صدو
ص - د - و
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Sohbet edersin
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: صدى · صدي
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٦٩المدخل: صديباب الصاد والدال و و ا ي ء معهما
ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً.
والصَّدَى: الدِّماغ نفسه.
ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ.
وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار:
صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا واستَعجَمَتْ عن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٥المدخل: صدىالصَدى: ذكر البوم. قال العدبّس: الصَدى هو هذا الطائر الذي يَصِرُّ بالليل ويقفز قَفَزاناً ويطير، والناس يرونه الجندب وإنَّما هو الصَدَى، فأمَّا الجندب فهو أصغر من الصَدى. والصَدى: الذي يُجيبك بمثل صوتك في الجبال وغيرها. يقال: صَمَّ صَداهُ أو أَصَمَّ الله صداهُ، أي أهلكه، لأنَّ الرجلَ إذا مات لم يسمع الصَدى منه شيئاً فيجيبه. وقد أَصْدَى الجبل. والتَصْدِيَةُ: التصفيق. وصادَيْتُ فلاناً: داجيتُه
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٣٧٠المدخل: صدىص د ( و ا ي ء )
صدى ، صدأ ، صيد ، صاد ، وصد ، أصد ، ديص ، دصا : ( مستعملة ) .
صدى صدأ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) .
قال ابن عَرَفة : التَّصدِيةُ من الصَدى ، وهو الصَّوت الذي يَرُدُّهُ عليك الجبلُ .
قال : والمُكَاءُ والتَّصْدِية ليسَا بصَلاة ، ولكنَّ الله أخبر أنهم جعلوا مكانَ الصَّلاةِ التي أُمِروا بها المُكَاءَ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٢٤المدخل: صدي(باب الصاد والدال وما يثلثهما)
(صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره.
فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها.
وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٢٠المدخل: صدى- الصدى: صوت يرجع إليك من كل مكان صقيل، والتصدية: كل صوت يجري مجرى الصدى في أن لا غناء فيه، وقوله: ﴿وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية﴾ [الأنفال/35]، أي: غناء ما يوردونه غناء الصدى، ومكاء الطير. والتصدي: أن يقابل الشيء مقابلة الصدى، أي: الصوت الراجع من الجبل، قال: ﴿أما من استغنى * فأنت له تصدى﴾ [عبس/5 - 6]، والصدى يقال لذكر البوم (انظر: المجمل 2/553)، وللدماغ لكون الدماغ متصورا بصورة الصدى،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٠٦المدخل: صديص د ي
رجل صد وصاد وصديان وامرأة صديا وقد صدى وقتله الصدى وهو العطش الشديد.
وتصديت له.
وصدّى بيديه: صفق ولهم مكاء وتصدية.
وصاديته وظللت أصاديه: أداريه وتقول: من صاداك فقد صادك.
ومن المجاز: أنا صديان إلى حديثك.
ولي أحشاء صواد إليك.
وصم صداه وأصم الله تعالى صداه: دعاء بالهلاك لأنه إذا هلك لم يجبه الصدى وتقول: أنت غداً صدًى.
