رغم
ر - غ - م
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Sümük ve çamurlu toprak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Sümük ve çamurlu toprak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٥٨باب الغين والراء والميم معهما
م ر غ، م غ ر، غ م ر، ر غ م، غ ر م مستعملات مرغ: المَرْغُ: الأشباعُ بالدهن، ورجلٌ أمْرَغُ.
وَمَرِغَ عِرْضُه: دنس.
والأمراغ مُجاوز من فِعله.
ومَرَّغْتُه في التُرابِ فَتَمرَّغَ. وبلغني قوله: فلم أرْغُ منه ولم أتَمَرَّغْ أي: لم أبالِ.
ومَراغُ الإبلِ: مُتَمَرَّغُها.
والمَراغةُ: الأتانُ التي لا تَمْتَنِعُ من الفُحُول، قال:
يا ابنَ المَراغَةِ أينَ خالُك إننـي خالي حبيش ذو
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٥٢الرَغامُ، بالفتح: التراب. وقال:
ولم آتِ البيوتَ مُطَنَّباتٍبِأكْثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَغامِ
أي انفردن. ويقال: أَرْغَمَ الله أنفَه، أي ألصقَه بالرَغامِ والرُغامى بالعين والغين: زيادة الكبد، ويقال: قصبة الرئة. والمُراغَمَةُ: المغاصَّبة. يقال: راغَمَ فلانٌ قومَه، إذا نابذَهم وخرجَ عليهم. والتَرَغُمُ: التغضُّبُ، وربَّما جاء بالزاي. والرُغْمُ بالضم والرَغْمُ. وفيه ثلاث لغات: رُغْمٌ، ورَغْمٌ،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٥٦٢غ ر م
مرغ ، مغر ، غمر ، غرم ، رغم ، رمغ : مستعملات .
مرغ : عمرو عن أبيه : المَرْغةُ : الرَّوْضَةُ ، والعرب تقول : تمَرَّغْنا : أي تَنَزَّهْنا .
وقال الليث : المَرْغُ : الإشْباعُ بالدُّهْن ، رجُلٌ أَمْرَغُ ، وقد مَرِغ عِرْضُه : والمُجاوِزُ من فعْله الإمراغ ، وشعرٌ مَرِغٌ : ذو قَبول للدُّهْن ، والْمُتمرِّغ : الذي يصنع نفسه بالادِّهان والتَّزَلُّقِ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : المَرْغُ : اللُّعابُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٩٩٨(باب الراء والغين وما يثلثهما)
(رغف) الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
* إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
(رغل) الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال
(باب الراء والغين وما يثلثهما) (رغف) الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال: * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) * وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر. (رغل) الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال أبو زيد: يقال رَمٌّ رَغُول، إذا اغتنَمَ كلَّ شيءٍ وأكله. قال أبو وجزة: رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2]) يقول: إذا أجدب لم يَحقِرْ شيئاً وشَرِهَ إليه، وإن اختَرَفَ وأخْصَبَ لم ينَمْ جارُه؛ خوفاً من غائِلته. والرَّغُول: الشَّاة تَرضَع الغَنَم([3]). فأما الأرْغَل، وهو الأقْلَف، فليس من الباب؛ لأنه مقلوبٌ من الأغْرل، وقد ذُكِر في بابه. ويقال عَيشٌ أرْغَلُ، أي واسعٌ رافِهٌ. وهذا لعلّه مِن أرغَلَت الأرضُ، إِذا أنبتَت الرُّغْل، وهو من أحرار البقول. (رغم) الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم. والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ: * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) * ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب. ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ: * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) * (رغن) الراء والغين والنون فيه كلامٌ إن صحّ. يقولون الإِرغانُ: الإصغاء إلى الإنسان والقَبولُ لـه والرِّضا به. والرَّغْن كذلك أيضاً. وحكَوْا عن الفراء: "لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك" أي لا تُطِعْه([7]) فيه. ورَغَن إِلى الصُّلح مثل رَكَن. والله أعلم، كيف هذا([8]). (رغو) الراء والغين والحرف المعتلّ أصلان: أحدهما شيءٌ يعلو الشيء، والآخر صوتٌ. فالأول الرَّغْوة والرُّغْوَة([9]) [لِلَّبَن([10])]: زَبَدُه؛ والجمع رُغَىً. وارتغى الرَّجُل: شَرِبَ الرّغوة. يقولون: "يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء". يُضْرَب مثلاً لمن يُظهِر أمراً ويريد خلافَه. ورغَّى([11]) اللّبنُ من الرّغْوة. والمِرْغاةُ: الشَّيءُ من الخُبْز أو التَّمْر يُؤْكل به الرّغْوة([12]). وكلامٌ مُرغٍّ: لم يفسَّرْ، كأنّ عليه رغْوة. والأصل الآخَر الرُّغاء: رُغاء النّاقةِ والضَّبُع([13])، وهو صوتُهما. ويقال: "ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة"، أي شاةٌ ولا ناقة. وأتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرْغَى، أي لم يُعطِني شاةً ولا ناقةً. (رغب) الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء. فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى. والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال: * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) * والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً. (رغث) الراء والغين والثاء أصلٌ يدل على الرَّضاع. يقال رَغَثَ الجديُ أمَّه: رَضِعَهَا. فأمّا قولُهم: بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث، فقد اختُلِف فيه. فكان الخليل يقول: الرَّغُوث: كلُّ مرضِعة؛ وذكر قولَ طرفة: ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18]) وكان ابنُ دريدٍ يقول: فعيل في معنى مفعولة، لأنّها مرغُوثة. يريد أنه يرتضع لبنَها. ولعلَّ هذا أصح القولَين. وقال الأحمر: يقال للرَّجُل إذا كَثُرَ عليه السُّؤَّالُ حتى ينفَدَ ما عنده: مَرغوثٌ. والرُّغَثَاءُ: أصْلُ الضَّرْع، وهو القياس؛ لأنّ المرتضِع يَعْمِدُ له. ثم شبَّه بذلك غيرُه، قيل لمُضَيْغَتَيْنِ بين الثَّنْدُوَة والمَنْكِب بجانبَي الصَّدر: رُغَثَاوَانِ. (رغد) الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه. فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها. والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه. (رغس) الراء والغين والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَرَكةٍ ونَماء. يقولون: الرغْس النَّماء والبَرَكة والخَير. قال العجاج([20]): * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا * ويقال الرَّغْس: النّعمة، في قوله: * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) * وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أرغَسَه اللهُ مالا"، أي خوّلَه إيّاه وبارَكَ له فيه. --------------------------------------------------------------- ([1]) الرجز للقيط بن زرارة، كما في اللسان (رغف، نشل). وانظر المخصص (5: 6/ 17: 85). ([2]) البيت في المجمل واللسان (رغل). ([3])ذكر هذا المعنى في القاموس ولم يذكر في اللسان. ([4]) زاد ياقوت: "من نواحي اليمامة بالوشم". وأنشد للفرزدق: تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) صدره كما في اللسان (رغم): * كطود يلاذ بأركانه * ([6]) صدره كما في ديوانه 51 واللسان (رغم، جرز): * يحشرجها طورا وطورا كأنها * وفي الأصل: "له بالرعامى" صوابها من هذه المراجع ومما سبق في (جرز 441). ([7]) في الأصل والمجمل: "لا تطعمه"، صوابه في اللسان. ([8]) قد تكون هذه من زيادة النساخ. ([9]) ويقال: رغوة، بالكسر. هو مثلث الراء. ([10]) التكملة من المجمل. ([11]) يقال أيضاً رغا