# يهم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%87%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%87%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%87%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يهم

( *!اليَهَم ) ، مُحَرَّكَةً : الجُنُونُ ) ، قالَ رُؤْبَةُ : % ( أَوْ رَاجِزٌ فِيهِ لَجَاجٌ *!ويَهَمْ % ) % | ( و ) مِنْهُ ( *!الأَيْهَمُ ) ، وهو : ( مَنْ لاَ عَقْلَ لَهُ ولاَ فَهْمَ ) كالأهْيَمِ . | ( و ) الأَيْهَمُ : ( الحَجَرُ الأمْلَسُ ) . | ( و ) أيْضًا : ( الجَبَلُ الصَّعْبُ ) الطَّوِيلُ ، الذي لا يُرْتَقَى ، وَقِيلَ : هوَ الذِي لاَ نَبَاتَ فِيهِ . | ( و ) أيضًا : ( الأصَمُّ ) مِنَ النَّاسِ ، وأنْشَدَ الأزْهَرِيُّ : % ( كَأَنِّي أُنَادِي أَوْ أُكَلِّمُ *!أَيْهَمَا % ) % | ( و ) أيْضًا : ( البَرِّيَّةُ ) ، حَكَى ابنُ جِنِّي : بَرٌّ أَيْهَمُ : لا يُهْتَدَى لَهُ ، ولَيْسَ لَهُ مُؤَنَّثٌ . | ( و ) أيضًا : ( الشُّجَاعُ ) الذِي لاَ يَنْحَاشُ لِشَيْءٍ ، كَذا في التَّهْذِيبِ ، وفي المُحْكَمِ : هُوَ : الجَرِيءُ الذِي لاَ يُسْتَطَاعُ دَفْعُهُ . | ( *!والأَيْهَمَانِ ، عِنْدَ أهْلِ البَادِيَةِ : السَّيْلُ ، والجَمَلُ الهَائِجُ الصَّؤُولُ ) ، يُتعَوَّذُ مِنْهُمَا ، وهُما : الأعْمَيَانِ ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ عنِ ابنِ السِّكِّيتِ ، وقَدْ جَاءَ في الحَدِيثِ :   كانَ النبي & ، يَتَعَوَّذُ مِنَ *!الأَيْهَمَيْنِ   . | وقالَ أبُو زَيْدٍ : أنتَ أشَدُّ وأَشْجَعُ مِنَ الأَيْهَمَيْنِ ، وهُمَا : الجَمَلُ المٌ غْتَلِمُ والسَّيْلُ ، ولا يُقالُ لأحِدِهِمَا : *!أَيْهَمُ ،

وقيل : إنَّمَا قيلَ للْجَمَلِ ؛ لأنَّهُ إذَا هَاجَ لَمْ يُسْتَطَعْ دَفْعُهُ ، بِمَنْزِلَةِ الأَيْهَمِ مِنَ الرِّجَالِ الذِي لا يَنْطِقُ ، فيُكَلَّمَ ، أوْ يُسْتَعْتَبَ ، قالَ ابنُ السِّكِّيت : ( و ) هُمَا ( عِنْدَ الحَاضِرَةِ : السَّيْلُ ، والحَرِيقُ ) ، وبِهِمَا : فُسِّرَ الحَدِيثُ : أَيْضاً ، قالَ أبُو عُبَيْدٍ : ( و ) مِنْهُ سُمِّيَت ( اليَهْمَاءُ ) ، وهِيَ : ( الفَلاَةُ ) التِي ( لاَ يُهْتَدَى فِيها ) لِلطَّرِيقِ ، قالَ الأَعْشَى : % ( *!وَيَهْمَاءَ باللَّيْلِ غَطْشَى الفَلاَةِ % يُؤْنِسُنِي صَوْتُ قَيَّادِهَا ) % | وفي حديثِ قُسٍّ : % ( كُلُّ *!يَهْمَاءَ يَقْصُرُ الطَّرْفُ عَنْهَا % أَرْقَلَتْها قِلاَصُنَا إِرْقَالاَ ) % | وكذلكَ : الهَيْمَاءُ ، *!واليَهْمَاءُ : أكْثَرُ استعمالاً ، ولَيْسَ لها مُذَكَّرٌ منْ نَوْعِهَا ، قال ابنُ جِنِّي : لَيْسَ أيْهَمُ ويَهْمَاءُ ، كَأَدْهَمَ ودَهْمَاءَ ، لأَمْرَيْنِ : | أحدُهُمَا : أنَّ الأَيْهَمَ : الجمَلُ الهَائِجُ ، أوِ السَّيْلُ ، واليَهْمَاءُ : الفَلاَةُ . | والآخرُ : أنَّ *!أيْهَمَ لَوْ كَانَ مُذَكَّرَ يَهْمَاءَ لَوَجَبَ أنْ يَأْتِيَ فِيهِمَا : *!يُهْمٌ ، مِثْلُ دُهْمٍ ، وَلَمْ يُسْمَعْ ذلِكَ ، فَعُلِمَ لِذلِكَ أنَّ هذَا تَلاَقٍ بَيْنَ اللَّفْظِ ، وأنَّ أَيْهَمَ لا مُؤَنَّثَ لَهُ ، وأنَّ يَهْمَاءَ لاَ مُذَكَّرَ لَهَا . | ( و ) *!اليَهْمَاءُ : ( السَّنَةُ الشَّدِيدَةُ ) التِي ( لا فَرَجَ فِيهَا ) ، عن أبي زَيْدٍ ، قَالَ الأَزْهَرِيُّ : سَنَةٌ يَهْمَاءُ : ذاتُ جُدُوبَةٍ . | ( وجَبَلَةُ بنُ الأَيْهَمِ ) بنِ عَمْرِو بنِ جَبَلَةَ بنِ الحَارِثِ الأعْرَجِ بنِ جَبَلَةَ بنِ الحَارِثِ الأَوْسَطِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ الحَارِثِ الأكْبَرِ بنِ عَمْرِو بنِ حُجْرِ بنِ هِنْدِ بنِ إمَامِ بنِ كَعْبِ بنِ جَفْنَةَ الجَفْنِيّ : ( آخِرُ مُلُوكِ غَسَّانَ ) بالشَّامِ . | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | اليَّهْمَاءُ : مَفَازَةٌ لاَ مَاءَ فِيهَا ، وَلاَ يُسْمَعُ فيها صَوْتٌ . | وَلَيْلٌ أيْهَمُ : لا نُجُومَ فِيهِ ، كَأَهْيَمَ . | وَقِيلَ : اليَهْمَاءُ : فَلاَةٌ مَلْسَاءُ لَيْسَ بِهَا نَبْتٌ . | *!والأَيْهَمُ : البَلَدُ الذِي لاَ عَلَمَ بِهِ . | وأَرْضٌ يَهْمَاءُ : لاَ أثَرَ فِيهاَ ، وَلاَ

