# يوح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%88%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: يوح

ابن سيده: يُوحُ الشمسُ؛ عن كراع، لا يدخله الصرف ولا الأَلف واللام، والذي حكاه يعقوب: بُوحُ. قال ابن بري: لم يذكر الجوهري في فصل الياء شيئاً وقد جاءَ منه قولهم يُوحُ اسم للشمس؛ قال: وكان ابن الأَنباري يقول: هو بُوحُ بالباءِ، وهو تصحيف، وذكره أَبو علي الفارسي في الحَلَبِيَّات عن المبرد، بالياءِ المعجمة باثنتين؛ وكذلك ذكره أَبو العَلاءِ بن سليمان في شعره فقال:
وأَنت مَتى سَفَرْتَ رَدَدْتَ يُوحا
قال: ولما دخل بغداد اعترض عليه في هذا البيت فقيل له: صحفته وإِنما هو بوح، بالباءِ، واحتجوا عليه بما ذكره ابن السكيت في أَلفاظه، فقال لهم: هذه النسخ التي بأَيديكم غيّرها شيوخكم ولكن أَخرجوا النسخ العتيقة، فأَخرجوا النسخ العتيقة فوجدوها كما ذكره أَبو العلاء؛ وقال ابن خالويه: هو يُوحُ، بالياء المعجمة باثنتين، وصحفه ابن الأَنباري فقال: بُوح، بالباء المعجمة بواحدة، وجرى بين ابن الأَنباري وبين أَبي عمر الزاهد كل شيءٍ حتى قالت الشعراء فيهما، ثم أَخرجنا كتاب الشمس والقمر لأَبي حاتم السجستاني فإِذا هو يوح، بالياء المعجمة باثنتين؛ وأَما البُوحُ، بالباءِ، فهو النَّفْس لا غير؛ وفي حديث الحسن بن علي، عليهما السلام: هل طلعت يُوحِ؟ يعني الشمس، وهو من أَسمائها كبَراحِ، وهما مبنيان على الكسر. قال ابن الأَثير: وقد يقال فيه يُوحى على مثال فعلى، وقد يقال بالباء الموحدة لظهورها من قولهم: باحَ بالأَمر يَبُوحُ.

### Türkçe

İbn Sîde: **يُوحُ** güneş(= **الشمس**)tir; Kırâ‘dan; ona sarf ve **الأَلف** ve **اللام** girmez. Ya‘kūb’un rivayet ettiği ise: **بُوحُ**. İbn Berrî dedi: Cevherî **الياء** faslında hiçbir şey zikretmedi; hâlbuki ondan onların sözü gelmiştir: **يُوحُ** güneşin adı(= **اسم للشمس**)dır. Dedi: İbnü’l-Enbârî şöyle derdi: O, **بُوحُ**dur, **بالباءِ**; bu ise tashîftir. Ebû Alî el-Fârisî onu **الحَلَبِيَّات**’ta Müberred’den, iki noktalı **بالياءِ المعجمة باثنتين** ile zikretti; Ebû’l-Alâ b. Süleymân da şiirinde onu böyle zikretti ve dedi ki:

Ve sen ne vakit açıldın(= **سَفَرْتَ**) **يُوحا**’yı geri çevirdin(= **رَدَدْتَ**)

Dedi: Bağdat’a girdiğinde bu beyitte ona itiraz edildi; ona denildi ki: Sen onu tashîf ettin; o ancak **بوح**tur, **بالباءِ**. İbnü’s-Sikkît’in **أَلفاظه**’inde zikrettiği şeyle ona delil getirdiler. O da onlara dedi ki: Sizin ellerinizdeki bu nüshaları şeyhleriniz değiştirdi; fakat eski nüshaları çıkarın. Eski nüshaları çıkardılar; onları Ebû’l-Alâ’nın zikrettiği gibi buldular. İbn Hâlaveyh dedi: O, iki noktalı **بالياء المعجمة باثنتين** ile **يُوحُ**tur; İbnü’l-Enbârî onu tashîf etti ve dedi ki: **بُوح**; tek noktalı **بالباء المعجمة بواحدة** ile. İbnü’l-Enbârî ile Ebû Ömer ez-Zâhid arasında her şey cereyan etti; nihayet şairler ikisi hakkında söyledi. Sonra Ebû Hâtim es-Sicistânî’nin güneş ve ay kitabını(= **كتاب الشمس والقمر**) çıkardık; bir de baktık ki o, iki noktalı **بالياء المعجمة باثنتين** ile **يوح**tur. **وأَما البُوحُ** ise, **بالباءِ** ile, o ancak nefistir(= **النَّفْس**) başka değil. Hasan b. Ali’nin, ikisine selâm olsun, hadisinde: “**يُوحِ** doğdu mu?” yani güneş(= **الشمس**); o, onun adlarındandır; **كبَراحِ** gibi; ikisi de kesre üzere mebnîdir. İbnü’l-Esîr dedi: Onda **يُوحى** da denebilir, **فعلى** misali üzere; ve görünmesinden dolayı tekli **بالباء الموحدة** ile de denebilir; onların sözü olan: “İşle açığa vurdu(= **باحَ بالأَمر**)” “açığa vurur(= **يَبُوحُ**)”dan.