وأرغى. ([12]) فسرت في اللسان والقاموس بأنها "شيء يؤخذ به الرغوة". ولا تناقض بينهما. ([13]) والرغاء للنعامة أيضاً. ([14])في الأصل: "طلب لشيء فيه". ([15]) الشحوة: الخطوة. وفي الأصل: "الشجوة"، صوابه في المجمل واللسان. ([16]) للنمر بن تولب. وصدره كما في اللسان (رغب): * ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى * ([17]) يقال رغاب، كسحاب، ورغب بضمتين أيضاً. ([18]) في ديوانه 6 واللسان (رغث): "فليت". وفي اللسان (خور): "ليت" بالخرم كما هنا. ([19])هذا يطابق قول ابن دريد في الجمهرة (2: 251). والذي في اللسان والقاموس أن الرغيدة لبن يغلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط فيساط فيلعق لعقاً. أقول: إن هذه الكلمة سائرة في استعمال بعض المصريين بهذا المعنى. ([20])الصواب أنه رؤبة كما في اللسان (رغس) من قصيدة في ديوانه 68 يمدح بها إياد بن الوليد. ([21])ديوان رؤبة 68 والتاج (رغس) برواية "الأرغاس". وفي القاموس أن جمع الرغس أرغاس. فهذا جمع آخر. ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥١٨- الرغام: التراب الدقيق، ورغم أنف فلان رغما: وقع في الرغام، وأرغمه غيره، ويعبر بذلك عن السخط، كقول الشاعر:
*- إذا رغمت تلك الأنوف لم ارضها **ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها*
(البيت تقدم في مادة (أنف) )
فمقابلته بالإرضاء مما ينبه دلالته على الإسخاط. وعلى هذا قيل: أرغم الله أنفه، وأرغمه: أسخطه، وراغمه: ساخطه، وتجاهدا على أن يرغم أحدهما الآخر، ثم تستعار المراغمة للمنازعة، قال الله تعالى: {يجد في الأرض
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٩٤ر غ م
ألقاه في الرغام: في التراب.
ومن المجاز: ألصقه بالرغام إذا أذله وأهانه ومنه رغم أنفه ورغم ولأنفه الرغم والمرغم وهذا مرغمة للأنف.
وتقول: فلان غرم ألفاً ورغم أنفاً.
وفعلت ذلك على رغم أنفه وعلى الرغم منه.
قال زهير: فردّ علينـا العيـر مـن دون إلفـه على رغمه يدمى نساه وفائله على رغم العير وإلفه الأتان.
ولأطأن منك مراغمك: أنفك وما حوله.
قال: قضوا أجل الدنيا وأعطيت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٠٢٠الرَّغْم والرِّغْم والرُّغْمُ: الكَرْهُ، والـمَرْغَمَةُ مثله. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: بُعِثْتُ مَرْغَمَةً؛ الـمَرْغَمَة: الرُّغْمُ أي بُعِثْتُ هواناً وذُلاًّ للمشركين، وقد رَغِمَهُ ورَغَمَهُ يَرْغَمُ، ورَغِمَتِ السائمة الـمَرْعَى تَرْغَمُه وأنِفَتْه تأنَفُهُ: كرهَته؛ قال أبو ذؤيب:
وكُنَّ بالرَّوْضِ لا يَرْغَمْنَ واحدةً
من عَيْشهنّ، ولا يَدْرِين كيف غدُ
ويقال: ما أَرْغَمُ من ذلك شيئاً أي ما
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٤٣* ر غ م * * الرَّغَامُ * بالفتح التراب و * أرْغَمَ * الله أنفه ألصقه * بالرَّغَامِ * ومنه حديث عائشة رضي الله عنها في الخضاب ﴿اسلتيه و * أَرْغِمِيهِ *﴾ قلت معناه أهينيه وارمي به في التراب و * المُرَاغَمَةُ * المغاضبة يقال * رَاغَمَ * فلان قومه إذا نابذهم وخرج عليم و * رَغَمَ * فلان من باب قطع * رَغْماً * بالحركات الثلاث في راء المصدر إذا لم يقدر على الانتصاف و * مَرْغَمَةً * أيضا قال النبي ]ص[
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨٤| | ( الرَّغْم : الكُرْه ، ويُثَلَّث | كالمَرْغَمَة ) ، وفي الحَدِيث : | بُعِثت مَرْغَمَةً ، أي : هَواناً وذُلاً | للمُشْرِكين عن كُرْه ، وهو مَجاز ، | وفَعَلَه رَغْمًا ، ولأَنْفِه الرّغم | والمَرْغَمَة ، ( و ) قد ( رَغِمَه كَعَلِمه | ومَنَعه ) رَغْمًا : ( كَرِهَه ) ، ومنه رَغِمَت | السّائِمةُ المَرْعَى وَأَنِفَتْه : كَرِهَتْه ، قال | أبو ذُؤَيْب : | % ( وكُنَّ بالرَّوْض لا يَرْغَمْن واحِدَةً