وتقول: هم اليوم أعداء وهم غداً أصداء أي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٥٣٦المدخل: صديالصَّدَى: شدَّةُ العَطَشِ، وقيل: هو العطشُ ما كان، صَدِيَ يَصْدَى صَدىً، فهو صَدٍ وصادٍ وصَدْيانُ، والأُنْثَى صَدْيا؛ وشاهد صادٍ قول القطامي:
فهُنَّ يَنْبِذْنَ مِن قَوْلٍ يُصِبْنَ به
مَواقِعَ الماء من ذِي الغُلَّةِ الصادِي
والجمع صِداءٌ. ورجل مِصْداءٌ: كثيرُ العَطَشِ؛ عن اللحياني. وكأْسٌ مُصْداةٌ: كثيرة الماء، وهي ضِدُّ المُعْرَقَةِ التي هي القليلةُ الماءِ. والصَّوادِي النَّخْلُ التي لا تَشْرَبُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩٤المدخل: صدي* ص د ي * * الصَّدَى * ذكر اليوم والصدى أيضا الذي يُجيبك بمثل صوتك في الجبال وغيرها وقد * أصْدَى * الجبل و * التَّصْدِيَةُ * التصفيق و * تَصَدَّى * له تعرض وهو الذي يستشرفه ناظرا إليه قلت وقيل أصله تصدد من الصدد وهو القرب فقُلبت إحدى الدالات ياء كما قالوا تقضى وتظنى من تقضض وتظنن و * الصَّدَى * أيضا العطش وقد * صَدِيَ * بالكسر * صَدًى * فهو * صَدٍ * و * صادٍ * و * صَدْيانُ * وامرأة * صَدْياً
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١٦١المدخل: صدي: ( ى *!الصَّدَى ) : له اثْنا عَشَرَ وَجْهاً :
الأَوَّل : ( الرَّجُلُ اللَّطيفُ الجَسَدِ ) ؛ وفي التّكْملةِ : الجِسْم ؛ ويقالُ فيه أَيْضاً الصَّدَأُ بالهَمْزِ محرَّكةً عن الأزْهري ، وتَرْكُ الهَمْز عن أَبي عَمْروٍ .
( و ) الثَّاني : ( الجَسَدُ من الآدَمِيِّ بعدَ مَوْتِهِ ) .
وفي الجَمْهرةِ : ما يَبْقى من الميِّتِ في قبْرِه ، وهو جُثَّتُه ؛ قالَ النَّمِرُ بنُ تولبٍ :
أَعاذِلُ إنْ يُصْبِحْ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٧٤المدخل: صدوصَدْوٌ
1 صَدْوٌ ذ as an inf. n. of which the verb is صَدَا: see 2 in art. صدى, in two places.
صَدْوٌ
صَدْوٌ ذ as a subst. A certain liquid poison which is applied upon arrow-heads, or spear-heads, or the like, resembling the blood of the [serpent called] أَسْوَد. (M, TA.)
صَدْوٌ 1 صَدْوٌ ذ as an inf. n. of which the verb is صَدَا: see 2 in art. صدى, in two places.
صَدْوٌ صَدْوٌ ذ as a subst. A certain liquid poison which is applied upon arrow-heads, or spear-heads, or the like, resembling the blood of the [serpent called] أَسْوَد. (M, TA.)
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬١٧٠المدخل: صدىصَدِىَ
1 صَدِىَ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. يَصْدَى, (S, Mgh, Msb,) inf. n. صَدًى, He thirsted: (S, M, Mgh, Msb, K:) or he thirsted vehemently. (M.) -A2- صَدَا, inf. n. صَدْوٌ: see 2, in two places.
تَصْدِيَةٌ
2 تَصْدِيَةٌ ذ signifies The clapping with the hands; syn. تَصْفِيقٌ; (S, K;) accord. to Er-Rلghib, as being like the echo (الصَّدَى), inasmuch as there is no profit in it; (TA;) or it
صَدِىَ 1 صَدِىَ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. يَصْدَى, (S, Mgh, Msb,) inf. n. صَدًى, He thirsted: (S, M, Mgh, Msb, K:) or he thirsted vehemently. (M.) -A2- صَدَا, inf. n. صَدْوٌ: see 2, in two places.
تَصْدِيَةٌ 2 تَصْدِيَةٌ ذ signifies The clapping with the hands; syn. تَصْفِيقٌ; (S, K;) accord. to Er-Rلghib, as being like the echo (الصَّدَى), inasmuch as there is no profit in it; (TA;) or it is from الصَّدُّ, because they [who practised it in their worship] used to turn away (كَانُوا يَصُدُّونَ) from El-Islلm; (K;) [see more in the second paragraph of art. صد;] and صَدْوٌ [an inf. n. of which the verb is ↓ صَدَا] signifies the same; (K;) and so ↓ تَصَدٍّ, of which AHeyth cites as an ex. the saying of Hassلn صَلَاتُهُمُ التَّصَدَّى وَالمُكَآءُ [Their prayer is the clapping with the hands, and whistling: like the saying in the Kur viii. 35]: (TA:) one says of a man, صدّى, (M,) or صدّى بِيَدَيْهِ, (TA,) meaning He clapped with his hands; (M, TA;) [said to be] originally صَدَّدَ; (M;) and بِيَدَيْهِ ↓ صَدَا, inf. n. صَدْوٌ [mentioned above], meaning the same. (TK.) -A2- also مُصَدِّيَةٌ.
