صدو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-د-والصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ٨ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عذبعندوَتَصْدِيَةًصدومكوتَصَدَّىبيتصلوكفر

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صدو

ص - د - و

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Sohbet edersin

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: صدى · صدي

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٦٩
المدخل: صديباب الصاد والدال و و ا ي ء معهما ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً. والصَّدَى: الدِّماغ نفسه. ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ. وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار: صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا واستَعجَمَتْ عن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٥
المدخل: صدىالصَدى: ذكر البوم. قال العدبّس: الصَدى هو هذا الطائر الذي يَصِرُّ بالليل ويقفز قَفَزاناً ويطير، والناس يرونه الجندب وإنَّما هو الصَدَى، فأمَّا الجندب فهو أصغر من الصَدى. والصَدى: الذي يُجيبك بمثل صوتك في الجبال وغيرها. يقال: صَمَّ صَداهُ أو أَصَمَّ الله صداهُ، أي أهلكه، لأنَّ الرجلَ إذا مات لم يسمع الصَدى منه شيئاً فيجيبه. وقد أَصْدَى الجبل. والتَصْدِيَةُ: التصفيق. وصادَيْتُ فلاناً: داجيتُه
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٣٧٠
المدخل: صدىص د ( و ا ي ء ) صدى ، صدأ ، صيد ، صاد ، وصد ، أصد ، ديص ، دصا : ( مستعملة ) . صدى صدأ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) . قال ابن عَرَفة : التَّصدِيةُ من الصَدى ، وهو الصَّوت الذي يَرُدُّهُ عليك الجبلُ . قال : والمُكَاءُ والتَّصْدِية ليسَا بصَلاة ، ولكنَّ الله أخبر أنهم جعلوا مكانَ الصَّلاةِ التي أُمِروا بها المُكَاءَ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٢٤
المدخل: صدي(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٢٠
المدخل: صدى- الصدى: صوت يرجع إليك من كل مكان صقيل، والتصدية: كل صوت يجري مجرى الصدى في أن لا غناء فيه، وقوله: ﴿وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية﴾ [الأنفال/35]، أي: غناء ما يوردونه غناء الصدى، ومكاء الطير. والتصدي: أن يقابل الشيء مقابلة الصدى، أي: الصوت الراجع من الجبل، قال: ﴿أما من استغنى * فأنت له تصدى﴾ [عبس/5 - 6]، والصدى يقال لذكر البوم (انظر: المجمل 2/553)، وللدماغ لكون الدماغ متصورا بصورة الصدى،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٠٦
المدخل: صديص د ي رجل صد وصاد وصديان وامرأة صديا وقد صدى وقتله الصدى وهو العطش الشديد‏.‏ وتصديت له‏.‏ وصدّى بيديه‏:‏ صفق ولهم مكاء وتصدية‏.‏ وصاديته وظللت أصاديه‏:‏ أداريه وتقول‏:‏ من صاداك فقد صادك‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أنا صديان إلى حديثك‏.‏ ولي أحشاء صواد إليك‏.‏ وصم صداه وأصم الله تعالى صداه‏:‏ دعاء بالهلاك لأنه إذا هلك لم يجبه الصدى وتقول‏:‏ أنت غداً صدًى‏.‏ وتقول‏:‏ هم اليوم أعداء وهم غداً أصداء أي
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٥٣٦
المدخل: صديالصَّدَى: شدَّةُ العَطَشِ، وقيل: هو العطشُ ما كان، صَدِيَ يَصْدَى صَدىً، فهو صَدٍ وصادٍ وصَدْيانُ، والأُنْثَى صَدْيا؛ وشاهد صادٍ قول القطامي: فهُنَّ يَنْبِذْنَ مِن قَوْلٍ يُصِبْنَ به مَواقِعَ الماء من ذِي الغُلَّةِ الصادِي والجمع صِداءٌ. ورجل مِصْداءٌ: كثيرُ العَطَشِ؛ عن اللحياني. وكأْسٌ مُصْداةٌ: كثيرة الماء، وهي ضِدُّ المُعْرَقَةِ التي هي القليلةُ الماءِ. والصَّوادِي النَّخْلُ التي لا تَشْرَبُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩٤
المدخل: صدي* ص د ي * * الصَّدَى * ذكر اليوم والصدى أيضا الذي يُجيبك بمثل صوتك في الجبال وغيرها وقد * أصْدَى * الجبل و * التَّصْدِيَةُ * التصفيق و * تَصَدَّى * له تعرض وهو الذي يستشرفه ناظرا إليه قلت وقيل أصله تصدد من الصدد وهو القرب فقُلبت إحدى الدالات ياء كما قالوا تقضى وتظنى من تقضض وتظنن و * الصَّدَى * أيضا العطش وقد * صَدِيَ * بالكسر * صَدًى * فهو * صَدٍ * و * صادٍ * و * صَدْيانُ * وامرأة * صَدْياً
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١٦١
المدخل: صدي: ( ى *!الصَّدَى ) : له اثْنا عَشَرَ وَجْهاً : الأَوَّل : ( الرَّجُلُ اللَّطيفُ الجَسَدِ ) ؛ وفي التّكْملةِ : الجِسْم ؛ ويقالُ فيه أَيْضاً الصَّدَأُ بالهَمْزِ محرَّكةً عن الأزْهري ، وتَرْكُ الهَمْز عن أَبي عَمْروٍ . ( و ) الثَّاني : ( الجَسَدُ من الآدَمِيِّ بعدَ مَوْتِهِ ) . وفي الجَمْهرةِ : ما يَبْقى من الميِّتِ في قبْرِه ، وهو جُثَّتُه ؛ قالَ النَّمِرُ بنُ تولبٍ : أَعاذِلُ إنْ يُصْبِحْ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٧٤
المدخل: صدوصَدْوٌ 1 صَدْوٌ ذ as an inf. n. of which the verb is صَدَا: see 2 in art. صدى, in two places. صَدْوٌ صَدْوٌ ذ as a subst. A certain liquid poison which is applied upon arrow-heads, or spear-heads, or the like, resembling the blood of the [serpent called] أَسْوَد. (M, TA.)
رابط المدخل