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٦٨٨رَغِمَ الأَنْفُ
1 رَغِمَ الأَنْفُ ذ , [and, as will be seen from what follows, رَغَمَ, and رَغُمَ, inf. n. رَغْمٌ and رُغْمٌ and رِغْمٌ,] His nose clave to the رَغَام [i. e. earth, or dust]. (TA.) ― -b2- [Hence,] رَغَمَ أَنْفُهُ, aor. رَغُمَ , inf. n. رَغْمٌ [&c. as above]; and رَغِمَ, aor. رَغَمَ ; [and رَغُمَ, aor. رَغُمَ ;] (tropical:) He was, or became, abased, or humble, or submissive; as
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٤٥رَغَمَ
رَغَمَ A ( n. ac. رَغْم 1 ),
a. Disliked, loathed, felt aversion to.
b. Forced, compelled.
c. Vexed, angered; humbled, humiliated.
رَغِمَ
رَغِمَ A ( n. ac. رَغَم 4 ),
a. see supra (a) .
b. see infra.
رَغُمَ
رَغُمَ U ( n. ac. رَغْم 1 ),
a. Became, humble, humiliated, abased.
رَغَّمَ
رَغَّمَ II ,
a. see I (c) .
رَاْغَمَ
رَاْغَمَ III ,
a. see I (a) .
b. Quitted in anger.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٩٬٦٥١رغم
رَغِمَ - يَرْغَمُ (رَغَمَ - يَرْغَمُ) - رَاغَمَ - يُرَاغِمُ - مُراغَم
رَغِمَ - يَرْغَمُ (رَغَمَ - يَرْغَمُ) + الكائن + من أمر أو كائن: يُفْلِت: يتمكن من الهرب الناجح من قسر أو طوق أو حصار: يضطرب ويحوص بسعة وحرية، ويتحرك من مكانه بعدة اتجاهات مختلفة بعيدة، ويعود إلى مكانه من جديد دون قيد أو مانع، وذلك بعد أن كان محصوراً ومقيد الحرية
رَغِمَ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧ (الإجمالي: ٢٤)
- درك
الآيات المشتركة: ١ · Ona yetişir
- وقع
الآيات المشتركة: ١ · Katı kaptır
- هجر
الآيات المشتركة: ١ · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- وسع
الآيات المشتركة: ١ · “Sunv’a” tas demektir
- بيت
الآيات المشتركة: ١ · Beyt ev demektir
- أجر
الآيات المشتركة: ١ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir
- موت
الآيات المشتركة: ١ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- خرج
الآيات المشتركة: ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- كثر
الآيات المشتركة: ١ · Kesr(sin ile) kırık demektir
- سبل
الآيات المشتركة: ١ · Biribirini kesen yoldur
- غفر
الآيات المشتركة: ١ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
الآيات التي ورد فيها(١)
وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى …
Başarılı kaçış yeri
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هجر, لجأ, عزز |
| Zıt Kök | رضي |
| Çekirdek Özet 1 | İnce ve nemli toprağa burnun sürtülmesi, istemeyerek boyun eğme ve burnu yere sürterek hasmı çaresiz bırakma |
| Çekirdek Özet 2 | Baskı ve zillet ortamından çıkarak hasmın burnunu yere sürten, iradesini kıran bağımsız ve korunaklı bir sığınak bulma |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal yer değiştirmenin (hicret) salt kaçış değil, tahakküm merkezlerine karşı onurlu bir meydan okuma ve güç dengesi kurma eylemine dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tekil türevi olan mürağam kavramını salt edilgen bir «kaçış yeri» veya «barınak» sayarak, karşı tarafın burnunu yere sürtme ve iradesini kırma boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Yumuşaklık, yayılma, gevşeme, doyum arayışı veya akışkan bir zemine temas; رغب (geniş bir arzu ve yönelişle isteme) ve