صاداهُ 3 صاداهُ ذ , (K,) inf. n. مُصَادَاةٌ, (S,) He imitated him, or it; syn. عَارَضَهُ: (S, * K:) and he, or it, corresponded, and was equal, to him, or it. (TA.) In the Kur xxxviii. 1, some read صَادِ, with kesr, as an imperative from المُصَادَاةُ (Bd, TA) as meaning المُعَارَضَةُ; and hence الصَّدَى [i. e. the echo], because it imitates (يُعَارِضُ) the first sound: so that the meaning is, Imitate thou (عَارِض) the Kur-لn by thy works. (Bd.) ― -b2- [And] i. q. دَبَّرَهُ [i. e. He considered, or forecast, its issues, or results; did, performed, or executed, it with thought, or consideration; or managed, conducted, ordered, or regulated, it]; relating to an affair: (M:) [or] المُصَادَاةُ signifies the turning about, or revolving, the opinion, or idea, [that one forms] respecting the management (تَدْبِير) of a thing, and the doing of it: (Ham p. 35:) [or,] accord. to As, the minding a thing attentively, carefully, or solicitously: a man who had assisted his she-camel in her bringing forth said, بِتُّ أُصَادِيهَا طُولَ لَيْلِى [I passed all my night minding her attentively, carefully, or solicitously]; because he disliked binding her fore shank to her arm, as it would distress her; or leaving her, as she might go away at random and the wolf might devour her young one: and in like manner one says of the pastor, يُصَادِى اـِبِلَهُ [He minds attentively, &c., his camels]; when they thirst before the completion of their usual period of being kept from drinking, he restricts them to journeying by night so as to arrive at water on the morrow. (TA.) ― -b3- And He soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, him; or deceived, deluded, beguiled, circumvented, or outwitted, him; or strove, endeavoured, or desired, to do so: syn. دَارَاهُ, (S, M, K, TA,) and دَاجَاهُ, and سَاتَرَهُ, (S, K, TA,) all of which have one meaning, (TA,) [though the last implies concealing enmity,] and لَايَنَهُ. (M.) مَنْ صَادَاكَ فَقَدْ صَادَكَ [He who soothes thee, or coaxes thee, surely ensnares thee] is a saying mentioned in the A. (TA.)
اصدى 4 اصدى ذ It (a mountain) returned an echo. (S, * K.) ― -b2- And He (a man, TA) died; (K, TA;) as though [meaning] his echo ceased; the | having a privative effect. (TA.)
التَّصَدِّى 5 التَّصَدِّى ذ , accord. to Er-Rلghib, signifies The corresponding to a thing like as does the echo returning from the mountain. (TA.) [But accord. to others,] تصدّى لَهُ is originally تَصَدَّدَ; (Az and L in art. صد;) and signifies تَعَرَّضَ, (S, M, K,) and تَضَرَّعَ. (M.) [See 5 in art. صد; where the usages of this verb, except in the senses mentioned and indicated here below, are fully explained.] ― -b2- It signifies also The feigning oneself unmindful, negligent, inattentive, inadvertent, inconsiderate, or heedless, not being really so. (TA.) ― -b3- And The diverting oneself. (TA.) ― -b4- See also 2.