صَدْوٌ 1 صَدْوٌ ذ as an inf. n. of which the verb is صَدَا: see 2 in art. صدى, in two places.

صَدْوٌ صَدْوٌ ذ as a subst. A certain liquid poison which is applied upon arrow-heads, or spear-heads, or the like, resembling the blood of the [serpent called] أَسْوَد. (M, TA.)

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬١٧٠
المدخل: صدىصَدِىَ 1 صَدِىَ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. يَصْدَى, (S, Mgh, Msb,) inf. n. صَدًى, He thirsted: (S, M, Mgh, Msb, K:) or he thirsted vehemently. (M.) -A2- صَدَا, inf. n. صَدْوٌ: see 2, in two places. تَصْدِيَةٌ 2 تَصْدِيَةٌ ذ signifies The clapping with the hands; syn. تَصْفِيقٌ; (S, K;) accord. to Er-Rلghib, as being like the echo (الصَّدَى), inasmuch as there is no profit in it; (TA;) or it
رابط المدخل

صَدِىَ 1 صَدِىَ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. يَصْدَى, (S, Mgh, Msb,) inf. n. صَدًى, He thirsted: (S, M, Mgh, Msb, K:) or he thirsted vehemently. (M.) -A2- صَدَا, inf. n. صَدْوٌ: see 2, in two places.

تَصْدِيَةٌ 2 تَصْدِيَةٌ ذ signifies The clapping with the hands; syn. تَصْفِيقٌ; (S, K;) accord. to Er-Rلghib, as being like the echo (الصَّدَى), inasmuch as there is no profit in it; (TA;) or it is from الصَّدُّ, because they [who practised it in their worship] used to turn away (كَانُوا يَصُدُّونَ) from El-Islلm; (K;) [see more in the second paragraph of art. صد;] and صَدْوٌ [an inf. n. of which the verb is ↓ صَدَا] signifies the same; (K;) and so ↓ تَصَدٍّ, of which AHeyth cites as an ex. the saying of Hassلn صَلَاتُهُمُ التَّصَدَّى وَالمُكَآءُ [Their prayer is the clapping with the hands, and whistling: like the saying in the Kur viii. 35]: (TA:) one says of a man, صدّى, (M,) or صدّى بِيَدَيْهِ, (TA,) meaning He clapped with his hands; (M, TA;) [said to be] originally صَدَّدَ; (M;) and بِيَدَيْهِ ↓ صَدَا, inf. n. صَدْوٌ [mentioned above], meaning the same. (TK.) -A2- also مُصَدِّيَةٌ.