رغد (bol, yumuşak ve zahmetsiz yaşayış) köklerinde olduğu gibi darlık ve katılığın aşılması | م | Toplanma, sarma ve tutuculuk karakteri taşıyan mim harfinin eklenmesiyle soyut yumuşaklık ve yayılma hareketi, burnun nemli ve ince toprağa (الرغام) yapışmasına, fiziksel sürtünmeye ve bunun doğurduğu kaçınılmaz boyun eğiş veya hasmı boyun eğdiriş somutluğuna dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, öncülük, kibir, gurur ve bedensel izzetin tepe noktası olan yüz ve burun organını temsil eder |
| غ | Çit ve örtü üzerinden türetme (yoğunlaşma) | Bir yüzeyin, tozun veya perdenin üzerini kaplaması; görüşün ve açıklığın kesilmesi, bulanıklık |
| م | Su | Akışkanlık, nem, yapışkanlık ve toprağın ince çamur/toz niteliğiyle sarıcılığı |
| رغم | Başın nemli ve örtücü bir zemine yapışıp bastırılması | İnsanın başını ve gururunun simgesi olan burnunu ince, yapışkan bir toprağa sürterek kibrini örtüye/toprağa bulama ve böylece üstünlüğünü kırıp iradesini boyun eğdirme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnce kum veya ıslak/nemli toz toprak anlamına gelen «er-reğâm» kelimesidir; özellikle devenin veya insanın burnunun yere, bu ince toprağa bulanması ve böylece toz içinde kalarak alçalmasıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ bir beytinde kökü zorla, istemeyerek ve mecbur bırakılarak anlamında şöyle kullanır: فَرَدَّ عَلَيْنَا العَيْرَ مِنْ دُونِ إِلْفِهِ / عَلَى رَغْمِهِ يَدْمَى نَسَاهُ وَفَائِلُهْ |
| Erken Arapça kullanım | A‘şâ Meymûn veya en-Nâbiğa el-Ca‘dî'ye nispet edilen dizede kök, sığınılan ve düşmana boyun eğdiren muhkem yer anlamında şöyle geçer: عَزِيزِ المُرَاغَمِ وَالمَهْرَبِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīvān Züheyr b. Ebî Sülmâ.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رغم kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde somut düzlemde «nemli toprak, toz, çamur» ve buradan türeyen «burnunu yere sürtme, hırpalama, zillet içine düşürme» semantiğiyle tespit edilir. Güney Arapça (Epigrafik Saba/Hadramut) kitabelerinde kök, bir hasmı dize getirme, boyun eğdirme ve hâkimiyeti kabul ettirme bağlamlarında kök tabanıyla örtüşen izler gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede doğrudan dizilişi «taşlama, taş yığma» () yönüne evrilirken, Arapçada harfinin sağladığı boğaz sürtünmesi kökün nemli toz ve yerçekimi etkisiyle yapışma anlamına yoğunlaşmasını sağlamıştır. Klasik Sami semantik matrisinde burun ile gurur arasındaki sembolik bağ, Arapçada burnun yere değmesiyle doğrudan zillet ve kerhen itaat (رغم) kavramını doğurmuştur. Kökün mufaale kalıbı (مراغمة) ise bu fiilin karşılıklı hale gelerek hasmın iradesini kırma ve onu öfkelendirip çaresiz bırakacak bir sığınağa çekilme anlamını derinleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | الرغام (ince toprak) kökünden türeyen mecazlaşma | Fiziksel olarak burnun toprağa sürülmesi somut hareketinden, insanın hoşlanmadığı bir duruma zorlanması ve boyun eğdirilmesi soyut anlamına düzenli semantik sıçrama gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak tabanı | İbranicedeki taş yığma anlamı ile Arapçadaki toprak/toz ve yerle temas ettirme anlamı ortak bir yer/taş/toprak zemin matrisine dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik toz/toprak kökleri | Bazı Doğu Çad dillerinde yer alan ve toz/toprak/çamur bildiren tabanlarla fonetik benzerlikler kaydedilmişse de düzenli morfolojik soydaşlık kanıtlanamamıştır | Muhtemel |
