# يمن — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%85%D9%86/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: يمن

اليَمَنُ: بلاد للعرب، والنسبة إليها يَمَنِيٌّ ويَمانٍ مخفَّفةً. قال سيبويه: وبعضهم يقول يَمانِيّ بالتشديد. قال أميَّة بن خلف:
يَمانِيًّا يظَلُّ يشـدُّ كِـيراًوينفُخ دائماً لَهَبَ الشُواظِ
وقومٌ يَمانِيَةٌ ويَمانونَ. وامرأةٌ يَمانِيَةٌ أيضاً. وأَيْمَنَ الرجل، ويَمَّنَ، ويامَنَ، إذا أتى اليَمَنَ. وكذلك إذا أخذ في سيره يميناً. يقال: يامِنْ يا فلان بأصحابك، أي خذْ بهم يَمنَةً. وتَيَمَّنَ: تَنَسَّبَ إلى اليَمَنِ. والتَيْمَنِيُّ: أفق اليَمَنِ. واليُمْنُ: البركة. وقد يُمِنَ فلانٌ على قومه، فهو مَيْمونٌ، إذا صار مُباركاً عليهم. ويَمَنَهُمْ فهو يامِنٌ. وتَيَمَّنْتُ به: تبرَّكتُ. والأيامِنُ: خلافُ الأشائم. واليَمْنَةُ بالفتح: خلافُ اليَسرةِ. يقال: قعدَ فلانٌ يَمْنَةً. والأيْمَنُ والمَيْمَنَةُ: خلاف الأيسر والميسرة. واليمينُ: القوَّة. قال الشماخ:
إذا ما رايَةٌ رُفعتْ لمجدٍتَلَقَّاها عَرابَةُ باليمـينِ
وقوله تعالى: "تأتونَنا عن اليمينِ". قال ابن عبَّاس رضي الله عنهما: أي من قِبَلِ الدينِ، فتزيِّنونَ لنا ضلالتَنا. كأنَّه أراد: تأتوننا عن المأتى السهل. الأصمعيّ: فلانٌ عندنا باليَمينِ، أي على اليُمْنِ. واليَمينُ: القَسَمُ، والجمع أيْمُنٌ وأيْمانٌ. يقال: سمِّي بذلك لأنَّهم كانوا إذا تَحالفوا ضرب كلِّ امرئٌ منهم يَمينَهُ على يَمينِ صاحبِهِ. واليَمينُ: يَمينُ الإنسان وغيره. وتصغير اليَمينِ يُمَيِّنٌ، بالتشديد بلا هاءٍ. واليُمْنَةُ بالضم: البُرْدَةُ من بُرود اليَمَنُ. وأيْمُنُ الله: اسمٌ وضع للقسم. وقال أبو عبيد: وكانوا يحلفون باليمينِ فيقولون: يَمينُ الله لا أفعلُ. وأنشد لامرئ القيس:
فقلتُ يَمينُ اللـه أبـرحُ قـاعـداًولو قَطَعوا رأسي لديكِ وأوصالي
أراد: لا أبرحْ. فحذف لا وهو يريده. ثم يجمع اليَمينُ على أيْمُنٍ. كما قال زهير:
فتُجْمَعُ أيْمُنٌ منَّا ومنكـمبمُقْسَمَةٍ تمورُ بها الدِماءُ
ثم حلفوا به فقالوا: أيْمُنُ الله لأفعلنَّ كذا، وأيْمُنُكَ يا رَبِّ إذا خاطبوا.

### Türkçe

**اليَمَنُ**: Araplara ait beldeler; ona nisbet **يَمَنِيٌّ** ve hafifletilmiş olarak **يَمانٍ**dır. Sîbeveyh dedi: Bazıları da şeddeli olarak **يَمانِيّ** der. Ümeyye b. Halef dedi:
**يَمانِيًّا** gölgelenir; bir körüğü sıkıca bağlamayı sürdürür ve **لَهَبَ الشُواظِ** alevini daima üfler.

Bir kavim **يَمانِيَةٌ** ve **يَمانونَ**dur. Bir kadın da yine **يَمانِيَةٌ**dur. Kişi **أَيْمَنَ** etti, **يَمَّنَ** etti ve **يامَنَ** etti; **اليَمَنَ**’e geldiği zaman. Aynı şekilde, yürüyüşünde sağ tarafa yöneldiği zaman da. Denir: Ey falan, arkadaşlarınla **يامِنْ**; yani onlarla **يَمنَةً** (sağa) yönel. **تَيَمَّنَ**: **اليَمَنِ**’e nisbet etti (soyunu ona bağladı). **التَيْمَنِيُّ**: **اليَمَنِ** ufku. **اليُمْنُ**: bereket. Falan kimse kavmi üzerine **يُمِنَ** kılındı; o hâlde o **مَيْمونٌ**dur; yani onların üzerine mübarek olduğu zaman. Ve onları **يَمَنَهُمْ**; o hâlde o **يامِنٌ**dir. “Onunla **تَيَمَّنْتُ**”: bereketlendim. **الأيامِنُ**: **الأشائم**’in zıddı. Fethalı **اليَمْنَةُ**: **اليَسرةِ**’nin zıddı. Denir: Falan **يَمْنَةً** oturdu. **الأيْمَنُ** ve **المَيْمَنَةُ**: **الأيسر** ve **الميسرة**’nin zıddı. **اليمينُ**: kuvvet. Şemmâh dedi:
Bir bayrak şan için kaldırıldığı vakit, **عَرابَةُ** onu **باليمـينِ** ile karşılar.

Yüce Allah’ın sözü: “**تأتونَنا عن اليمينِ**”. İbn Abbâs (Allah ikisinden de razı olsun) dedi: Yani din tarafından; böylece bize sapıklığımızı süslüyorsunuz. Sanki muradı: kolay geliş tarafından bize geliyorsunuz. Asmaî: Bizim yanımızda falan **باليَمينِ**dir; yani **على اليُمْنِ** (uğur/bereket üzere). **اليَمينُ**: yemin; çoğulu **أيْمُنٌ** ve **أيْمانٌ**dur. Denir: Bununla adlandırıldı; çünkü onlar antlaştıkları zaman, her bir adam onlardan **يَمينَهُ**’ini arkadaşının **يَمينِ**’i üzerine vururdu. **اليَمينُ**: insanın ve başkasının sağ eli. **اليَمينِ**’in küçültmesi **يُمَيِّنٌ**dür; şeddeli, ه olmaksızın. Zammalı **اليُمْنَةُ**: **اليَمَنُ** bürdelerinden bir **البُرْدَةُ**dur. **أيْمُنُ الله**: yemin için konulmuş bir isimdir. Ebû Ubeyd dedi: Sağ el ile yemin ederlerdi; şöyle derlerdi: **يَمينُ الله** yapmam. İmru’ul-Kays’tan şu beyit okundu:
Dedim: **يَمينُ اللـه**; yanında başımı ve uzuvlarımı kesseler bile, oturmuş olarak ayrılmam.

Muradı: ayrılmayayım. **لا**’yı hazfetti; hâlbuki onu murad ediyordu. Sonra **اليَمينُ**, **أيْمُنٍ** üzerine cem edilir. Züheyr’in dediği gibi:
Bizden ve sizden **أيْمُنٌ** bir **بمُقْسَمَةٍ** ile toplanır; onunla kanlar çalkalanır.

Sonra onunla yemin ettiler; şöyle dediler: **أيْمُنُ الله** şunu mutlaka yapacağım; ve hitap ettiklerinde: **أيْمُنُكَ يا رَبِّ**.