صَدًى صَدًى ذ [sometimes written صَدًا] An echo; i. e. الصَّدَى signifies what the mountain returns to him who utters a sound, or voice, or cry, therein; (K;) or the sound of the mountain and the like that responds to one; (M;) or what responds to one with the like of his voice, or cry, in the mountains &c. (S.) One says, صَمَّ صَدَاهُ (tropical:) [His echo became dumb, or may his echo become dumb]; (S, TA;) meaning he perished, or may he perish: (S and K and TA in art. صم:) and أَصَمَّ اللّٰهُ صَدَاهُ (tropical:) [May God make his echo to return no sound]; (S, K, TA;) meaning may God destroy him: (S, K, and TA in art. صم:) for when a man dies, the صدى hears not from him anything, that it should respond to him. (S. [See also another explanation of this saying in what follows.]) ― -b2- And A sound, voice, or cry, (M, TA,) in an absolute sense. (TA.) ― -b3- Also The part of the head, (M,) or the part of the brain, (TA,) which is the place [or seat] of hearing. (M, TA.) And therefore one says, أَصَمَّ اللّٰهُ صَدَاهُ [May God render deaf the part of his brain which is the seat of hearing]. (TA.) ― -b4- And The brain, (M, K, TA,) itself. (TA.) And The [entire] contents (lit. the stuffing, حَشْو,) of the head; (M, K, TA;) also called the هَامَة. (TA.) One says, صَدَعَ اللّٰهُ صَدَاهُ [May God crack his brain, or the contents of his head]. (M.) ― -b5- And A bird that cries in the هَامَة [or head] of the slain when his blood has not been avenged by retaliation: (M:) or a bird that comes forth (M, K) from his head, (مِنْ رَأْسِهِ, M,) or from the head of the slain, (K,) when he, or it, has become consumed, or decayed, (M, K,) also called the هَامَة; (M;) accord. to the assertion of the people of the Time of Ignorance; (M, K;) mentioned by A 'Obeyd; and some of them used to say that the bones of the dead became a هَامَة, which flew: pl. أَصْدَآءٌ: (TA:) and [this may be meant by the saying that it signifies] the male of the بُوم (S, M, K, TA) and هَام: pl. أَصْدَآءٌ: (M:) they used to say that when a man was slain and his blood was not avenged by retaliation, there came forth from his head a bird like the بُومَة, i. e. the هَامَة, the male being called the صدى; and it cried upon his grave, اِسْقُونِى اِسْقُونِى [Give ye me to drink, give ye me to drink, meaning, of the blood of the slayer]; and if the slayer was slain, it abstained from its crying: (TA:) and [it is said that] it signifies also the body [itself] of a human being after his death; (M, K;) or the remains of the dead in his grave, i. e. his جُثَّة [or corpse]. (Jm, TA.) ― -b6- And, (K,) accord. to El- 'Adebbes, (S,) [A cricket;] a certain flying thing, that creaks by night, and hops, (S, K,) and flies, thought by the [common] people to be the جُنْدَب, but it is only the صدى, the جندب being smaller than the صدى. (S. [See also الصَّرَّارُ.]) ― -b7- And A certain fish, black, long, (K, TA,) and bulky: n. un. صَدَاةٌ. (TA.) ― -b8- And [A man] small, or slender, in person; (AA, M, K, TA;) and so صَدَأْ, with ء, as mentioned by Az. (TA. [See also صَدْعٌ and صَدَعٌ.]) ― -b9- And Knowing in respect of what is conducive to the good of cattle: (K:) or صَدَى مَالٍ means thus: (M:) or gentle in the management of cattle; like اـِزَآءُ مَالٍ: so in the Jm: (TA:) or, as some particularly say, of camels: (M, TA:) [i. e.] you say, اـِنَّهُ لَصَدَى اـِبِلٍ, meaning Verily he is knowing in respect of camels, and of what is conducive to their good. (S.) -A2- Also Thirst: (S, M, K:) or vehement thirst: (M:) [see the first paragraph, in which it is mentioned as an inf. n.:] it is said that thirst does not become vehement but the brain dries, and therefore the skin of the forehead of him who dies of thirst cracks. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph. -A3- And The act of the مُتَصَدِّى, (M, K, TA,) i. e., [as is indicated in the M,] of him who raises his head and breast, looking towards, or regarding, a thing; and so ↓ صَدَاةٌ. (TA.)
