# يلل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%84%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%84%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%84%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يلل

اليَلَلُ: قِصَر الأَسنان والتزاقُها وإِقبالُها على غارِ الفَمِ واختلافُ نِبْتَتِها وانعِطافُها إِلى داخِل الفم؛ قال الجوهري: اليَلَلُ قِصَرُ الأَسنان العُليا. قال ابن بري: هذا قول ابن السكيت، وغلَّطه فيه ابن حمزة وقال: اليَلَلُ قِصَرُ الأَسنان وهو ضدُّ الرَّوَقِ، والرَّوَقُ طولها، وقال سيبويه: اليَلَلُ انثِناؤها إِلى داخِل الفَمِ. وقال ابن الأَعرابي: اليَلَلُ أَشدُّ من الكَسَسِ، والأَلَلُ لغة على البدَل؛ وقال اللحياني: في أَسنانه يَلَلٌ وأَلَلٌ، وهو أَن تُقْبِل الأَسنان على باطِن الفَم، وقد يَلَّ ويَلِل يَلاًّ ويَلَلاً، قال: ولم نسمع من الأَلَلِ فِعلاً فدلَّ ذلك على أَنَّ همزة أَلَلٍ بدل من ياء يَلَلٍ، ورجل أَيَلُّ والأُنثى يَلاّءُ. التهذيب: الأَيَلُّ القصير الأَسنان، والجمع اليُلُّ؛ وقال لبيد:
رَقَميَّات، عليها ناهِضٌ،
تُكْلِحُ الأَرْوَقَ منهم والأَيَلُّ
أَي رميتهم بسهام. ابن الأَعرابي: الأَيَلُّ الطويلُ الأَسْنان، والأَيَلُّ الصغير الأَسنان. وهو من الأَضْداد. وصَفاةٌ يَلاَّءُ بَيِّنةُ اليَلَلِ: مَلْساء مستوية. ويقال: ما شيء أَعذبُ من ماءِ سَحابة غَرَّاء، في صَفاة يَلاّء.
وعَبْدُ يالِيلَ: اسمُ رجل جاهِليّ، وزعم ابن الكلبي أَنّ كلَّ اسمٍ من كلام العرب آخره إِلٌّ أَو إِيلٌ كجِبْريل وشِهْمِيل وعَبد يالِيل مضاف إِلى أَيلٍ أَو إِلٍّ ما من أَسماء الله عز وجل، قال: وقد بيِّنا أَن هذا خطأ لأَنه لو كان ذلك لكان الآخر مجروراً فقلت جِبرِيلٍ، وهو مذكور في موضعه.
ويَلْيَل: اسمُ جبل معروف بالبادِية. ويَلْيَل: موضع، وفي غزوة بدر يَلْيَل
(* قوله «وفي غزوة بدر يليل إلخ» عبارة ياقوت: يليل اسم قرية قرب وادي الصفراء من اعمال المدينة وفيه عين كبيرة تخرج من جوف رمل، الى ان قال: وتصب في البحر عند ينبع، ثم قال: ووادي يليل يصب في البحر،ثم قال: وقال ابن اسحق في غزوة بدر مضت قريش حتى نزلوا بالعدوة القصوى من الوادي خلف العقنقل ويليل بين بدر وبين العقنقل الكئيب الذي خلفه قريش والقليب ببدر من العدوة الدنيا من بطن يليل الى المدينة) هو بفتح الياءين وسكون اللام الأُولى وادي يَنْبُع يَصُبُّ في غَيْقة؛
قال جرير:
نَظَرَتْ إِليكَ بِمثْلِ عَيْنَيْ مُغْزِلِ،
قَطَعَتْ حَبائلَها بأَعْلى يَلْيَلِ
قال ابن بري: هو وادي الصَّفْراء دُوَيْن بَدْرٍ من يَثرِب؛ قال: ومثله قول حارثة بن بدر:
يا صاح إِنِّي لَسْتُ ناسٍ ليلةً،
منها نَزَلْت إِلى جَوانب يَلْيَلِ
وقال مُسافِع بن عبد مناف:
عَمْرُو بنُ عَبْدٍ كان أَوَّل فارِسٍ
جَزَعَ المَذادَ، وكانَ فارس يَلْيَلِ