صاداهُ 3 صاداهُ ذ , (K,) inf. n. مُصَادَاةٌ, (S,) He imitated him, or it; syn. عَارَضَهُ: (S, * K:) and he, or it, corresponded, and was equal, to him, or it. (TA.) In the Kur xxxviii. 1, some read صَادِ, with kesr, as an imperative from المُصَادَاةُ (Bd, TA) as meaning المُعَارَضَةُ; and hence الصَّدَى [i. e. the echo], because it imitates (يُعَارِضُ) the first sound: so that the meaning is, Imitate thou (عَارِض) the Kur-لn by thy works. (Bd.) ― -b2- [And] i. q. دَبَّرَهُ [i. e. He considered, or forecast, its issues, or results; did, performed, or executed, it with thought, or consideration; or managed, conducted, ordered, or regulated, it]; relating to an affair: (M:) [or] المُصَادَاةُ signifies the turning about, or revolving, the opinion, or idea, [that one forms] respecting the management (تَدْبِير) of a thing, and the doing of it: (Ham p. 35:) [or,] accord. to As, the minding a thing attentively, carefully, or solicitously: a man who had assisted his she-camel in her bringing forth said, بِتُّ أُصَادِيهَا طُولَ لَيْلِى [I passed all my night minding her attentively, carefully, or solicitously]; because he disliked binding her fore shank to her arm, as it would distress her; or leaving her, as she might go away at random and the wolf might devour her young one: and in like manner one says of the pastor, يُصَادِى اـِبِلَهُ [He minds attentively, &c., his camels]; when they thirst before the completion of their usual period of being kept from drinking, he restricts them to journeying by night so as to arrive at water on the morrow. (TA.) ― -b3- And He soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, him; or deceived, deluded, beguiled, circumvented, or outwitted, him; or strove, endeavoured, or desired, to do so: syn. دَارَاهُ, (S, M, K, TA,) and دَاجَاهُ, and سَاتَرَهُ, (S, K, TA,) all of which have one meaning, (TA,) [though the last implies concealing enmity,] and لَايَنَهُ. (M.) مَنْ صَادَاكَ فَقَدْ صَادَكَ [He who soothes thee, or coaxes thee, surely ensnares thee] is a saying mentioned in the A. (TA.)

اصدى 4 اصدى ذ It (a mountain) returned an echo. (S, * K.) ― -b2- And He (a man, TA) died; (K, TA;) as though [meaning] his echo ceased; the | having a privative effect. (TA.)

التَّصَدِّى 5 التَّصَدِّى ذ , accord. to Er-Rلghib, signifies The corresponding to a thing like as does the echo returning from the mountain. (TA.) [But accord. to others,] تصدّى لَهُ is originally تَصَدَّدَ; (Az and L in art. صد;) and signifies تَعَرَّضَ, (S, M, K,) and تَضَرَّعَ. (M.) [See 5 in art. صد; where the usages of this verb, except in the senses mentioned and indicated here below, are fully explained.] ― -b2- It signifies also The feigning oneself unmindful, negligent, inattentive, inadvertent, inconsiderate, or heedless, not being really so. (TA.) ― -b3- And The diverting oneself. (TA.) ― -b4- See also 2.

