# يوح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%88%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [يوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: يوح

يوح ويوحى، بضمهما من أسماء الشمس. قال شيخنا: كتبه بالحمرةش مؤءذن بأن الجوهري لم يذءكره، وليس كذلك، فإنه قد ذكره في الوحدة، وأورد الخلاف هناك فأغنى عن إعادته هنا، انتهى. قلت: ووجدت في هامش الصحاح منقولا من خط الإمام أبي سهل ما نصه: يوح ويوحى من أسماء الشمس، وذكر ذلك أبو علي الفارسي في الحلبيات عن المبرد، انتهى. قلت: هذه العبارة تتمة من كلام ابن بري، فإنه قال: لم يذكر الجوهري في فصل الياء شيئا، وقد جاء منه يوح اسم للشمس. قال وكان ابن الأنباري يقول هو بوح، بالباء، وهو تصحيف. وذكره أبو علي الفارسي في الحلبيات عن المبرد بالياء المعجمة باثنتين، وكذلك ذكره أبو العلاء المعري في شعره فقال:
  ويوشع رد يوحـى بـعـض يوم                      وأنت مضتى سفرت رددت يوحا قال: ولما دخل بغداد اعترض عليه في هذا البيت فقيل له: صحفته، وإنما هو بوح بالباء، واحتجوا عليه بما ذكره ابن السكيت في الفاظه، فقال لهم: هذه النسخ التي بأيديكم غيرها شيوخكم، ولكن أخرجوا النسخ العتيقة فأخرجوها فوجدوها بالتحتية كما ذكره أبو العلاء. وقال ابن خالويه: هو يوح، بالياء المعجمة باثنتين وصحفه ابن الأنباري فقال بوح، بالموحدة, وجرى بين ابن الأنباري وبين أبي عمر الزاهد كل شيء حتى قالت الشعراء فيهما، ثم أخرجا كتاب الشمس والقمر لأبي حاتم السجستاني فإذا هو يوح بالياء المعجمة باثنتين،، وأما البوح بالباء فهو النفس لا غير. وقال ابن سيده: يوح: الشمس، عن كراع، لا يدخله الصرف ولا الألف واللام، والذي حكاه يعقوب بوح، انتهى. وفي حديث الحسن بن علي: هل طلعت يوح، يعني الشمس. وهو من أسمائها، كباح وهما مبنيان على الكسر. قال ابن الأثير: وقد يقال فيه يوحى، على مثال فعلى. ومن سجعات الأساس: جعلك الله أعمر من نوح، وأنور من يوح. ونقل شيخنا عن السفاقسي في إعراب الفاتحة: قيل لم يجىء ما فاؤه ياء تحتية وعينه واو غير يوم، اتفاقا، قيل: ويوح اسم للشمس، وقيل هو بالموحدة. ومثله في المزهر.

### Türkçe

**يوح** ve **يوحى**, ikisinin de dammesiyle, güneşin adlarındandır. Şeyhimiz dedi: Onu kırmızıyla yazdı; bu, Cevherî’nin onu zikretmediğine işaret edicidir; hâlbuki öyle değildir; çünkü onu **الوحدة**’de zikretmiştir ve ihtilâfı orada nakletmiştir; böylece onu burada iade etmekten müstağni kılmıştır; bitti. Dedim: **الصحاح**’ın hâmişinde, İmam Ebû Sehl’in hattından nakledilmiş olarak, lafzı şu olanı buldum: **يوح** ve **يوحى** güneşin adlarındandır; bunu Ebû Alî el-Fârisî, **الحلبيات**’ta el-Müberred’den nakletti; bitti. Dedim: Bu ibare, İbn Berrî’nin sözünün tamamlayıcısıdır; çünkü o dedi: Cevherî, **الياء** faslında hiçbir şey zikretmedi; hâlbuki ondan, güneşin adı olarak **يوح** gelmiştir. Dedi: İbnü’l-Enbârî, onun **بوح** olduğunu, **الباء** ile, söylerdi; bu ise tashîftir. Ebû Alî el-Fârisî onu **الحلبيات**’ta el-Müberred’den, iki noktalı **الياء** ile zikretti; aynı şekilde Ebû’l-Alâ el-Maarrî de şiirinde onu zikretti; şöyle dedi:
  ويوشع رد **يوحـى** بـعـض يوم                      وأنت مضتى سفرت رددت **يوحا**
Dedi: Bağdat’a girince bu beyitte ona itiraz edildi; ona denildi ki: “Tashîf ettin; o ancak **بوح**tur, **الباء** ile.” Ve İbnü’s-Sikkît’in **الفاظه**’inde zikrettiği şeyle ona karşı delil getirdiler. O da onlara dedi: “Sizin ellerinizdeki bu nüshaları şeyhleriniz değiştirmiştir; fakat eski nüshaları çıkarın.” Onlar da onları çıkardılar; onu, Ebû’l-Alâ’nın zikrettiği gibi, alttaki **الياء** ile buldular. İbn Hâlaveyh dedi: O, iki noktalı **الياء** ile **يوح**tur; İbnü’l-Enbârî onu tashîf etti de **بوح** dedi, tek noktalı **الباء** ile; İbnü’l-Enbârî ile Ebû Ömer ez-Zâhid arasında her şey cereyan etti; nihayet şairler ikisi hakkında söylediler; sonra Ebû Hâtim es-Sicistânî’nin **كتاب الشمس والقمر**’ını çıkardılar; bir de baktılar ki o, iki noktalı **الياء** ile **يوح**tur. **بوح** ise, **الباء** ile, nefesin kendisidir, başka değil. İbn Sîde dedi: **يوح**: güneş; Kurâ‘dan; ona sarf ve **الألف واللام** girmez; Yakûb’un naklettiği ise **بوح**tur; bitti. Hasan b. Ali hadîsinde: “**يوح** doğdu mu?” yani güneş. O, onun adlarındandır; **باح** gibi; ikisi de kesre üzere mebnîdir. İbnü’l-Esîr dedi: Onda **يوحى** da denebilir; **فعلى** misali üzere. **الأساس**’ın secilerinden: “Allah seni **نوح**’tan daha uzun ömürlü, **يوح**’tan daha nurlu kılsın.” Şeyhimiz, es-Sefâkusî’den, **إعراب الفاتحة**’da, nakletti: Denildi ki: Fâ’sı alttaki **الياء** ve ayn’ı **واو** olan, ittifakla, **يوم**’dan başka gelmemiştir. Denildi ki: **يوح** güneşin adıdır. Denildi ki: O, tek noktalı **الباء** iledir. Bunun benzeri **المزهر**’dedir.