### Türkçe

**اليَلَلُ**: dişlerin kısalığı, birbirine yapışması, ağzın çukuruna doğru yönelmesi, bitişlerinin farklılığı ve ağzın içine doğru kıvrılmasıdır; el-Cevherî dedi ki: **اليَلَلُ** üst dişlerin kısalığıdır. İbn Berrî dedi ki: bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür; İbn Hamza onu bunda hatalı saydı ve dedi ki: **اليَلَلُ** dişlerin kısalığıdır ve o **الرَّوَقِ**’un zıddıdır; **الرَّوَقُ** ise onların uzunluğudur. Sîbeveyh dedi ki: **اليَلَلُ** onların ağzın içine doğru bükülmesidir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اليَلَلُ** **الكَسَسِ**’ten daha şiddetlidir; **الأَلَلُ** ise bedel üzere bir dildir (lehçedir). el-Lihyânî dedi ki: onun dişlerinde **يَلَلٌ** ve **أَلَلٌ** vardır; o, dişlerin ağzın içine yönelmesidir. Ve **يَلَّ** ve **يَلِل** diye, **يَلاًّ** ve **يَلَلاً** (masdar olarak) gelir. Dedi ki: **الأَلَلِ**’den bir fiil işitmedik; bu da **أَلَلٍ**’in hemzesinin **يَلَلٍ**’in yâsından bedel olduğuna delâlet etti. Ve **أَيَلُّ** bir adam; dişisi **يَلاّءُ**.

**التهذيب**: **الأَيَلُّ** dişleri kısa olandır; cem‘i **اليُلُّ**’dür. Lebîd dedi ki:
رَقَميَّات، عليها ناهِضٌ،
تُكْلِحُ الأَرْوَقَ منهم والأَيَلُّ
Yani: onları oklarla vurdum. İbnü’l-A‘râbî: **الأَيَلُّ** dişleri uzun olandır; ve **الأَيَلُّ** dişleri küçük olandır. Ve o, **الأَضْداد**’dandır. Ve **صَفاةٌ يَلاَّءُ بَيِّنةُ اليَلَلِ**: pürüzsüz, düz (taş). Ve denir ki: **سَحابة غَرَّاء**’ın suyundan daha tatlı hiçbir şey yoktur; **صَفاة يَلاّء** içinde.

Ve **عَبْدُ يالِيلَ**: câhiliye adamlarından bir adamın adıdır. İbnü’l-Kelbî, Arapların sözünden her ismin sonu **إِلٌّ** yahut **إِيلٌ** olanın—**جِبْريل** ve **شِهْمِيل** ve **عَبد يالِيل** gibi—**أَيلٍ** yahut **إِلٍّ**e izâfe olduğunu, bunların da Allah عز وجل’in isimlerinden olduğunu iddia etti. Dedi ki: bunun hata olduğunu beyan ettik; çünkü bu öyle olsaydı son (kısım) mecrûr olurdu da **جِبرِيلٍ** derdin; ve o, yerinde zikredilmiştir.

Ve **يَلْيَل**: bâdiyede ma‘rûf bir dağın adıdır. Ve **يَلْيَل**: bir mevki‘dir; ve Bedir gazvesinde **يَلْيَل**
(* “Ve Bedir gazvesinde yليل ilh.” sözü: Yâkût’un ibaresi şöyledir: **يليل** Medîne a‘mâlinden Vâdî **الصفراء**’ya yakın bir köyün adıdır; onda kumun içinden çıkan büyük bir pınar vardır; … ta ki dedi: ve **ينبع** yanında denize dökülür. Sonra dedi: ve Vâdî **يليل** denize dökülür. Sonra dedi: İbn İshâk Bedir gazvesinde dedi ki: Kureyş yürüdü, nihayet vadinin en uzak yamacına, **العقنقل**’ın arkasına indiler; **يليل** Bedir ile **العقنقل** arasında, Kureyş’in arkasında bulunduğu kasvetli (yer)dir; ve Bedir’deki kuyu, **يليل**’in karnından Medîne’ye doğru olan yakın yamaçtandır.) o, iki yânın fethi ve birinci lâmın sükûnu iledir; **يَنْبُع** vadisidir, **غَيْقة**’ya dökülür;

Cerîr dedi ki:
نَظَرَتْ إِليكَ بِمثْلِ عَيْنَيْ مُغْزِلِ،
قَطَعَتْ حَبائلَها بأَعْلى يَلْيَلِ
İbn Berrî dedi ki: o, Yesrib’den Bedir’in aşağısında **الصَّفْراء** vadisidir. Dedi ki: Hârise b. Bedr’in sözü de bunun gibidir:
يا صاح إِنِّي لَسْتُ ناسٍ ليلةً،
منها نَزَلْت إِلى جَوانب يَلْيَلِ
Ve Müsâfi‘ b. Abd Menâf dedi ki:
عَمْرُو بنُ عَبْدٍ كان أَوَّل فارِسٍ
جَزَعَ المَذادَ، وكانَ فارس يَلْيَلِ