صَدًى صَدًى ذ [sometimes written صَدًا] An echo; i. e. الصَّدَى signifies what the mountain returns to him who utters a sound, or voice, or cry, therein; (K;) or the sound of the mountain and the like that responds to one; (M;) or what responds to one with the like of his voice, or cry, in the mountains &c. (S.) One says, صَمَّ صَدَاهُ (tropical:) [His echo became dumb, or may his echo become dumb]; (S, TA;) meaning he perished, or may he perish: (S and K and TA in art. صم:) and أَصَمَّ اللّٰهُ صَدَاهُ (tropical:) [May God make his echo to return no sound]; (S, K, TA;) meaning may God destroy him: (S, K, and TA in art. صم:) for when a man dies, the صدى hears not from him anything, that it should respond to him. (S. [See also another explanation of this saying in what follows.]) ― -b2- And A sound, voice, or cry, (M, TA,) in an absolute sense. (TA.) ― -b3- Also The part of the head, (M,) or the part of the brain, (TA,) which is the place [or seat] of hearing. (M, TA.) And therefore one says, أَصَمَّ اللّٰهُ صَدَاهُ [May God render deaf the part of his brain which is the seat of hearing]. (TA.) ― -b4- And The brain, (M, K, TA,) itself. (TA.) And The [entire] contents (lit. the stuffing, حَشْو,) of the head; (M, K, TA;) also called the هَامَة. (TA.) One says, صَدَعَ اللّٰهُ صَدَاهُ [May God crack his brain, or the contents of his head]. (M.) ― -b5- And A bird that cries in the هَامَة [or head] of the slain when his blood has not been avenged by retaliation: (M:) or a bird that comes forth (M, K) from his head, (مِنْ رَأْسِهِ, M,) or from the head of the slain, (K,) when he, or it, has become consumed, or decayed, (M, K,) also called the هَامَة; (M;) accord. to the assertion of the people of the Time of Ignorance; (M, K;) mentioned by A 'Obeyd; and some of them used to say that the bones of the dead became a هَامَة, which flew: pl. أَصْدَآءٌ: (TA:) and [this may be meant by the saying that it signifies] the male of the بُوم (S, M, K, TA) and هَام: pl. أَصْدَآءٌ: (M:) they used to say that when a man was slain and his blood was not avenged by retaliation, there came forth from his head a bird like the بُومَة, i. e. the هَامَة, the male being called the صدى; and it cried upon his grave, اِسْقُونِى اِسْقُونِى [Give ye me to drink, give ye me to drink, meaning, of the blood of the slayer]; and if the slayer was slain, it abstained from its crying: (TA:) and [it is said that] it signifies also the body [itself] of a human being after his death; (M, K;) or the remains of the dead in his grave, i. e. his جُثَّة [or corpse]. (Jm, TA.) ― -b6- And, (K,) accord. to El- 'Adebbes, (S,) [A cricket;] a certain flying thing, that creaks by night, and hops, (S, K,) and flies, thought by the [common] people to be the جُنْدَب, but it is only the صدى, the جندب being smaller than the صدى. (S. [See also الصَّرَّارُ.]) ― -b7- And A certain fish, black, long, (K, TA,) and bulky: n. un. صَدَاةٌ. (TA.) ― -b8- And [A man] small, or slender, in person; (AA, M, K, TA;) and so صَدَأْ, with ء, as mentioned by Az. (TA. [See also صَدْعٌ and صَدَعٌ.]) ― -b9- And Knowing in respect of what is conducive to the good of cattle: (K:) or صَدَى مَالٍ means thus: (M:) or gentle in the management of cattle; like اـِزَآءُ مَالٍ: so in the Jm: (TA:) or, as some particularly say, of camels: (M, TA:) [i. e.] you say, اـِنَّهُ لَصَدَى اـِبِلٍ, meaning Verily he is knowing in respect of camels, and of what is conducive to their good. (S.) -A2- Also Thirst: (S, M, K:) or vehement thirst: (M:) [see the first paragraph, in which it is mentioned as an inf. n.:] it is said that thirst does not become vehement but the brain dries, and therefore the skin of the forehead of him who dies of thirst cracks. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph. -A3- And The act of the مُتَصَدِّى, (M, K, TA,) i. e., [as is indicated in the M,] of him who raises his head and breast, looking towards, or regarding, a thing; and so ↓ صَدَاةٌ. (TA.)

