْسٍ، ولا منْ يَقَنْ

İbnü’l-A‘râbî: **الممَوْقُونَةُ**; korunmuş, örtülü (mahfuz), perde arkasında tutulan câriyedir.