مَرْتَعَ ، ولاَ عَلَم . | *!والأَيْهَمُ : الذِي لاَ يَعِي شَيْئًا ولاَ يَحْفَظُهُ ، وقيل : هُوَ المُصَابُ في عَقْلِهِ ، وقِيلَ : هُوَ : الثَّبْتُ العِنَادِ جَهْلاً ، لا يَزِيغُ إلى حُجَّةٍ ، وَلاَ يَتَّهِمُ رَأْيَهُ إْعجَابًا . | والأَيْهَمُ : الأْعَمى . | وسِنُونَ *!يُهْمٌ : لا كَلأَ فِيهَا ، ولاَ مَاءَ ، وَلاَ شَجَر . | واليَهْمَاءُ : النَّاقَةُ الشَّدِيدَةُ ، نَقَلَهُ شَيْخُنَا عَنْ بَعْضِ شُرُوحِ لاَمِيَّةِ العَربَ . | وهذَا آخِرُ حَرْفِ المِيمِ ، مِنْ كَتَابِ تَاجِ العَرُسِ ، لِشَرْحِ جَوَاهِرِ القَمُوسِ ، | والحمَمْدُ للهِ حَقَّ حَمْدِهِ ، وصَلاَتُهُ وسَلاَمُهُ | عَلَى سَيِّدِنَا ومَوْلاَنَا مُحَمَّدٍ النَّبيَّ الأُمِّيِّ ، | وعَلَى آلِهِ الطَّاهِرِينَ ، وصَحَابَتِهِ أَجْمَعِنَ .

1 (

### Türkçe

( **اليَهَم** ) , harekeli olarak: ( delilik ). Rüʾbe dedi ki: % ( Ya da içinde inatçılık bulunan bir râciz *ve yeham* ) % | ( ve ) ondan ( **الأَيْهَمُ** ) (dır); o: ( kendisi için ne akıl ne de anlayış bulunan kimse )dir; **الأهْيَم** gibi. | ( ve ) **الأَيْهَمُ**: ( pürüzsüz taş )tır. | ( ve ) ayrıca: ( çıkılması mümkün olmayan ) uzun, ( sarp dağ )dır; ve “içinde bitki olmayan”dır denildi. | ( ve ) ayrıca: insanlardan ( sağır ) (olan)dır; el-Ezherî inşâd etti: % ( Sanki ben sesleniyorum yahut konuşuyorum *eyhemâ* ) % | ( ve ) ayrıca: ( yabanî yer )dir; İbn Cinnî hikâye etti: berrun eyhemu: kendisine yol bulunulmaz; ve onun müennesi yoktur. | ( ve ) ayrıca: ( yiğit )tir; hiçbir şeyden ürkmeyen (kimsedir); Tehzîb’de böyle; Muhkem’de: o, ( defedilmesi mümkün olmayan ) cüretkâr (kimsedir). | ( **والأَيْهَمَانِ ، عِنْدَ أهْلِ البَادِيَةِ : السَّيْلُ ، والجَمَلُ الهَائِجُ الصَّؤُولُ** ) , onlardan Allah’a sığınılır; ve onlar: iki kördür; el-Cevherî onu İbn es-Sikkît’ten nakletti; ve hadiste gelmiştir:   Peygamber &, **الأَيْهَمَيْنِ**’den Allah’a sığınırdı. | Ebû Zeyd dedi ki: Sen **الأَيْهَمَيْنِ**’den daha şiddetli ve daha yiğitsin; ve onlar: azgın, kızgın deve ile sel (dir); ve ikisinden birine **أَيْهَمُ** denilmez,