صَدٍ صَدٍ ذ and ↓ صَادٍ and ↓ صَدْيَانُ (S, M, Msb, K) and ↓ صَدًى [which last is an inf. n. used as an epithet] (M) Thirsting: (S, M, Msb, K:) or thirsting vehemently: (M:) fem. [of the first] صَدِيَةٌ (Msb) and [of the second] صَادِيَةٌ (Msb, K) and [of the third] ↓ صَدْيَا: (S, M, Msb, K:) and the pl. of صَادِيَةٌ is صَوَادٍ. (Ham p. 329.)

صَدَاةٌ صَدَاةٌ ذ : see صَدًى, last sentence.

صَدْيَانُ صَدْيَانُ ذ ; and its fem., صَدْيَا: see صَدٍ.

صَادٍ صَادٍ ذ (fem. with ة, and pl. of the latter صَوَادٍ): see صَدٍ. ― -b2- As pl. of صَادِيَةٌ, (M,) صَوَادٍ signifies [also] Tall palm-trees: (S, K:) and sometimes, such as drink not water: (S:) or palm-trees that drink water: [thus in a copy of the M:] and some say, such as are tall thereof, and of other trees. (M.)

كَأْسٌ مُصْدَاةٌ كَأْسٌ مُصْدَاةٌ ذ [A cup of wine] having much water: contr. of مُعْرَقَةٌ, this meaning “ having little water. ” (M.)

مِصْدَآءٌ مِصْدَآءٌ ذ A man who thirsts much. (M.)

مُصَدِّيَةٌ مُصَدِّيَةٌ ذ The woman who faces, or decorates, (↓ تُصَدِّى, [which I thus render conjecturally, finding nothing to indicate its meaning except what here follows,]) the وِسَادَة [i. e. pillow, or cushion,] with الأَرَنْدَج, meaning black lines, upon the leather [that forms its covering]. (TA.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٣
المدخل: صدوصَدَا صَدَا ( w ) U ( n. ac. صَدْو 1 ), a. see II .
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٨٩
المدخل: صديصَدِيَ صَدِيَ A ( n. ac. صَدَي 4 ), a. Was thirsty, thirsted. صَدَّيَ صَدَّيَ II , a. Clapped his hands, applauded. صَاْدَيَ صَاْدَيَ III , a. Flattered, wheedled, coaxed. أَصْدَيَ أَصْدَيَ IV , a. Echoed, answered back ( mountain ). b. Died. تَصَدَّيَ تَصَدَّيَ V a. [ La ], Undertook, set about ( an affair ). b. [ La ], Faced, confronted; opposed. صَدًى صَدًى [ 4 ] , ( pl. أَصْدَآء
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٩٣٥
المدخل: صديصدي صَدَى - يَصْدِي - صَدَّى - يُصَدِّي - تَصْدِيَة - تَصَدَّى - يَتَصَدَّى صَدَى - يَصْدِي + كائن + شيئاً: يصدمه ويصفقه ويصفعه سطحاً بسطح: يقرعه ويضربه بشكل سريع ومفاجئ على سطحه العريض ثم يرتد عنه بسرعة صَدَى: على وزن " فَعْل " اسم فعل " صَدَى - يَصْدِي "، وهو ما يكون بفعل " صَدَى - يَصْدِي ": الارتداد مصفوقاً، وهو الصوت المعروف صَدّى -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨ (الإجمالي: ١٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. مكو

