# ييي (ي-ي-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%8A%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%8A%D9%8A%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ي - ي - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%8A%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ) *!يُويُو ، بالضم : موضِعٌ إليه نُسِبَ يَوْم يُويُو مِن أَيامِهم ، عن ياقوت .
وبه تَمَّ حَرْفُ المُعْتَلِّ ؛ والحمدُ للهِ الذي بنعْمَتِهِ تتمُّ الصَّالحاتُ ، وصلّى الله تعالى على سيِّدِنا ومَوْلانا محمد ، وعلى آلِهِ وصَحْبِه وسلَّم ما أَشْرَقَتْ شمسُ النِّهاياتِ . وكَتَبَه العبْدُ المُقَصِّر محمدُ مُرْتَضى الحُسَيْني ، عَفا اللهُ عنه في 11 جمادى سنة 1188 .
ويَتْلوه إنْ شاءَ اللهاُ تعالى بابُ الألفِ الليِّنةِ

بسم الله الرحمن الرحيم وصلى الله على سيدنا محمد وسلم الله ناصر كل صابر ( باب الألف اللينة ) قال شيْخُنا : هي صفَةٌ كاشِفَةٌ لأنَّ القَصْدَ هنا الألِفُ التي هي مِن حُرُوفِ المدِّ واللِّين ، ويقالُ لها : الألِفُ الهاوِيَةُ ، وهي التي لا تَقْبَل الحركاتِ بل ساكِنَة دائماً هَوائِيَّة ، واحْتَرز بذلكَ عن الهَمْزةِ فإنَّها عِبارَةٌ عَمَّا يَقْبَل الحَركاتِ وقد أَشَرْنا إلى أنَّ هذا اصْطِلاحٌ للمُتأَخِّرين كما نبَّه عليه ابنُ هِشام وغيرُه ، وقاعِدَتُه أنَّ البابَ يكونُ لآخرِ الكَلمةِ ، وهو في هذا البابِ غالِبٌ عنْدَه لا لازِمٌ ، كما أنَّ الألِفَ اللَّيِّنَةَ إنَّما تصحُّ في الآخِرِ لا الأوَّلِ . وقد ذُكِرَ في هذا البابِ كلماتٌ أَوائِلُها هَمْزة وآخِرُها ليسَ كَذلكَ ، كإذْ مَثَلاً فِذْكُر هنا ليسَ مِن هذا البابِ بِاعْتِبارِ اصْطِلاحِه ، بل مَوْضِعه الذَّال المُعْجمة ، وقد أَشارَ إليه هناكَ ؛ ومِثْل أولو فإنَّ آخِرَه واوٌ ساكِنَةٌ وذِكْره هنا باعْتِبار أَوَّله فلم يَبْقَ له ضابِط . وكالألِفاتِ المُفْردَةِ التي لم تركبْ مع شيءٍ فإنَّ أَكْثَرها مُتحرِّكٌ ولا زائِدَ عليه فاعْتُبِر أَوَّلُه ، وهكذا فاعْرِف ذلك . وفيه غَيْر ذلك في بَقِيَّة الحُروفِ يَحْتاجُ الكَشْفُ عنه إلى تأَمّل ودِقَّةً نَظَرٍ ، انتَهَى .
قُلْت : وقد يجابُ عن المصَنِّفِ بأنَّه لم يَذْكُرْ إذْ إلاَّ اسْتِطْراداً في إذا ، ويدلُّكَ على ذلكَ أنَّه لم يُفْرِد له تَرْكِيباً ، وقد ذَكَرَه في الذالِ المُعْجمة مَبْسوطاً . وأمَّا أولو فإنَّما ذَكَرَه لمُناسَبَتِه بأُولا كهُدًى

في كَوْن كل واحِدٍ منهما جَمْعاً لا واحِدَ له ، ويدلُّكَ على ذلك أنَّه ذَكَرَه في الَّلامِ مُفَصّلاً ، مع أنَّ الجَوْهرِي ذَكَرَ كُلاًّ مِن إذ وأَولا ، وإنَّما هو نظرٌ لما قُلْنا وكفى به قُدْوَة ، فتأَمَّل .
وفي الصِّحاح : الألِفُ على ضَرْبَيْن : لَيِّنَةٌ ومُتَحرِّكةٌ ، فالليِّنَةُ تُسَمَّى أَلفاً ، والمُتحرِّكَةُ تُسَمَّى هَمْزةً ، وقد ذَكَرْنا الهَمْزةَ ، وذَكَرْنا أَيْضاً ما كانتِ الألِفُ فيه مُنْقلِبَة عن الواوِ أَو الياءِ ، وهذا الباب مَبْني على أَلفاتٍ غَيْر مُنْقلباتٍ عن شيءٍ فلهذا أَفْرَدْناه ، انتهى .
وقال ابن برِّي : الألِفُ التي هي أَحَدُ حُروفِ المدِّ واللِّين لا سَبِيلَ إلى تَحْريكِها ، على ذلكَ اجْتِماعُ النّحويِّين ، فإذا أَرادُوا تَحْريكَها رَدُّوها إلى أصْلِها في مِثْل رَحَيان وعَصَوان ؛ وإن لم تَكُن مُنْقلِبَةً عن واوٍ ولا ياءٍ وأَرادُوا تَحْريكَها أَبْدلُوا منها هَمْزة في مِثْل رِسالَةٍ ورَسائِل ، فالهَمْزةُ بدلٌ مِن الألفِ وليسَتْ هي الألِف ، لأنَّ الألفَ لا سَبِيل ، إلى تَحْريكِها ، واللهاُ أَعْلَم .
(