ve denildi ki: Deveye ancak bu yüzden denildi; çünkü o azdığında onu defetmek mümkün olmaz; konuşmayan, kendisiyle konuşulamayan yahut kendisinden özür dilemesi istenemeyen erkeklerden **الأَيْهَم** mesabesindedir. İbn es-Sikkît dedi ki: ( ve ) onlar ( yerleşik halk yanında: sel ve yangın )dır; ve bununla hadis de tefsir edildi: ayrıca. Ebû Ubeyd dedi ki: ( ve ) ondan ( **اليَهْمَاءُ** ) isimlendirildi; o: ( çöl )dür; ( içinde yola ) hidayet olunmayan (yerdir). el-Aʿşâ dedi ki: % ( *Yehmâ*; gecede, çölün karanlığında; bana onun kılavuzunun sesi ünsiyet verir ) % | Kuss’un hadisinde: % ( Her *yehmâ* ki bakış ondan kısalır; develerimiz onu hızlı yürüyüşle hızlı yürüttü ) % | Ve كذلك: **الهَيْمَاءُ**; ve **اليَهْمَاءُ**: استعمال bakımından daha çoktur; ve onun türünden bir müzekkeri yoktur. İbn Cinnî dedi ki: **أيْهَمُ** ve **يَهْمَاءُ**, **أَدْهَمَ** ve **دَهْمَاءَ** gibi değildir; iki sebepten dolayı: | Birincisi: **الأَيْهَمَ**: azgın deve yahut sel (dir); **اليَهْمَاءُ**: çöl (dür). | İkincisi: **أيْهَمَ** eğer **يَهْمَاءَ**’nın müzekkeri olsaydı, ikisinde de: **يُهْمٌ** gelmesi gerekirdi; **دُهْمٍ** gibi; ve bu işitilmedi; bunun için bilindi ki bu, lafız arasında bir buluşmadır; ve **أَيْهَمَ**’ın müennesi yoktur; ve **يَهْمَاءَ**’nın müzekkeri yoktur. | ( ve ) **اليَهْمَاءُ**: ( şiddetli yıl )dır; ( onda bir ferahlık olmayan ) (yıldır); Ebû Zeyd’den. el-Ezherî dedi ki: sene(tun) yehmâʾ: kuraklık sahibi (yıl)dır. | ( **وجَبَلَةُ بنُ الأَيْهَمِ** ) b. ʿAmr b. Cebele b. el-Hâris el-Aʿrac b. Cebele b. el-Hâris el-Evsat b. Saʿlebe b. el-Hâris el-Ekber b. ʿAmr b. Hucr b. Hind b. İmâm b. Kaʿb b. Cefne el-Cefnî: ( Şam’da Gassân krallarının sonuncusu )dur. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **اليَّهْمَاءُ**: içinde su olmayan, ve içinde ses işitilmeyen bir mefâze (ıssız yer). | Ve leylun eyhemu: içinde yıldız olmayan (gece); **أَهْيَمَ** gibi. | Ve denildi: **اليَهْمَاءُ**: içinde bitki olmayan, dümdüz bir çöl. | **والأَيْهَمُ**: içinde alâmet bulunmayan belde. | Ve ardun yehmâʾ: içinde iz bulunmayan, ve

otlak olmayan, ve alâmet olmayan (arazi). | **والأَيْهَمُ**: hiçbir şeyi idrak etmeyen ve onu ezberlemeyen (kimsedir); ve denildi: o, aklında isabet (musibet) bulunan (kimsedir); ve denildi: o, cehaletle sabit, inatçı (kimsedir); bir hüccete meyletmez; ve kendi görüşünü beğenmekle onu itham etmez. | Ve **الأَيْهَمُ**: kör (dür). | Ve sinûnun **يُهْمٌ**: içinde ne ot ne su ne ağaç bulunan (yıllar). | Ve **اليَهْمَاءُ**: şiddetli dişi deve; şeyhimiz onu Lâmiyyetü’l-ʿArab’ın bazı şerhlerinden nakletti. | Ve bu, Cevâhirü’l-Kâmûs’un şerhi olan Tâcü’l-ʿArûs kitabından, **المِيمِ** harfinin sonudur. | Ve hamd, hakkıyla hamdiyle Allah’adır; ve salâtı ve selâmı | efendimiz ve mevlamız, ümmî peygamber Muhammed’in üzerine, | ve onun tertemiz âlinin ve bütün sahâbesinin üzerine.

1 (