    الآيات المشتركة: ١ · Islık çalmak

  2. بيت

    الآيات المشتركة: ١ · Beyt ev demektir

  3. ذوق

    الآيات المشتركة: ١ · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

  4. صلو

    الآيات المشتركة: ١ · Namaz

  5. عند

    الآيات المشتركة: ١ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  6. عذب

    الآيات المشتركة: ١ · Su yosunudur

  7. كفر

    الآيات المشتركة: ١ · Hufre, çukur demektir

  8. كون

    الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى

    Sohbet edersin

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصدو
YapıÜçlü kök
Özel Durumİlletli (nâkıs vāvî / yâî geçişli)
Bağlamsal Yakın Köklerمكو, صفق, لغو, صدد
Zıt Kökنصت
Çekirdek Özet 1Bir engele çarpıp geri dönen ses veya iki sert yüzeyin birbirine vurulmasıyla çıkan keskin yankı ve el çırpma hareketi
Çekirdek Özet 2Kur'an'da ibadetin ciddiyet ve vakarını bozarak hakikatin tebliğini gürültü, el çırpma ve sahte yankılarla bastırma eylemi
Çekirdek Özet 3Asıl söze ve anlama kulak vermek yerine, sesi boş bir çarpma ve gösteriye dönüştürerek iletişimi engelleme tutumu
Kritik Hata RiskiKökten türeyen eylemi yalnızca basit bir eğlence veya geleneksel alkış sayıp, vahyin anlaşılmasını engellemeye dönük bilinçli bir örtme ve gürültü çıkarma stratejisi olduğunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدKatı bir engelle karşılaşma, çarpma, geri dönme veya bir şeyin önünü kesme anlamını taşır; nitekim صدد kökünde engelleme ve yüz çevirme, صدر kökünde çarpmadan sonra geri dönme veya öne çıkma, صدع kökünde sert bir darbeyle yarılma, صدف kökünde bir hedeften sapıp dönme ve صدق kökünde bükülmez bir sertlik ve sağlamlık anlamı mevcuttur.وÇarpma ve geri dönme hareketine ses boyutu, esneklik ve dalga halinde yayılarak yankılanma niteliği kazandırmıştır; hareket nesnenin fiziki engeline çarpan sesin (yankı) veya ellerin birbirine çarpmasıyla üretilen periyodik gürültünün (el çırpma) adı olmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaSesi veya yönelişi bir sınırda yakalama, sıkıştırma ve engelle karşılaşma anını temsil eder.
دkapı; giriş, geçiş, hareketKarşılaşılan engelin yüzeyinde durma, yön değiştirme veya çarpıp geri geçme hareketini gösterir.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaÇarpan sesin dalga boyunu, sürekliliğini ve periyodik olarak yinelenen temas bağını simgeler.
صدوEngelle yüzleşip çarpan ve dalga halinde yankılanarak geri dönen hareketKatı bir sınıra çarparak yön değiştiren ve ses titreşimi olarak yayılan çarpma ve el çırpma dinamizmini ifade eder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağ veya vadi gibi sert bir engele çarparak geri dönen ses dalgası (yankı / الصدى), ellerin avuç içlerini birbirine vurarak ses çıkarma eylemi (el çırpma / التصدية) ve susuzluktan içi kuruyup sesi çatallaşan kimsenin durumu.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi kullanımında داية ve صدى kelimeleri dağın sesi geri çevirmesini ve vadideki yankıyı nitelemek üzere aktarılmıştır; şairlerin vadide kendi seslerinin geri dönüşünü الصدى olarak andıkları sözlüklerde kayıtlıdır.
Erken Arapça kullanımİbn Abbâs ve erken dönem müfessirlerinden nakledildiğine göre Kureyş müşriklerinin Beytullah etrafında ibadet süsü vererek ıslık çalmaları ve el çırpmaları bu kökün tef‘ile veznindeki تَصْدِيَة biçimiyle tanımlanmıştır.