صَدٍ صَدٍ ذ and ↓ صَادٍ and ↓ صَدْيَانُ (S, M, Msb, K) and ↓ صَدًى [which last is an inf. n. used as an epithet] (M) Thirsting: (S, M, Msb, K:) or thirsting vehemently: (M:) fem. [of the first] صَدِيَةٌ (Msb) and [of the second] صَادِيَةٌ (Msb, K) and [of the third] ↓ صَدْيَا: (S, M, Msb, K:) and the pl. of صَادِيَةٌ is صَوَادٍ. (Ham p. 329.)
صَدَاةٌ صَدَاةٌ ذ : see صَدًى, last sentence.
صَدْيَانُ صَدْيَانُ ذ ; and its fem., صَدْيَا: see صَدٍ.
صَادٍ صَادٍ ذ (fem. with ة, and pl. of the latter صَوَادٍ): see صَدٍ. ― -b2- As pl. of صَادِيَةٌ, (M,) صَوَادٍ signifies [also] Tall palm-trees: (S, K:) and sometimes, such as drink not water: (S:) or palm-trees that drink water: [thus in a copy of the M:] and some say, such as are tall thereof, and of other trees. (M.)
كَأْسٌ مُصْدَاةٌ كَأْسٌ مُصْدَاةٌ ذ [A cup of wine] having much water: contr. of مُعْرَقَةٌ, this meaning “ having little water. ” (M.)
مِصْدَآءٌ مِصْدَآءٌ ذ A man who thirsts much. (M.)
مُصَدِّيَةٌ مُصَدِّيَةٌ ذ The woman who faces, or decorates, (↓ تُصَدِّى, [which I thus render conjecturally, finding nothing to indicate its meaning except what here follows,]) the وِسَادَة [i. e. pillow, or cushion,] with الأَرَنْدَج, meaning black lines, upon the leather [that forms its covering]. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٣المدخل: صدوصَدَا
صَدَا ( w ) U ( n. ac. صَدْو 1 ),
a. see II .
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٨٩المدخل: صديصَدِيَ
صَدِيَ A ( n. ac. صَدَي 4 ),
a. Was thirsty, thirsted.
صَدَّيَ
صَدَّيَ II ,
a. Clapped his hands, applauded.
صَاْدَيَ
صَاْدَيَ III ,
a. Flattered, wheedled, coaxed.
أَصْدَيَ
أَصْدَيَ IV ,
a. Echoed, answered back ( mountain ).
b. Died.
تَصَدَّيَ
تَصَدَّيَ V
a. [ La ], Undertook, set about ( an affair ).
b. [ La ], Faced, confronted; opposed.
صَدًى
صَدًى [ 4 ] , ( pl. أَصْدَآء
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٩٣٥المدخل: صديصدي
صَدَى - يَصْدِي - صَدَّى - يُصَدِّي - تَصْدِيَة - تَصَدَّى - يَتَصَدَّى
صَدَى - يَصْدِي + كائن + شيئاً: يصدمه ويصفقه ويصفعه سطحاً بسطح: يقرعه ويضربه بشكل سريع ومفاجئ على سطحه العريض ثم يرتد عنه بسرعة
صَدَى: على وزن " فَعْل " اسم فعل " صَدَى - يَصْدِي "، وهو ما يكون بفعل " صَدَى - يَصْدِي ": الارتداد مصفوقاً، وهو الصوت المعروف
صَدّى -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨ (الإجمالي: ١٢)
- مكو
الآيات المشتركة: ١ · Islık çalmak
- بيت
الآيات المشتركة: ١ · Beyt ev demektir
- ذوق
الآيات المشتركة: ١ · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- صلو
الآيات المشتركة: ١ · Namaz
- عند
الآيات المشتركة: ١ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- عذب
الآيات المشتركة: ١ · Su yosunudur
- كفر
الآيات المشتركة: ١ · Hufre, çukur demektir
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صدو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (nâkıs vāvî / yâî geçişli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مكو, صفق, لغو, صدد |
| Zıt Kök | نصت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir engele çarpıp geri dönen ses veya iki sert yüzeyin birbirine vurulmasıyla çıkan keskin yankı ve el çırpma hareketi |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da ibadetin ciddiyet ve vakarını bozarak hakikatin tebliğini gürültü, el çırpma ve sahte yankılarla bastırma eylemi |
| Çekirdek Özet 3 | Asıl söze ve anlama kulak vermek yerine, sesi boş bir çarpma ve gösteriye dönüştürerek iletişimi engelleme tutumu |