##### Türkçe

: ) *!**يُويُو** ، (ضمme ile): bir mevki‘dir; ona nisbet edildi: onların günlerinden **يَوْم يُويُو**; Yakut’tan.
Ve onunla **حَرْفُ المُعْتَلِّ** tamam oldu; ve hamd, nimetiyle salihler tamam olan Allah’adır; ve Allah Teâlâ, efendimiz ve mevlamız Muhammed’e, ve âline ve ashabına salât eylesin ve selâm eylesin; **شمسُ النِّهاياتِ** parladıkça. Ve onu, kusurlu kul Muhammed Murtazâ el-Hüseynî yazdı; Allah onu affetsin; 11 Cemâdâ, sene 1188’de.
Ve onu, inşâallah Teâlâ, **بابُ الألفِ الليِّنةِ** takip eder.

Bismillahirrahmanirrahim ve efendimiz Muhammed’e salât, ve sabreden her birinin yardımcısı Allah selâm eylesin ( **باب الألف اللينة** ) Şeyhimiz dedi: o, keşfeden bir sıfattır; çünkü kasıt burada, med ve lîn harflerinden olan **الألِفُ**’tir; ve ona denilir: **الألِفُ الهاوِيَةُ**; ve o, harekeleri kabul etmeyen, bilakis daima sâkin, havâî olandır. Ve bununla **الهَمْزة**’den sakındı; çünkü o, harekeleri kabul eden şeyden ibarettir. Ve biz işaret ettik ki bu, müteahhirînin bir ıstılahıdır; İbn Hişâm ve başkası onu tenbih ettiği gibi. Ve onun kaidesi: bab, kelimenin sonu içindir; ve o, bu babda onun yanında galiptir, lâzım değildir; nitekim **الألِفَ اللَّيِّنَةَ** ancak sonda sahih olur, başta değil. Ve bu babda, evvelleri **هَمْزة** olan ve âhirleri öyle olmayan kelimeler zikredildi; meselâ **إذْ** gibi; burada zikri, onun ıstılahı itibariyle bu babdan değildir; bilakis yeri **الذَّال المُعْجمة**’dır; ve orada ona işaret etmiştir. Ve **أولو** gibi; çünkü onun âhiri sâkin bir vâv’dır; ve burada zikri, evveli itibariyledir; böylece onun için bir ضبط kalmadı. Ve bir şeyle terkib edilmemiş müfred **الألِفاتِ** gibi; çünkü onların çoğu müteharriktir ve onun üzerine zâid yoktur; böylece evveli itibara alındı; ve böylece, bunu bil. Ve onda, geri kalan harflerde başka şey vardır; onun keşfi, teemmül ve nazarın inceliğine muhtaçtır; bitti.
Dedim: ve musannife, onun **إذْ**’i ancak **إذا** içinde istitrâden zikretmiş olmasıyla cevap verilebilir; ve sana buna delil: onun için bir terkib ayırmamış olmasıdır; ve onu **الذالِ المُعْجمة**’da yaygın olarak zikretmiştir. Ve **أولو**’ya gelince, onu ancak **أُولا**’ya münasebeti için zikretti; **هُدًى** gibi,

her birinin, tekili olmayan bir cem‘ olması hususunda; ve sana buna delil: onu **الَّلامِ**’da mufassal zikretmiş olmasıdır; hâlbuki Cevherî, **إذ** ve **أَولا**’nın her birini zikretti; ve o, ancak dediğimiz şeye bir nazardır; ve o, bir örnek olarak yeter; öyleyse teemmül et.
Ve **الصِّحاح**’ta: **الألِفُ** iki kısım üzeredir: **لَيِّنَةٌ** ve **مُتَحرِّكةٌ**; böylece **الليِّنَةُ** **أَلفاً** diye isimlendirilir, ve **المُتحرِّكَةُ** **هَمْزةً** diye isimlendirilir. Ve biz **الهَمْزةَ**’yi zikrettik; ve ayrıca, içinde **الألِفُ**’in vâv’dan yahut yâ’dan münkalib olduğu şeyi de zikrettik. Ve bu bab, bir şeyden münkalib olmayan **أَلفاتٍ** üzerine bina edilmiştir; bu sebeple onu müstakil kıldık; bitti.
Ve İbn Berrî dedi: med ve lîn harflerinden biri olan **الألِفُ**’i harekete getirmenin yolu yoktur; bunun üzerine nahivcilerin icmâı vardır. Artık onu harekete getirmeyi istediklerinde, **رَحَيان** ve **عَصَوان** gibi misallerde, onu aslına döndürürler. Ve eğer vâv’dan da yâ’dan da münkalib değilse ve onu harekete getirmeyi istedilerse, **رِسالَةٍ** ve **رَسائِل** gibi misallerde, ondan bir **هَمْزة** ibdâl ederler. Böylece **الهَمْزةُ** **الألفِ**’ten bir bedeldir; ve o, **الألِف** değildir; çünkü **الألفَ**’i harekete getirmenin yolu yoktur; ve Allah daha iyi bilir.
(