المصدر Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs ve Tahdhīb al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغم | Anlamlı | Boyun eğdirme, burnunu toprağa sürtme | Karşı tarafın istememesine rağmen üstünlük kurarak iradesini kırma ve sığınak bulma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رمغ | Anlamlı | Islatma, nemlendirme | Bir şeyi su veya yağ ile iyice ıslatarak yumuşatma | Ortak nem ve zemin teması; Kur'an'da geçmez |
| غرم | Anlamlı | Borçlanma, zorunlu ödeme | İnsanın istemediği halde sırtına yüklenen mali veya cezai yükümlülük | İstemeyerek boyun eğme boyutuyla hedef kökle anlamsal akrabadır; Kur'an'da geçer |
| غمر | Anlamlı | Kaplama, örtme, boğma | Suyun veya bir kütlenin bir şeyin üzerini tamamen örterek görünmez kılması | Örtme ve kuşatma teması; Kur'an'da geçer |
| مرغ | Anlamlı | Toprağa veya yağa bulanma | Bir nesnenin veya hayvanın yerde yuvarlanarak toprağa veya ota sürünmesi | Hedef kökle tam bir kalb (harf değişimi) ilişkisi vardır; burnun yere sürtülmesiyle birebir eşleşir; Kur'an'da geçmez |
| مغر | Anlamlı | Kızıllık, kırmızı toprak | Kırmızı boya veya aşı boyası rengindeki toprağın boyaması | Toprak cinsi olma bakımından رغام ile ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغم | Merkez | İstemeyerek boyun eğdirme ve karşıtını aciz bırakan sığınak | Hasmın burnunu yere sürterek, onun istememesine rağmen elde edilen bağımsızlık ve güç alanı | Fiil hem zilleti kabul etmeyi hem de hasma zillet tattıracak bir mevzi kazanmayı içerir |
| هجر | Komşu | Ayrılma ve terk etme | هجر bir bağı kesip fiziksel veya duygusal olarak uzaklaşmayı anlatırken, رغم bu ayrılığın hasmı kahreden ve burnunu sürten sonucuna odaklanır | Salt terk etme değil, hasmın aleyhine üstünlük üretme farkı |
| لجأ | Komşu | Sığınma ve himaye arama | لجأ tehlikeden korunmak için korunaklı bir yere sığınmayı bildirirken, رغم sığınılan yerin düşmana meydan okuma işlevini öne çıkarır | Savunmacı sığınma ile aktif meydan okuma arasındaki fark |
| عزز | Komşu | Üstün gelme ve galip olma | عزز doğrudan kuvvet ve mağlup edilemezlik durumunu ifade eder; رغم ise mağlubun kibrini kırarak elde edilen izzeti vurgular | Sürecin hasmın aşağılanmasıyla tescillenmesi farkı |
| رضي | Zıt | Rıza gösterme, hoşnut olma | رضي bir emre veya duruma gönül huzuru, arzu ve tam muvafakatle teslim olmayı ifade eder | رغم iradenin zorlanması ve burnun yere sürülmesiyken رضي kalbî kabuldür |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغم | Birinin burnunu yere sürtme, zorla boyun eğdirme, hasmı çaresiz bırakan sığınak | Hem boyun eğme zilletini hem de hasmı kahreden bağımsız bir çıkış yolunu bir arada taşır | Kesin |