المصدر Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn, Tehzîbü'l-Luğa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Kökün Sami dilleri katmanındaki kökeni, sert bir yüzeye çarpma, çarpmanın doğurduğu tınlama veya direnç gösterme çekirdeğiyle bağlantılıdır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında benzer ses yansımalı veya çarpma bildiren formlar bulunmakla birlikte, Arapçada صدو ve صدي varyantları belirgin biçimde ses dalgasının bir engele çarpıp geri dönmesi (yankı) ve iki elin birbirine vurulmasıyla elde edilen ritmik gürültü anlamında özelleşmiştir. İbranicede karşılaşılan צדה (avlamak, pusu kurmak veya hedef almak) kökü ile semantik geçiş zayıf olup, asıl fonetik ve anlamsal matris صد kökünün sertlik ve yön değiştirme dinamizmine dayanır. Arapçadaki nâkıs kullanım, hareketin somut bir engele toslamasından doğan akustik etkiyi merkezine almıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصد ikili çekirdeğinden türeyen nâkıs formSert bir nesneye çarpma, yön değiştirme ve sesin geri yansıması (yankı/el çırpma) anlamını taşır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki tınlama ve çarpma kökleriBenzer fonetik köklerde yankılanma veya pusu/hedef alma türevleri görülür, fakat Arapçada akustik çarpma özelleşmiştir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik geniş havzada doğrudan eşleşen güvenilir dış ödünçleme tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Lisânü'l-Arab, Lane's Arabic-English Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صدوAnlamlıYankılanma, el çırpmaSesin engele çarpıp geri dönmesi ve ellerin birbirine vurulmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
صودKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
دصوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
دوصAnlamlıKayma, kaçınmaGözün veya bedenin bir tarafa meyletmesi, kaymasıKur'an'da geçmez
وصدAnlamlıKapatma, sabitlemeBir yerin kapısını sıkıca kapama, kilit altında tutmaKur'an'da geçer (مؤصدة)
ودصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صدوMerkezAkustik engelleme ve el çırpmaSesin çarpıp dönmesi veya el çırparak gürültü çıkarmaVahyin dinlenmesini boş yankı ve el çırpmayla boğma
مكوKomşuIslık çalma, hava üflemeAğız ve parmaklarla tiz ve anlamsız ses çıkarmaKökün Kur'an'daki doğrudan eşlikçisidir (mukā')
صفقKomşuEl çırpma, vurmaAvuç içlerinin birbirine veya bir şeye vurulmasıصدو kökündeki yankı ve saptırma boyutu olmaksızın salt vuruş
لغوKomşuBoş ve anlamsız sözHakikati hükümsüz kılmak için gürültü ve lakırdı üretmeSesin biçimsel gürültüsünden ziyade sözün anlamsızlığı
صددKomşuEngelleme, yüz çevirmeBirinin yolunu fiziki veya manevi olarak kesmeصدو kökünün ses yoluyla engelleme boyutuyla akrabadır
نصتZıtSusup dikkatle dinlemeSesi kesip bütünüyle söze ve manaya kulak vermeHakikati gürültüyle boğmanın tam zıddı olan aktif susuş

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصدوYankı yapmak, el çırpmakSes dalgasının geri dönmesi veya avuçların ritmik çarpmasıKesin
Latincereverberare, plaudereYankılanmak, alkışlamak / el vurmakreverberare çarparak geri dönmeyi, plaudere ise el vurmayı karşılar; manevi saptırma boyutunu içermezGüçlü
İngilizceto echo, to clap hands, reverberationYankılanmak, el çırpmak, tınlamaFiziksel yankı ve el çırpmayı karşılar; ibadeti tahrif eden gürültü bağlamını tam vermezGüçlü
Almancawiderhallen, klatschenYankı yapmak, el çırpmakMekanik ses yansıması ve el temasını ifade eder; Kur'an'daki niyet boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcarésonner, applaudirYankılanmak, el çırpmakAkustik yansıma ve alkış hareketini verir; bilinçli engelleme nüansını kapsamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَصْدِيَة (tef‘ile masdarı)İbadet ortamında el çırparak gürültü çıkarma ve hakikati engellemeMüşriklerin Kâbe civarında yaptıkları sahte ibadeti ve vahyin duyulmasını engelleme çabasını kınayan bağlam (Enfâl 8:35).
تَصْدِيَة (mecazi yüz)Haktan ve doğru istikametten yüz çevirip alıkoymaBazı erken dilcilere göre kökün صدد ile irtibatlandırılarak bir kimseyi veya sesi asıl hedefinden saptırma çabası (Enfâl 8:35).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve vahyin tebliğiVahyin açık delillerine karşı rasyonel itiraz yerine irrasyonel gürültü ve alayla karşı durulmasıHakikate karşı argümansızlığın gürültüye sığınması
Fıkıhİbadetin şartları ve namazın adabıNamaz ve dua esnasında el çırpmanın, ıslık çalmanın ve ciddiyeti bozan hareketlerin hükmüİbadeti ifsat eden gayriciddi hareketler ve taabbüdî vakar
TefsirEnfâl 8:35 tefsiriMüşriklerin Beytullah yanındaki ritüellerinin mahiyeti ve bunun ibadet sayılıp sayılamayacağıTaklidi ve gürültücü ritüellerin tenkidi
HadisCemaat namazında uyarı adabıNamazda imamı uyarmak için erkeklerin tesbih, kadınların el çırpması (tasfîk/tasdiye) ile ilgili rivayetlerRitüel esnasında kontrollü işaret ile ibadeti bozan el çırpmanın tefriki