| Kritik Hata Riski | Kökten türeyen eylemi yalnızca basit bir eğlence veya geleneksel alkış sayıp, vahyin anlaşılmasını engellemeye dönük bilinçli bir örtme ve gürültü çıkarma stratejisi olduğunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صد | Katı bir engelle karşılaşma, çarpma, geri dönme veya bir şeyin önünü kesme anlamını taşır; nitekim صدد kökünde engelleme ve yüz çevirme, صدر kökünde çarpmadan sonra geri dönme veya öne çıkma, صدع kökünde sert bir darbeyle yarılma, صدف kökünde bir hedeften sapıp dönme ve صدق kökünde bükülmez bir sertlik ve sağlamlık anlamı mevcuttur. | و | Çarpma ve geri dönme hareketine ses boyutu, esneklik ve dalga halinde yayılarak yankılanma niteliği kazandırmıştır; hareket nesnenin fiziki engeline çarpan sesin (yankı) veya ellerin birbirine çarpmasıyla üretilen periyodik gürültünün (el çırpma) adı olmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sesi veya yönelişi bir sınırda yakalama, sıkıştırma ve engelle karşılaşma anını temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Karşılaşılan engelin yüzeyinde durma, yön değiştirme veya çarpıp geri geçme hareketini gösterir. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Çarpan sesin dalga boyunu, sürekliliğini ve periyodik olarak yinelenen temas bağını simgeler. |
| صدو | Engelle yüzleşip çarpan ve dalga halinde yankılanarak geri dönen hareket | Katı bir sınıra çarparak yön değiştiren ve ses titreşimi olarak yayılan çarpma ve el çırpma dinamizmini ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağ veya vadi gibi sert bir engele çarparak geri dönen ses dalgası (yankı / الصدى), ellerin avuç içlerini birbirine vurarak ses çıkarma eylemi (el çırpma / التصدية) ve susuzluktan içi kuruyup sesi çatallaşan kimsenin durumu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında داية ve صدى kelimeleri dağın sesi geri çevirmesini ve vadideki yankıyı nitelemek üzere aktarılmıştır; şairlerin vadide kendi seslerinin geri dönüşünü الصدى olarak andıkları sözlüklerde kayıtlıdır. |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbâs ve erken dönem müfessirlerinden nakledildiğine göre Kureyş müşriklerinin Beytullah etrafında ibadet süsü vererek ıslık çalmaları ve el çırpmaları bu kökün tef‘ile veznindeki تَصْدِيَة biçimiyle tanımlanmıştır. |
المصدر Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn, Tehzîbü'l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Kökün Sami dilleri katmanındaki kökeni, sert bir yüzeye çarpma, çarpmanın doğurduğu tınlama veya direnç gösterme çekirdeğiyle bağlantılıdır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında benzer ses yansımalı veya çarpma bildiren formlar bulunmakla birlikte, Arapçada صدو ve صدي varyantları belirgin biçimde ses dalgasının bir engele çarpıp geri dönmesi (yankı) ve iki elin birbirine vurulmasıyla elde edilen ritmik gürültü anlamında özelleşmiştir. İbranicede karşılaşılan צדה (avlamak, pusu kurmak veya hedef almak) kökü ile semantik geçiş zayıf olup, asıl fonetik ve anlamsal matris صد kökünün sertlik ve yön değiştirme dinamizmine dayanır. Arapçadaki nâkıs kullanım, hareketin somut bir engele toslamasından doğan akustik etkiyi merkezine almıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صد ikili çekirdeğinden türeyen nâkıs form | Sert bir nesneye çarpma, yön değiştirme ve sesin geri yansıması (yankı/el çırpma) anlamını taşır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami dillerindeki tınlama ve çarpma kökleri | Benzer fonetik köklerde yankılanma veya pusu/hedef alma türevleri görülür, fakat Arapçada akustik çarpma özelleşmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik geniş havzada doğrudan eşleşen güvenilir dış ödünçleme tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisânü'l-Arab, Lane's Arabic-English Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صدو | Anlamlı | Yankılanma, el çırpma | Sesin engele çarpıp geri dönmesi ve ellerin birbirine vurulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صود | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| دصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| دوص | Anlamlı | Kayma, kaçınma | Gözün veya bedenin bir tarafa meyletmesi, kayması | Kur'an'da geçmez |
| وصد | Anlamlı | Kapatma, sabitleme | Bir yerin kapısını sıkıca kapama, kilit altında tutma | Kur'an'da geçer (مؤصدة) |
| ودص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صدو | Merkez | Akustik engelleme ve el çırpma | Sesin çarpıp dönmesi veya el çırparak gürültü çıkarma | Vahyin dinlenmesini boş yankı ve el çırpmayla boğma |
| مكو | Komşu | Islık çalma, hava üfleme | Ağız ve parmaklarla tiz ve anlamsız ses çıkarma | Kökün Kur'an'daki doğrudan eşlikçisidir (mukā') |
| صفق | Komşu | El çırpma, vurma | Avuç içlerinin birbirine veya bir şeye vurulması | صدو kökündeki yankı ve saptırma boyutu olmaksızın salt vuruş |
| لغو | Komşu | Boş ve anlamsız söz | Hakikati hükümsüz kılmak için gürültü ve lakırdı üretme | Sesin biçimsel gürültüsünden ziyade sözün anlamsızlığı |
| صدد | Komşu | Engelleme, yüz çevirme | Birinin yolunu fiziki veya manevi olarak kesme | صدو kökünün ses yoluyla engelleme boyutuyla akrabadır |
| نصت | Zıt | Susup dikkatle dinleme | Sesi kesip bütünüyle söze ve manaya kulak verme | Hakikati gürültüyle boğmanın tam zıddı olan aktif susuş |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صدو | Yankı yapmak, el çırpmak | Ses dalgasının geri dönmesi veya avuçların ritmik çarpması | Kesin |
| Latince | reverberare, plaudere | Yankılanmak, alkışlamak / el vurmak | reverberare çarparak geri dönmeyi, plaudere ise el vurmayı karşılar; manevi saptırma boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | to echo, to clap hands, reverberation | Yankılanmak, el çırpmak, tınlama | Fiziksel yankı ve el çırpmayı karşılar; ibadeti tahrif eden gürültü bağlamını tam vermez | Güçlü |
| Almanca | widerhallen, klatschen | Yankı yapmak, el çırpmak | Mekanik ses yansıması ve el temasını ifade eder; Kur'an'daki niyet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | résonner, applaudir | Yankılanmak, el çırpmak | Akustik yansıma ve alkış hareketini verir; bilinçli engelleme nüansını kapsamaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَصْدِيَة (tef‘ile masdarı) | İbadet ortamında el çırparak gürültü çıkarma ve hakikati engelleme | Müşriklerin Kâbe civarında yaptıkları sahte ibadeti ve vahyin duyulmasını engelleme çabasını kınayan bağlam (Enfâl 8:35). |
| تَصْدِيَة (mecazi yüz) | Haktan ve doğru istikametten yüz çevirip alıkoyma | Bazı erken dilcilere göre kökün صدد ile irtibatlandırılarak bir kimseyi veya sesi asıl hedefinden saptırma çabası (Enfâl 8:35). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve vahyin tebliği | Vahyin açık delillerine karşı rasyonel itiraz yerine irrasyonel gürültü ve alayla karşı durulması | Hakikate karşı argümansızlığın gürültüye sığınması |
| Fıkıh | İbadetin şartları ve namazın adabı | Namaz ve dua esnasında el çırpmanın, ıslık çalmanın ve ciddiyeti bozan hareketlerin hükmü | İbadeti ifsat eden gayriciddi hareketler ve taabbüdî vakar |
