# يهم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%87%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%87%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%87%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يهم

اليَهْماءُ: مفازةٌ لا ماء فيها ولا يُسْمع فيها صوتٌ. وقال عُمارة: الفَلاة التي لا ماء فيها ولا عَلَمَ فيها ولا يُهتدَى لطُرُقِها؛ وفي حديث قُسٍّ:
كلُّ يَهماء يَقْصُرُ الطَّرْفُ عنها،
أَرْقَلَتْها قِلاصُنا إِرْقالا
ويقال لها هَيْماء. وليلٌ أَيْهَمُ: لا نجُومَ فيه. واليَهْماء: فلاةٌ مَلْساء ليس بها نبتٌ. والأَيْهَمُ: البلدُ الذي لا عَلَم به. واليَهْماءُ: العَمْياء، سميت به لِعَمَى مَن يَسْلُكها كما قيل للسَّيْلِ والبعير الهائج الأَيْهَمانِ، لأَنهما يَتَجَرْثَمانِ كلَّ شيء كتَجَرْثُم الأَعْمى، ويقال لهما الأَعْمَيان. واليَهْماءُ: التي لا مَرْتَع بها، أَرضٌ يَهْماء. واليَهْماءُ: الأَرضُ التي لا أَثر فيها ولا طَرِيقَ ولا عَلَمَ، وقيل هي الأَرض التي لا يُهتَدى فيها لطريقٍ، وهي أَكثر استعمالاً من الهَيْماء، وليس لها مذَكَّر من نوعها. وقد حكى ابن جني: بَرٌّ أَيْهَمُ، فإِذا كان ذلك فلها مُذكَّر. والأَيْهَمُ من الرجال: الجريء الذي لا يُستطاعُ دَفْعُه. وفي التهذيب: الشجاعُ الذي لا يَنْحاشُ لشيء، وقيل: الأَيْهَمُ الذي لا يَعي شيئاً ولا يحفظُه، وقيل: هو الثَّبْتُ
العِناد جهلاً لا يَزِيغُ إِلى حجّةٍ ولا يَتَّهِمُ رأْيَه إِعجاباً. والأَيْهَمُ: الأَصَمُّ، وقيل: الأَعْمى. الأَزهري: والأَيْهَمُ من الناس الأَصمُّ الذي لا يَسمع، بيِّنُ اليَهَمِ؛ وأَنشد: كأَني أُنادي أَو أُكَلِّمُ أَيْهَما
وسَنَةٌ يَهْماء: ذات جُدوبةٍ. وسِنون يُهْمٌ: لا كلأَ فيها ولا ماءَ ولا شجر. أَبو زيد: سَنةٌ يَهْماءُ شديدةٌ عَسِرَةٌ لا فَرَحَ فيها. والأَيْهَمُ: المُصابُ في عقله. والأَيَهمُ: الرجلُ الذي لا عقلَ له ولا فَهْمَ؛ قال العجاج:
إِلاَّ تَضالِيلُ الفُؤادِ الأَيِْهَمِ
أَراد الأَهْيم فقلبه؛ وقال رؤبة:
كأَنما تَغْريدُه بعد العَتَمْ
مُرْتَجِسٌ جَلْجَلَ، أَوحادٍ نَهَمْ
أَو راجزٌ فيه لَجاجٌ ويَهَمْ
أَي لا يَعْقِل. والأَيْهَمانِ عند أَهل الحَضَر: السيلُ والحريقُ، وعند الأَعراب: الحريقُ والجملُ الهائجُ، لأَنه إِذا هاجَ لم يُستَطَعْ دَفْعُه بمنزلة الأَيهَمِ من الرجال وإِنما أَيْهَمَ لأَنه ليسَ مما يُسْتطاعُ دَفْعُه، ولا يَنْطِق فيُكلَّم أَو يُسْتَعْتَب، ولهذا قيل للفلاة التي لا يُهْتَدَى بها للطريق: يَهْماء، والبَرُّ أَيْهم؛ قال الأَعشى: ويَهْماء بالليل عَطْشَى الفَلا
ةِ، يُؤْنِسُني صَوْتُ فَيّادِها