| Latince | Contemptus, refugium pugnax, reluctari | İstemeyerek direnme, hasmı hiçe sayan sığınak | «Refugium» yalnızca sığınağı karşılar; hasmın gururunu kırma unsuru eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | Defiance, spite-haven, forced submission | Karşı tarafı öfkelendiren dirençli sığınak, zoraki itaat | «Refuge» kelimesi savunmacıdır; «mürağam» ise hasmı küplere bindiren bir stratejik mevzidir | Güçlü |
| Almanca | Trotzort, Zwang, Demütigung | Hasmı çileden çıkaran sığınak, zillet, zorlama | «Trotz» (meydan okuma) ve «Zuflucht» kavramlarının birleşimidir | Güçlü |
| Fransızca | Lieu de défiance, contrainte, dépit | Düşmana inat sığınılan yer, zor altında kalma | «Refuge de défi» kökün mufaale anlamını iyi yakalar fakat toprak temasını dışarıda bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary ve Wehr Arabic-English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُرَاغَمًا | Hasmın burnunu yere sürten, onu çaresiz bırakan ve müstaz'afı onurlu kılan geniş sığınak/yeryüzü mevzisi | Nisâ 4:100; zulüm yurdundan Allah yolunda hicret edenlerin yeryüzünde bulacakları, düşmanlarının kibrini kıran ve onlara bağımlılığı sona erdiren stratejik yaşam alanı |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cebir, irade ve ilahi hâkimiyete boyun eğiş | Kafirlerin ve kibirlilerin istemeseler de («rağmen») Allah'ın ontolojik yasalarına ve kazasına teslim olmaları bahsi | İstem dışı, kerhen ve ontolojik zilletle gerçekleşen boyun eğiş |
| Fıkıh | Dârü'l-harbden hicretin hükmü ve sığınma hakkı | Baskı altındaki müminin dinini yaşamak üzere dize getirici bir mevzi bulmak için hicret etmesinin farziyeti | Mazlumun zalime boyun eğmek yerine onu çaresiz bırakacak bir yere göç etmesi yükümlülüğü |
| Tefsir | Nisâ suresi 100. ayetteki «mürâğam» lafzının tahlili | Mürağamın bir isim-i mekân mı (sığınak, kale, göç yolu) yoksa masdar-ı mimî mi (hasmı öfkelendirme, burnunu sürtme) olduğu tartışması | İbn Abbas ve Taberî çizgisi bunu zalim kavmin burnunu yere sürtecek müstakil bir güç ve yaşam alanı olarak yorumlar |
| Hadis | Secde hali ve şeytanın burnunun yere sürtülmesi | Namazda burnun yere değmesi («targîm») ve yanılgı secdesiyle şeytanın zelil kılınması («terğîmen liş-şeytân») | Şeytanın kibrinin kırılması ve insanın kullukla izzete kavuşması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | Kibrin toprağa gömülmesi | Sahte ilahların ve kibrin burnunu yere sürtmek | Secdede burnun toprağa yapışmasıyla nefsin ilahlık iddiası kırılır, gerçek hürriyet elde edilir | Kesin |
| İlmi | Paradigmaya meydan okuma | Statükoyu sarsan alternatif zemin | Yerleşik dogmaları çaresiz bırakan yeni araştırma alanı | Bir bilimsel devrimin eski teoriyi boyun eğmeye zorlayacak tutarlı bir paradigma kurmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik hicret ve bağımsızlık | Güç dengesini değiştiren stratejik mevzi | Zalim otoritenin tahakkümünü kırmak | Mazlumların baskı merkezinden çıkarak hasmın burnunu yere sürtecek bağımsız bir siyasi entite kurmasıdır | Kesin |