| Tefsir | Enfâl 8:35 tefsiri | Müşriklerin Beytullah yanındaki ritüellerinin mahiyeti ve bunun ibadet sayılıp sayılamayacağı | Taklidi ve gürültücü ritüellerin tenkidi |
| Hadis | Cemaat namazında uyarı adabı | Namazda imamı uyarmak için erkeklerin tesbih, kadınların el çırpması (tasfîk/tasdiye) ile ilgili rivayetler | Ritüel esnasında kontrollü işaret ile ibadeti bozan el çırpmanın tefriki |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve huşû zemini | Sahte ve gürültülü ritüel | Huşûyu dağıtma | Gerçek kulluk ve tefekkür yerine anlamsız ses gösterileri koyarak ibadetin içini boşaltma işlevi görür. | Güçlü |
| İlmi | Hakikatin tebliği ve müzakere | Demagojik gürültü | Delili bastırma | Bilgi ve burhan karşısında çaresiz kalan tarafın el çırpma ve sloganik yankılarla hakikati örtmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamuoyu oluşturma ve manipülasyon | Kitle alkışı ve yapay yankı | Eleştiriyi boğma | Toplumsal meşruiyet üretmek için hakikati duymak yerine sadece kendi sesinin yankısını alkışlatan iktidar refleksi. | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir kuruma veya işleme karşılık geldiği tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik yansıma ve gürültü katsayısı (akustik dalga sönümlenmesi) | Bir kaynaktan çıkan sinyalin katı bir engelle karşılaştığında soğurulmak yerine geri yansıması ve asıl sinyali bozan parazit oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İletişimsel parazit ve yankı odası etkisi | Toplumsal iletişimde tarafların birbirini dinlemek yerine ön yargılarını birbirine çarparak kendi doğrularını gürültüyle onaylaması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten gelen kelimeyi sadece neşeli bir alkış veya basit bir folklörik eğlence hareketi gibi algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu eylem, hakkın sesini kısmak, tebliğin zeminini sabote etmek ve ibadetin vakarını bilinçli olarak bozmak amacıyla icra edilen planlı bir karşı koyuş stratejisidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin tavrının sadece cahilce bir eğlence sanılması; oysa bunun vahyin anlaşılmasını engellemek üzere üretilen ideolojik ve ritüelistik bir gürültü çıkarma eylemi olduğunun ıskalanması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin tebliğ edildiği ortamda muhaliflerin fikri çaresizliklerini örtmek için başvurdukları ritüelleştirilmiş gürültü ve sabote etme yöntemlerini deşifre ettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin Kâbe civarındaki ibadet iddialarını, vahyi dinlememe yönündeki kolektif dirençlerini ve hakkı örtme girişimlerini ele alan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Beytullah'ta sergilenen eylemlerin masum veya safiyane bir ibadet biçimi olduğu iddiasını çürütür; bilinçli bir hakikati boğma mekanizması olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSert bir engele çarpıp geri dönen ses dalgası (yankı) ve iki avucun birbirine vurulmasıyla elde edilen ritmik gürültü.
- Soyut anlamAnlamlı bir mesajın yayılmasını ve idrak edilmesini önlemek üzere kurgulanan sahte yankı, bilinçli gürültü ve iletişim sabotajı.
- Sistematik karşılıkAsıl bilgi ve hikmet akışına karşı direnç göstererek ortamı parazit dalgalarla dolduran bozguncu reaksiyon.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde iletilen saf ve hakiki mesaj sinyalini, engelle karşılaşma ve geri tepme (yansıma/saptırma) katsayısını, üretilen çarpma ve el çırpma kaynaklı harici gürültüyü, ise muhataba ulaşan net anlam düzeyini temsil eder. ve büyüdükçe hakikatin algılanma oranı sıfıra yaklaşır.