قال ابن جني: ليس أَيْهَم ويَهْماء كأَدْهَم ودَهْماء لأَمْرَين: أَحدهما أَن الأَيهَمَ الجملُ الخائجُ أَو السيلُ واليَهْماءُ الفلاة، والآخر: أَن أَيْهم لو كان مذكر يَهْماء لوجب أَن يأْتي فيهما يُهْمٌ مثل دُهْمٍ ولم يسمع ذلك، فعُلم لذلك أَن هذا تَلاقٍ بين اللفظ، وأَن أَيْهَم لا مؤنَّث له، وأَن يَهْماء لا مذكَّر له. والأَيْهَمانِ عند أَهل الأَمْصارِ: السيلُ والحَريقُ لأَنه لا يُهْتَدى فيهما كيف العملُ كما لا يُهْتَدى في اليَهْماءِ، والسَّيلُ والجملُ الهائجُ الصَّؤُولُ يُتعوَّذُ منهما، وهُما الأَعْمَيانِ، يقال: نَعُوذ بالله من الأَيْهَمَيْنِ، وهما البعيرُ
المُغْتَلِم الهائجُ والسيلُ. وفي الحديث: كان النبي، صلى الله عليه وسلم، يَتعوَّذُ من الأَيْهَمَيْنِ، قال: وهما السيلُ والحريق. أَبو زيد: أَنت أَشدُّ وأَشجعُ من الأَيْهَمَيْنِ، وهما الجملُ والسَّيْلُ، ولا يقال لأَحدِهما أَيْهَم. والأَيْهَمُ: الشامخُ من الجبالِ. والأَيْهمُ من الجبال: الصَّعْبُ
الطويلُ الذي لا يُرْتَقَى، وقيل: هو الذي نبات فيه. وأَيْهم: اسمٌ. وجبلةُ بن الأَيْهم: آخرُ ملوك غسّان.

### Türkçe

**اليَهْماءُ**: İçinde su bulunmayan ve içinde ses işitilmeyen çöl. Ve dedi
Umâre: içinde su bulunmayan, içinde nişan (alâmet) bulunmayan ve yollarına hidayet olunmayan ıssız yer; ve
Kuss’un hadîsinde:
Her **يَهماء** ki bakış ondan kısalır,
Develerimiz onu koşuşla koşturdu, koşturma ile
Ve ona **هَيْماء** denir. Ve **ليلٌ أَيْهَمُ**: içinde yıldızlar olmayan (gece). Ve **اليَهْماء**: ıssız yer,
düz (pürüzsüz), içinde bitki olmayan. Ve **الأَيْهَمُ**: içinde nişan (alâmet) bulunmayan belde.
Ve **اليَهْماءُ**: kör (dişi), ona bu ad verildi; onu kat edenin körlüğü sebebiyle; nitekim sele ve azgın deveye
**الأَيْهَمانِ** denildi; çünkü ikisi her şeyi, körün her şeyi kökünden sökmesi gibi, kökünden sökerler; ve onlara **الأَعْمَيان** denir. Ve **اليَهْماءُ**: içinde otlak bulunmayan (yer); **أَرضٌ يَهْماء**. Ve **اليَهْماءُ**: üzerinde iz bulunmayan, yol bulunmayan, nişan (alâmet) bulunmayan yer;
ve denildi ki: o, içinde bir yola hidayet olunmayan yerdir; ve o, **الهَيْماء**’dan daha çok kullanımdadır; ve onun türünden bir müzekkeri yoktur. İbn Cinnî rivayet etti: **بَرٌّ أَيْهَمُ**,
öyle olunca onun bir müzekkeri vardır. Ve erkeklerden **الأَيْهَمُ**: def’i mümkün olmayan cesur. Ve Tehzîb’de: bir şeye ürküp kaçmayan yiğit;
ve denildi ki: **الأَيْهَمُ** bir şeyi idrak etmeyen ve onu ezberlemeyen kimsedir; ve denildi ki: o,
delil’e sapmayan ve görüşünü beğenme ile itham etmeyen, cehaletle inat eden sağlam (kimse)dir.
