# يقن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%82%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يقن

: ( *!يَقِنَ الأَمْرَ ، كفَرِحَ ، *!يَقْناً ) ، بالفتْحِ ( ويُحرَّكُ ، *!وأَيْقَنَه و ) *!أَيْقَنَ ( به *!وتَيَقَّنَه *!واسْتَيْقَنَهُ و ) *!اسْتَيْقَنَ ( به ) : ) أَي ( عَلِمَهُ وتَحَقَّقَهُ ) كُلّه ، بمعْنًى واحِدٍ ، وكَذلِكَ *!تَيَقَّنَ بالأَمْرِ وإنَّما صارَتِ الواوُ ياءً في قَوْلِكَ *!مُوقِنٌ للضمَّةِ قَبْلَها ، وإذا صَغَّرْتَه رَدَدْتَه إلى الأصْلِ وقُلْتَ مُيَيْقِنٌ .
( وهو *!يَقِنٌ ، مُثَلَّثَة القافِ ، *!ويَقَنَةٌ ، محرَّكةً ) ، عن كُراعٍ : ( لا يَسْمَعُ شيئاً إلاَّ *!أَيْقَنَهُ ) ولم يُكذّبْ به ، كقَوْلِهم : رجُلٌ أُذُنٌ ؛ ( وكذا *!مِيقانٌ ) ، عن اللِّحْيانيّ ، ( وهي *!مِيقانَةٌ ) ، وهو أَحَدُ ما شَذَّ مِن هذا الضَّرْبِ .
( *!واليَقِينُ : إزاحَةُ الشَّكِّ ) والعِلْمُ وتَحْقِيقُ الأمْرِ ، ونَقِيضُه الشَّكّ ؛ وفي الاصْطِلاحِ : اعْتِقادُ الشيءِ بأنَّه كذا مع اعْتِقادِ أنَّه لا يُمْكِن إلاَّ كذا مُطابِقاً للواقِعِ غَيْر مُمْكِن الزَّوالِ والقَيْد ، الأوّل : جنْسٌ يَشْملُ الظّنَّ ، والثاني : يُخْرجُه ؛ والثالِثُ : يخرجُ الجَهْلَ المُركَّبَ ؛ والرابعُ : يخرجُ اعْتِقاد المُقَلد المُصِيب .
وعنْدَ أَهْلِ الحَقِيقَةِ رُؤْيَةُ العِيانِ بقوَّةِ الإيمانِ لا بالحجَّةِ والبُرْهانِ .
وقيلَ : مشاهَدَةُ الغُيوبِ بصَفَاءِ القُلوبِ ومُلاحَظَة الأَسْرار بمحافَظَةِ الأفْكارِ . ( *!كاليَقَنِ ، محرّكةً ) عن اللّيْثِ ؛ وأَنْشَدَ للأَعْشى :
وما بالذِي أَبْصَرَتْه العُيُونُ مِنْ قَطْعِ يَأْسٍ ولا مِنْ *!يَقَنْ

( و ) *!اليَقِينُ : ( الموتُ ) ، لأنَّه *!تَيَقّنٌ لحاقَه لكلِّ مَخْلوقٍ حيَ .
قالَ البَيْضاوِي : ومالَ كَثيرُونَ إلى أنّه حَقِيقيٌّ ، وصَوَّبَ بعضُهم أَنَّه مَجازِيٌّ من تَسْمِيةِ الشيءِ بما يَتَعَلَّق به ، حَقَّقَه شيْخُنا ؛ وبه فسّرَ قَوْله تعالى : ﴿واعْبُدْ رَبَّك حتى يأْتِيكَ اليَقِينُ﴾ .
( *!ويقين : ة بالقُدْسِ ) ، بها مَقامٌ مَشْهورٌ للُوط ، عليه السّلام ، والعامَّةُ تُسَمِّيه مَسْجِد اليَقِينِ .
( وهاشِمُ بنُ *!يَقِينٍ : مُحَدِّثٌ .
( و ) رجُلٌ ( *!يَقِنٌ بالشَّيءِ ، كخَجِلٍ ) ، أَي ( مُولَعٌ به .
( وذُو يَقَنٍ ، محرَّكةً : ماءٌ ) لبَني نميرِ بنِ عامِرِ بنِ صَعْصَعَة ، عن ياقوت .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حقُّ *!اليَقِينِ : خالِصُه وواضِحُه ، مِن إضافة البعضِ إلى الكُلِّ لا مِن إضافَةِ الشيءِ إلى نَفْسِه ، لأنَّ الحقَّ هو غيرُ اليَقِينِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : رجُلٌ ذُو *!يَقَنٍ ، محرَّكةً ، لا يَسْمَعُ شيئاً إلاَّ *!أَيْقَنَ به ، ورُبَّما عَبَّرُوا عن الظَّنِّ *!باليَقِينِ ، *!وباليَقِينِ عن الظَّنِّ ؛ قالَ أَبو سِدْرَةَ الهُجَيْمِيُّ :
تَحَسَّبَ هَوَّاسٌ *!وأَيْقَنَ أَنَّني بها مُفْتَدٍ من واحدٍ لا أُغامِرُهيقولُ : تَشَمَّمَ الأَسَدُ ناقَتِي يظنُّ أَنَّني أَفْتَدِي بها منه ، وأَسْتَحْمِي نَفْسِي فأَتْركُها له ولا أَقْتَحِمُ المَهالِكَ بمُقاتَلَتِه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### Türkçe

: ( **يَقِنَ الأَمْرَ** , **كفَرِحَ** , **يَقْناً** ) , fetha ile ( ve harekelenir , ve **أَيْقَنَه** ve ) **أَيْقَنَ** ( onunla ve **تَيَقَّنَه** ve **اسْتَيْقَنَهُ** ve ) **اسْتَيْقَنَ** ( onunla ) : yani ( onu bildi ve onu tahkik etti ) hepsi, tek bir mânâ ile; ve bunun gibi **تَيَقَّنَ بالأَمْرِ**; ancak senin sözünde **مُوقِنٌ**’de vav, kendisinden önceki damme sebebiyle yâ’ya dönüştü; onu küçülttüğünde onu asla döndürürsün ve **مُيَيْقِنٌ** dersin.

( ve o **يَقِنٌ**’dir, kāfın üçlü (okunuşlu) olmasıyla, ve **يَقَنَةٌ**’dir, harekeli olarak ) , Kurâ‘dan: ( hiçbir şeyi işitmez ki ancak onu **أَيْقَنَهُ** ) ve onunla tekzib etmedi; onların sözü gibi: adam **أُذُنٌ**; ( ve bunun gibi **مِيقانٌ** ) , Lihyânî’den, ( ve o **مِيقانَةٌ**’dir ) ve o, bu türden şâz olan şeylerden biridir.

( ve **اليَقِينُ**: şüphenin giderilmesidir ) ve ilim ve işin tahkiki; ve onun zıddı şüphedir; ve ıstılahta: şeyin şöyle olduğuna inanmak, onun ancak şöyle olmasının mümkün olduğuna inanmakla birlikte; vâkıaya mutabık, zevâli mümkün olmayan; ve kayıt: birincisi: zandır da kapsayan bir cinstir; ikincisi: onu (zanı) çıkarır; üçüncüsü: mürekkeb cehli çıkarır; dördüncüsü: isabet eden mukallidin itikadını çıkarır.

Ve hakikat ehli yanında: hüccet ve burhan ile değil, iman kuvvetiyle ayân görmesidir.

Ve denildi: kalplerin safâsıyla gaybları müşâhede etmek ve fikirleri muhafaza ile sırları mülâhaza etmektir. ( **كاليَقَنِ** , harekeli olarak ) Leys’ten; ve A‘şâ’ya ait olarak inşâd etti:
وما بالذِي أَبْصَرَتْه العُيُونُ مِنْ قَطْعِ يَأْسٍ ولا مِنْ **يَقَنْ**

( ve ) **اليَقِينُ**: ( ölümdür ) , çünkü o, her diri mahlûka onun ulaşmasının **تَيَقّنٌ**’udur.

Beydâvî dedi: ve birçokları onun hakikî olduğuna meyletti; ve bazısı, şeyin kendisiyle alâkalı olanla isimlendirilmesinden mecazî olduğunu isabetli gördü; onu şeyhimiz tahkik etti; ve onunla şu yüce sözünü tefsir etti: ﴿واعْبُدْ رَبَّك حتى يأْتِيكَ اليَقِينُ﴾ .

( **ويقين** : Kudüs’te bir belde ) , onda Lût’un, عليه السّلام, meşhur bir makamı vardır; ve avam ona Mescidü’l-**يَقِينِ** adını verir.

( ve Hâşim b. **يَقِينٍ**: bir muhaddistir.

( ve ) bir adam ( **يَقِنٌ بالشَّيءِ** , **كخَجِلٍ** ) , yani ( ona düşkün ).

( ve **ذُو يَقَنٍ** , harekeli olarak: bir sudur ) Benî Numeyr b. Âmir b. Sa‘saa‘a’ya ait, Yâkūt’tan.

Ve kendisine istidrâk olunan şeylerdendir:
**حقُّ اليَقِينِ**: onun hâlisi ve onun vâzıhı; bütünün bir kısmının bütüne izâfesi cinsindendir, şeyin kendi nefsine izâfesi cinsinden değil; çünkü hak, **اليَقِينِ**’den başkadır.

Ve Ebû Zeyd dedi: bir adam **ذُو يَقَنٍ** , harekeli olarak, hiçbir şeyi işitmez ki ancak onunla **أَيْقَنَ**; ve bazen zan hakkında **باليَقِينِ** ile, ve **باليَقِينِ** hakkında zan ile ibare ederler; Ebû Sidre el-Huceymî dedi:
تَحَسَّبَ هَوَّاسٌ **وأَيْقَنَ** أَنَّني بها مُفْتَدٍ من واحدٍ لا أُغامِرُه
Yani: aslan, devemı kokladı; benim onunla kendimi ondan fidye edeceğimi zanneder; ve kendimi korurum da onu ona bırakırım ve onunla savaşarak helâklere atılmam.

Ve kendisine istidrâk olunan şeylerdendir:
