جذو
ج - ذ - و
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠
Ucu korlu ağaç demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ucu korlu ağaç demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٦٣باب الجيم والذال و و ا ي ء معهما
ج ذ و مستعمل فقط
جذو:
رجلٌ جاذٍ، وامرأة جاذية، بين الجُذُوِّ، بيِّن الجُذوِّ. وهو القصير الباع.
جذا يجذو جُذوِّوا مثل جثا يجثُو جُثُوَّا غير لأن العرب لا تستعمل الجُثُوَّ إلا في عمل الإنسان إذا جثا على ركبتيهِ، للخصومة ونحوها.
والجُذُوُّ: اللّزوم للموضِع، وهو في كلِّ شيءٍ، يقال: جذا القُردُ في جَنب البعير، لشدّة التزامه.
وسمَّى أبو النّجم مِنقار الطائر مجذاء،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٧٨(باب الجيم والذال وما يثلثهما)
(جذر) الجيم والذال والراء أصلٌ واحدٌ، وهو الأصل من كلِّ شيء، حتى يقالُ لأصلِ اللسانِ جِذْر. وقال حُذَيفة: حدَّثنا رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "أنّ الأمانةَ نزلَتْ في جَِذْر قُلوب الرِّجال". قال الأصمعيّ: الجَذْر الأصل من كلِّ شيءٍ([1]). قال زهير:
وسامعتَينِ تعرِفُ العِتْقَ فيهما *** إلى جَِذْرِ مَدْلُوكِ الكُعوب مُحدَّدِ([2])
وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٥٥- الجذوة والجذوة: الذي يبقى من الحطب بعد الالتهاب، والجمع: جذى. قال عز وجل: ﴿أو جذوة من النار﴾ [القصص/29]، قال الخليل: يقال: جذا يجذو، نحو: جثا يجثو (انظر: العين 6/171)، إلا أن جذا أدل على اللزوم. ويقال: جذا القراد في جنب البعير: إذا شد التزامه به، وأجذت الشجرة: صارت ذات جذوة, وفي الحديث: (كمثل الأرزة المجذية) (الحديث: (ومثل المنافق مثل الأرزة المجذية على الأرض حتى يكون انجعافها مرة). والحديث
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٣٣ج ذ و
جذا القراد في جنب البعير وظلفة الإكاف في جنب الحمار إذا ثبت وارتكز.
ومنه جذوة الشجرة: أصلها.
قال ابن مقبل: باتت حواطب ليلى يلتمسن لها جزل الجذا غير خوار ولا دعر وأتـى بجـذوة مـن نـار وهـي عـود فـي رأسـه نـار.
و " مثـل الكافـر كمثـل الـأرزة المجذيـة على الأرض " أي الثابتة.
وأجذوذى على الرحل لا يفارقه إذا لزمه.
قال أبو الغريب النضريّ: ورأيتهم يتجاذون الحجر:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٦* ج ذ و * * الجُّذْوةُ * الجمرة بفتح الجيم وضمها وكسرها والجمع * جِذّى * و * جُذّى * و * جَذّى * قال مجاهد في قوله تعالى ﴿أو جذوة من النار﴾ أي قطعة من الجمر قال وهي بلغة جميع العرب وقال أبو عبيدة * الجِذْوةُ * القطعة الغليظة من الخشب كان في طرفها نار أو لم يكن وفي الحديث ﴿مثل الأرزة * المُجْذِبِةً * على الأرض﴾ أي الثابتة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٨٥٣: ( و ( *!جَذا ) الشَّيءُ *!يَجْذُو ( *!جَذْواً ، بالفتْحِ وكسُمُوَ : ثَبَتَ قائِماً ، *!كأَجْذَى ) ، لُغتانِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( ومَثَلُ الكافِرِ كالأَرْزَة *!المُجْذِيَةِ على وَجْهِ الأرْضِ ) ؛ أَي الثابِتَة المُنْتَصِبَة .
( و ) قالَ أَبو عَمْرو : جَذَا و ( جَثَا ) لُغَتانِ .
قالَ الخَلِيلُ : إلاَّ أَنَّ جَذا أَدَلُّ على اللّزُوم .
( أَو ) جَثَا *!وجَذَا : ( قامَ على أَطْرافِ أَصابِعه ) ؛ )
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٦٠٥جَذَا
1 جَذَا ذ , (S, K,) aor. جَذُوَ , (TA,) inf. n. جَذْوٌ and جُذُوٌّ, (K,) It (a thing, TA) stood firmly; as also ↓ اجذى. (S, K.) You say also, جَذَا عَلَى شَىْءٍ He [or it, for instance, a stone of those (three in number) upon which a cooking-pot is places, as is implied in the S, (see جَاذٍ,)] remained firm upon a thing. (S.) And جَذَا القُرَادُ فِى جَنْبِ البَعِير The ticks stuck, and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٢١جَذا
جَذا U ( n. ac. جَذْو 1 , جُذُوّ 27 ),
a. Was firm, steady, upright.
b. [ Fī or Bi ], Clung, held fast to.
أَجْذَوَ
أَجْذَوَ IV ,
a. see I (a) .
b. Raised, lifted up.
جَُِذْوَة
جَُِذْوَة [ جَذْوَة 1t , جِذْوَة 2t , 3t ], ( pl. جِذًى [ 7 ] ,
جُذًى
جُذًى [ 9 ] , جِذَآء [ 23 ] ),
a. Firebrand, log.
b. Live coal, ember.
جَذَاة
جَذَاة [ 1tA ] , جِذْيَة [ 2tI ] , ( pl.
جِذآء
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٧٬٣٨٥جذو
جَذَا - يَجْذُو - جَذْوَة
جَذَا - يَجْذُو + الكائن: يتفرع على شكل فرع كبير مستقيم: يتفرع عن أصل ثم ينتصب ويستقيم ويغلظ ويُكَوِّن عوداً أو فرعاً أو جذعاً رئيسياً من الشجر
جَذْوَة: على وزن "فـَعـْلـَة ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " جَذَا - يَجْذُو ": عمود خشب: القضيب المستقيم المنتصب من الخشب: العود الغليظ المستقيم الطويل المنتصب من
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ١٩)
- مكث
الآيات المشتركة: ١ · Oturup bekleyen adam demektir
- طور
الآيات المشتركة: ١ · Sina’da bir dağın adıdır
- سير
الآيات المشتركة: ١ · Gezerler
- صلي
الآيات المشتركة: ١ · Ona yaslanırlar
- جنب
الآيات المشتركة: ١ · Yan demektir
- أجل
الآيات المشتركة: ١ · İcl havuz demektir
- خبر
الآيات المشتركة: ١ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- قضي
الآيات المشتركة: ١ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- أهل
الآيات المشتركة: ١ · Hilal yeni ay demektir
- موسى
الآيات المشتركة: ١ · Musa
- نور
الآيات المشتركة: ١ · Ateş demektir
- أنس
الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
الآيات التي ورد فيها(١)
… إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ
Odun değnek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جذو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قبس, شعل, شهب |
| Zıt Kök | خمد |
| Çekirdek Özet 1 | Dikilmek, yere veya bir yere saplanıp sabit durmak, kalın ve köz tutan odun parçası olmak |
| Çekirdek Özet 2 | Ateşin sönmeden taşınabilmesini sağlayan korlaşmış, dayanıklı ve bağımsız kor parçası |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hakikat veya enerjinin dağılmadan, özünü koruyarak intikalini sağlayan odak ve dayanak |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir alev veya hafif bir çıra sanarak taşıyıcı, sabit ve korlu gövde vasfını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جذ | Kesmek, kökünden koparmak, sert ve kalın bir gövde bırakarak budamak; جذذ kökünde kırıntılara ayırma ve ufalanacak şekilde kesme, جذع kökünde ise budandıktan sonra dik ve sert kalan gövde (hurma kütüğü) anlamı belirgindir. | و | Çekirdeğin taşıdığı sertlik ve gövdelilik vasfına uzama, dikilme, yere çakılıp sabit kalma ve bünyesinde özü (ateşi/koru) tutma yönünde süreklilik kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Yükü taşıyan, bünyesinde kuvveti toplayan sert dayanağı başlatır. |
| ذ | Kapı; geçiş, hareket, sınırın yarılması | Çekirdeğin sert dokusunu açığa çıkarır; dikey veya sivri bir uçla saplanma ve tutunma hareketi verir (ikiz harf د imgesinden türetme yoğunlaşma). |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Duruşu yere veya zemine sabitleştirir; ayrılmamacasına tutunma ve koru bünyesinde bağlama sürekliliği sağlar. |
| جذو | Gücü toplayıp yere çakılma, dikilip sabit durma ve yükü bünyesinde tutma | Hareketin bütünü, zemine çakılmış veya kütük gibi dikilmiş, bünyesinde sönmeyen bir özü barındıran sert ve sabit nesneyi ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yere saplanıp dikilmek, parmak uçlarına basarak dik durmak; kenenin devenin böğrüne sımsıkı yapışıp kalması; ateşte yandığı halde hemen kül olmayan, alevi gitse de koru bünyesinde tutan kalın odun parçası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil leylî kadınların aradığı odunları tavsif ederken kökü sağlam ve köz tutan odun manasında kullanır: باتت حواطب ليلى يلتمسن لها / جزل الجذا غير خوار ولا دعر |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetinde münafığın dik ve katı duruşu kökün sülasi/if'al türeviyle temsil edilmiştir: مَثَلُ المنافِق مَثَلُ الأَرْزَة المُجْذِيَة على الأرض حتّى يكونَ انجعافُها مَرَّةً |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جذو kökü, Sami dillerinde kesme, ayırma ve budama sonrasında geriye kalan sert gövdeyi anlatan جذ ikili çekirdeğinden türemiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde kökün birinci dereceden akrabaları ağaç kütüğü, kesilmiş kök parçası veya saplanmış kazık tasavvuruyla ilişkilidir; nitekim İbranicede kesilmiş ağaç gövdesi veya kök kütüğü anlamına gelen gezaʿ (גֶּזַע) köküyle semantik matris bakımından doğrudan örtüşür. Süryanicede de kesilip budanmış kalın dal ve kütük anlamları bu semantik alana dahildir. Arapçada kök bir yandan nesnenin dikilip saplanması (انتصاب ve ثبوت), diğer yandan bu dik ve kütüksü yapı sebebiyle alevden sonra geride kalan korlu kalın odun parçasını (جذوة) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Fonetik açıdan z peltek harfinin zayıf illet harfiyle birleşimi, kütüğün sadece kesikliğini değil, bir noktaya odaklanmış sabit duruşunu ve bünyesindeki enerjiyi muhafaza edişini somutlaştırmaktadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جذ kök ailesi (جذذ, جذع, جذو) | Budanmış sert gövdeden bir noktada dikilme ve dayanıklı kor kütüğüne semantik geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gezaʿ (גֶּזַע) ve Aramice/Süryanice kütük/gövde formları | Kesilmiş gövdenin sabit kalan ana parçası matrisiyle ortak köken bağı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış çeperde doğrulanmış düzenli ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جذو | Anlamlı | Dikilmek, sabit durmak, korlu kalın odun | Bünyesinde ateşi tutan ve dik duran kütük parçası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جوذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel |
| ذجو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel |
| ذوج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel |
| وجذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel |
| وذج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جذو | Merkez | Isı ve ateş taşıyıcısı | Ateşi ve koru kendi kalın gövdesinde saklayan, kolay sönmeyen taşıyıcı kütük | Alevi geçmiş olsa bile özünde ateş barındıran dayanıklı kor odunu |
| قبس | Komşu | Ateş alma / nakletme | Ateş kaynağından faydalanmak üzere alınan ucu alevli parça veya meşale | Odunun kendi kalınlığından ziyade taşınan alev payı öne çıkar |
| شعل | Komşu | Alevlenme / parlama | Ateşin parlayıp çevreye yayılması ve görünür ışık vermesi | Gövdedeki kordan çok yükselen ve yayılan alev dili |
| شهب | Komşu | Parlak ve yakıcı alev | Hızlı fırlayan, delici ve beyazımsı parlak ateş parçası | Statik kordan ziyade kinetik ve delici bir ışık sütunu |
| خمد | Zıt | Sönme / sakinleşme | Ateşin alevinin ve ısısının tamamen yatışması, körelmesi | Korun ve dik duruşun yok oluşu, enerjinin dağılması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جذو | Ucu korlu kalın odun, sabit kütük | Ateşin özünü tutan dayanıklı ve dik duran kütük | Kesin |
| Latince | Torris, titio | Yanık kütük, korlaşmış odun | Ateşten kalan ve dumanı/koru süren kalın dal parçasını karşılar; sabitlenme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Firebrand, glowing ember on a thick stick | Korlu kütük ucu, kor parçası | Taşınabilir ve ateşi saklayan odun anlamını tam verir; yere dikilme soyutlamasını kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Feuerbrand, glimmendes Holzscheit | Yanan odun parçası, korlu kütük | Korlaşmış kalın odun parçasını birebir karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Tison, brandon | Ateşli kütük, kor ucu | Ateşi koruyan ve aydınlatan ucu tutuşmuş gövdeyi ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَذْوَةٍ | Sönmeyen, taşınabilir korlu odun kütüğü | Hz. Mûsâ'nın Tur yolunda ailesini ısıtmak ve yolunu bulmak için ateşten bir parça getirme arayışı bağlamı; Kasas 28:29 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin başlangıcı ve tecelli mahalli | Hz. Mûsâ'nın hissi bir ateş ararken ilahi hitapla karşılaşması; beşeri kor arayışı ile ilahi nur arasındaki dönüşüm | Maddi hararet arayışından manevi hidayet idrakine geçiş odağı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fıkhi hüküm ıstılahı olarak teşekkül etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kasas 28:29 tefsirinde kelimenin lügat tahlili | Kelimenin alevli mi yoksa alevsiz sırf kor tutan kalın odun mu olduğu tartışması | Alevi yatışmış fakat dipte ısısı devam eden, yol boyu sönmeyecek kütük vasfı |
| Hadis | Münafık ve mümin tasviri teşbihleri | Münafığın dünyadaki sert, tavizsiz ve esnemez dik duruşunun kökün türeviyle (مجذية) anlatılması | Rüzgârda eğilmeyen, ancak bir defada devrilen köklü sert gövde istiaresi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayetin intikali ve korunması | Canlı hakikat çekirdeği | Soğuk ve karanlık ortamda inancın özünü söndürmeden taşımak | Hakikatin alevli gösterişinden ziyade içteki sönmez mayanın muhafazası | Güçlü |
| İlmi | Temel prensipler ve aksiyomlar | Taşıyıcı aksiyomatik kor | Bilgi üretiminde enerjisini tüketmeyen değişmez zemin | Ayrıntılar değişse de kuramı ayakta tutan ana dayanak | Muhtemel |
| Siyasi | Kriz anlarında liderlik ve kurumsal hafıza | Kriz kütüğü / sarsılmaz çekirdek | Kaos ortamında devleti veya toplumu dağılmaktan koruyan sabit merkez | Fırtınada eğilmeyen, iç enerjisiyle toplumu ısıtan mihver | Muhtemel |
| İktisadi | Rezerv varlık ve sabit sermaye | Dayanıklı ana sermaye stoku | Tüketim dalgalanmalarına karşı erimeyen, üretim ateşini besleyen ana fon | Harcanıp biten alev değil, işletmeyi sürekli canlı tutan kor | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal kapasite / kor fazı | Bir cismin ısıyı hızla ışıma yoluyla tüketmeyip yüksek iç enerjiyle bünyesinde hapsetmesi ve zamana yayarak salması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal direnç ve süreklilik | Dışsal krizlerde cemiyetin çözülmesini engelleyen, geleneği ve öz değeri taşıyan sağlam çekirdek kadro yapısı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir kıvılcım, küçük bir alev veya hafif bir çalı çırpı ucu gibi anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | جذو sıradan bir çalı alevi değil; kütüksü kalınlığıyla ateşi içinde saklayan, rüzgârda sönmeyen, hem ısıtma hem de başka ateşleri yakma potansiyelini barındıran dayanıklı kor gövdesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Mûsâ'nın aradığı şeyin cılız ve geçici bir ışık olduğu zannedilir; oysa aranan, soğukta donmak üzere olan aileyi ısıtacak kalıcı bir ısı kaynağı ve karanlıkta yolu aydınlatacak istikrarlı bir meşale dayanağıdır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin ilk tecellisinin arifesinde beşeri ihtiyacın mahiyetini (ısınma, korunma, yol bulma) ve peygamberin sorumluluk bilincini en somut fiziksel ayrıntıyla gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ'nın Medyen dönüşü peygamberlikle görevlendirildiği sahneleri anlatan Tûr ve ateş bağlamındaki ayetlerde (Kasas 28:29) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahiy tecrübesinin tamamen dünyadan kopuk mistik bir vecd ile değil, insanın en temel soğukluk, karanlık ve çaresizlik şartları içinde bir çözüm ararken gerçekleştiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYere dikilip saplanan sert cisim ve ateşi bünyesinde saklayıp kolay tüketmeyen kalın odun kütüğü.
- Soyut anlamDış çevre şartları soğuk ve karanlık olsa da iç potansiyelini kaybetmeyen, enerjiyi zamana yayarak muhafaza eden sarsılmaz çekirdek.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kriz, intikal veya donma aşamalarında hayatiliğini sürdürmesini sağlayan rezerv enerji ve omurga dayanağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kütüğün bünyesinde kalan termal enerjiyi, başlangıç kor enerjisini, korun çevreye yayılma katsayısını ifade eder; katsayının küçüklüğü odunun ateşi uzun süre saklamasını gösterir. gösterge fonksiyonu ise odun kütlesinin () kritik gövde eşiğinden () büyük veya ona eşit olması şartını temsil eder; gövde yeterli kalınlıkta ve sertlikte değilse kor barınamaz ve ateş söner.