Ve **الأَيْهَمُ**: sağır; ve denildi ki: kör. Ezherî: ve insanlardan **الأَيْهَمُ** işitmeyen sağırdır, **اليَهَم**’i açık (belli)dir; ve şu beyit okundu:
Sanki ben sesleniyorum yahut **أَيْهَما** ile konuşuyorum
Ve **سَنَةٌ يَهْماء**: kuraklık sahibi (yıl). Ve **سِنون يُهْمٌ**: içinde ot, su
ve ağaç olmayan yıllar. Ebû Zeyd: **سَنةٌ يَهْماءُ** şiddetli, zor, içinde sevinç olmayan (yıl).
Ve **الأَيْهَمُ**: aklında isabet (arıza) bulunan. Ve **الأَيَهمُ**: aklı
ve anlayışı olmayan adam; Accâc dedi:
Ancak **الأَيِْهَمِ** kalbin sapıklıkları
**الأَهْيم**’i kastetti de onu çevirdi; ve Ru’be dedi:
Sanki onun ötüşü, karanlıktan sonra,
Titreyen bir çınlama, tek başına, obur (gibi)
Yahut içinde inat ve **يَهَم** bulunan bir recez söyleyen
Yani: akletmez. Ve şehir halkı yanında **الأَيْهَمانِ**: sel ve yangın; bedevîler yanında:
yangın ve azgın deve; çünkü azdığında
erkeklerden **الأَيْهَمُ** makamında, onu defetmek mümkün olmaz; ve ancak **أَيْهَمَ** (diye adlandırıldı), çünkü o, def’i mümkün olan şeylerden değildir,
ve konuşmaz ki onunla konuşulsun yahut ondan özür istenilsin; bunun için, yola hidayet olunmayan ıssız yere:
**يَهْماء** denildi; ve çöl: **أَيْهم**; A‘şâ dedi:
Ve geceleyin **يَهْماء**; ıssız yerin susuzu,
Onun **فَيّاد**’ının sesi beni üns eder
İbn Cinnî dedi: **أَيْهَم** ve **يَهْماء**, **أَدْهَم** ve **دَهْماء** gibi değildir; iki sebepten:
birincisi: **الأَيهَمُ** azgın deve yahut sel, **اليَهْماءُ**
ıssız yer; ikincisi: **أَيْهم** eğer **يَهْماء**’ın müzekkeri olsaydı, ikisinde de
**يُهْمٌ** (kalıbı) **دُهْمٍ** gibi gelmesi gerekirdi; bu işitilmedi; bununla bilindi ki bu, lafız bakımından bir karşılaşmadır,
ve **أَيْهَم**’ın müennes’i yoktur, ve **يَهْماء**’ın müzekkeri yoktur. Ve beldeler halkı yanında
**الأَيْهَمانِ**: sel ve yangın; çünkü ikisinde işin nasıl yapılacağına hidayet olunmaz,
tıpkı **اليَهْماءِ**’da hidayet olunmadığı gibi; ve sel ile azgın, saldırgan deve
ikisine karşı Allah’a sığınılır; ve ikisi **الأَعْمَيان**’dır; denir ki: **نَعُوذ بالله من الأَيْهَمَيْنِ**,
ve ikisi: azgın, şehvetlenmiş deve ve sel’dir. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem,
**الأَيْهَمَيْنِ**’den Allah’a sığınırdı; dedi ki: ve ikisi sel ve yangındır. Ebû Zeyd:
Sen **الأَيْهَمَيْنِ**’den daha şiddetli ve daha cesursun; ve ikisi deve ve sel’dir; ve ikisinden birine **أَيْهَم** denmez. Ve **الأَيْهَمُ**: dağlardan yüksek (şahik) olan. Ve **الأَيْهمُ**
dağlardan: çıkılması mümkün olmayan, zor
uzun olan; ve denildi ki: o, içinde bitki bulunan (dağ)dır. Ve **أَيْهم**: bir isimdir.
Ve **جبلةُ بن الأَيْهم**: Gassân’ın krallarının sonuncusu.