| İktisadi | Pazar bağımlılığını kırma | Alternatif pazar ve üretim genişliği | Tekelci güçleri dize getiren iktisadi özerklik | Ambargo ve sömürüye maruz kalanların yeni kaynak ve ticaret koridorları açarak sömürgecinin planlarını boşa çıkarmasıdır | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kısıtlı optimizasyonda eyer noktası ve sınır şartı zorlaması | Bir dinamik sistemin, mevcut yerel minimumdan dış bir enerjiyle çıkarak karşıt kuvvetlerin etkisini sıfırlayan veya onları boyun eğdiren yeni ve kararlı bir potansiyel çukuruna geçişi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik çatışmada caydırıcı sığınak ve denge değişimi | Tahakküm altındaki zayıf aktörün, egemen aktörün etki alanı dışına çıkarak onun baskı aygıtını işlevsiz kılması ve hasmı maliyet ödemeye zorlaması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki «mürâğam» lafzını yalnızca acınası bir «mülteci sığınağı», «kaçış yeri» veya edilgen bir «barınak» olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün mufaale boyutu, oraya göç eden kişinin zalimlerin burnunu yere sürttüğü, onları aciz ve öfkeli bıraktığı, izzet ve stratejik üstünlük üreten aktif bir karşı-iktidar alanı olduğunu gösterir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hicreti onursuz bir kaçış, mülteciliği zillet gibi konumlandırmak; oysa Kur'anî hicret düşmanın burnunu toprağa bulayan bir izzet ve alternatif güç inşası hamlesidir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın baskı altındaki inananlara önerdiği çıkış yolunun (hicret) bir yenilgi veya edilgen bir sığınma değil; zalimlerin kibrini kıran, onların burnunu yere sürten stratejik bir güç ve genişlik arayışı olduğunu gösterdiği için hayati öneme sahiptir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zulüm altında yaşayıp «yeryüzünde zayıf bırakılmıştık» diyerek mazeret üretenlerin kınandığı ve hemen ardından hicretin emredildiği Nisâ 97-100 ayet grubunun eksen kavramıdır |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mazlumiyetin kader gibi benimsenmesi, zillet altında yaşamanın dini gerekçelerle meşrulaştırılması ve hicretin zayıflık işareti sanılması yanılgısını kökten düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBurnun ince ve nemli toprağa (الرغام) yapışması, sürtülmesi ve kirlenerek yere yapışması.
- Soyut anlamBir kimsenin kibrinin ve iradesinin kırılarak istemediği bir duruma mecbur bırakılması; karşı tarafı bu duruma düşürecek bağımsız bir mevzi kazanılması.
- Sistematik karşılıkBaskı merkezinden ayrılan aktörün, kurduğu yeni mevzi ile eski egemenin tahakküm iradesini kırması ve güç dengesini kendi lehine çevirmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , mürağam alanını (hasmın burnunu yere sürten sığınağı ve çıkış yolunu) temsil eder. , yeryüzündeki potansiyel hicret ve yaşam koordinatları kümesidir. , ulaşılan yerdeki mekânsal ve iktisadi genişliği (ayetteki «se‘a») gösterir. , eski tahakküm merkezinin baskı ve irade gücündeki değişimi simgeler; bu değerin sıfırdan küçük olması (), hasmın burnunun yere sürtüldüğünü ve iradesinin kırıldığını matematiksel olarak ifade eder. ise göç eden müminin elde ettiği bağımsızlık ve izzet düzeyinin başlangıçtaki baskı durumundan kesinlikle daha büyük olduğunu gösterir.