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve huşû zeminiSahte ve gürültülü ritüelHuşûyu dağıtmaGerçek kulluk ve tefekkür yerine anlamsız ses gösterileri koyarak ibadetin içini boşaltma işlevi görür.Güçlü
İlmiHakikatin tebliği ve müzakereDemagojik gürültüDelili bastırmaBilgi ve burhan karşısında çaresiz kalan tarafın el çırpma ve sloganik yankılarla hakikati örtmesi.Güçlü
SiyasiKamuoyu oluşturma ve manipülasyonKitle alkışı ve yapay yankıEleştiriyi boğmaToplumsal meşruiyet üretmek için hakikati duymak yerine sadece kendi sesinin yankısını alkışlatan iktidar refleksi.Muhtemel
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün doğrudan iktisadi bir kuruma veya işleme karşılık geldiği tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkustik yansıma ve gürültü katsayısı (akustik dalga sönümlenmesi)Bir kaynaktan çıkan sinyalin katı bir engelle karşılaştığında soğurulmak yerine geri yansıması ve asıl sinyali bozan parazit oluşturması.Güçlü
Beşeri bilimlerİletişimsel parazit ve yankı odası etkisiToplumsal iletişimde tarafların birbirini dinlemek yerine ön yargılarını birbirine çarparak kendi doğrularını gürültüyle onaylaması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten gelen kelimeyi sadece neşeli bir alkış veya basit bir folklörik eğlence hareketi gibi algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu eylem, hakkın sesini kısmak, tebliğin zeminini sabote etmek ve ibadetin vakarını bilinçli olarak bozmak amacıyla icra edilen planlı bir karşı koyuş stratejisidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüşriklerin tavrının sadece cahilce bir eğlence sanılması; oysa bunun vahyin anlaşılmasını engellemek üzere üretilen ideolojik ve ritüelistik bir gürültü çıkarma eylemi olduğunun ıskalanması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin tebliğ edildiği ortamda muhaliflerin fikri çaresizliklerini örtmek için başvurdukları ritüelleştirilmiş gürültü ve sabote etme yöntemlerini deşifre ettiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müşriklerin Kâbe civarındaki ibadet iddialarını, vahyi dinlememe yönündeki kolektif dirençlerini ve hakkı örtme girişimlerini ele alan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Beytullah'ta sergilenen eylemlerin masum veya safiyane bir ibadet biçimi olduğu iddiasını çürütür; bilinçli bir hakikati boğma mekanizması olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSert bir engele çarpıp geri dönen ses dalgası (yankı) ve iki avucun birbirine vurulmasıyla elde edilen ritmik gürültü.
  • Soyut anlamAnlamlı bir mesajın yayılmasını ve idrak edilmesini önlemek üzere kurgulanan sahte yankı, bilinçli gürültü ve iletişim sabotajı.
  • Sistematik karşılıkAsıl bilgi ve hikmet akışına karşı direnç göstererek ortamı parazit dalgalarla dolduran bozguncu reaksiyon.
  • LaTeX modeliSnet=S0⋅(1−γ)−δc
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 iletilen saf ve hakiki mesaj sinyalini, γ engelle karşılaşma ve geri tepme (yansıma/saptırma) katsayısını, δc üretilen çarpma ve el çırpma kaynaklı harici gürültüyü, Snet ise muhataba ulaşan net anlam düzeyini temsil eder. γ ve δc büyüdükçe hakikatin algılanma oranı sıfıra yaklaşır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص